{"id":109907,"date":"2022-03-26T21:48:32","date_gmt":"2022-03-26T20:48:32","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=109907"},"modified":"2022-03-26T21:48:32","modified_gmt":"2022-03-26T20:48:32","slug":"pandemia-po-zbehet-por-ska-perfunduar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/pandemia-po-zbehet-por-ska-perfunduar\/","title":{"rendered":"\u201cPandemia po zbehet, por s\u2019ka p\u00ebrfunduar\u201d"},"content":{"rendered":"<p>Pandemia e COVID-19 po kalon n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb endemike n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb bot\u00ebs, por nuk mund t\u00eb quhet e p\u00ebrfunduar. K\u00ebshtu mendon, William Schaffner, profesor i Mjek\u00ebsis\u00eb n\u00eb Divizionin e S\u00ebmundjeve Infektive n\u00eb Qendr\u00ebn Mjek\u00ebsore Universitare Vanderbilt n\u00eb Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb, Schaffner flet lidhur me \u201clargimin e shpejt\u00eb\u201d t\u00eb masave mbrojt\u00ebse n\u00eb disa vende t\u00eb Evrop\u00ebs, si dhe r\u00ebnies s\u00eb interesimit n\u00eb vaksinim. Shqet\u00ebsuese, sipas profesorit, mbetet mund\u00ebsia e p\u00ebrhapjes s\u00eb ndonj\u00eb varianti t\u00eb ri q\u00eb do t\u00eb ishte n\u00eb gjendje t\u2019i shmanget mbrojtjes nga vaksinat e tanishme kund\u00ebr COVID-19.<\/p>\n<p>Schaffner flet edhe p\u00ebr m\u00ebsimet q\u00eb bota duhet t\u2019i marr\u00eb nga kjo pandemi q\u00eb t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e p\u00ebrgatitur p\u00ebr p\u00ebrhapjen eventuale t\u00eb ndonj\u00eb s\u00ebmundjeje tjet\u00ebr ngjit\u00ebse n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p>Do t\u00eb doja t\u00eb fillonim me pyetjen m\u00eb t\u00eb shpesht\u00eb n\u00eb lidhje me pandemin\u00eb s\u00eb fundmi, a po p\u00ebrfundon?<\/p>\n<p>William Schaffner: N\u00eb realitet, po zbutet. Pandemia po zbutet n\u00eb shum\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb bot\u00ebn e zhvilluar, por edhe n\u00eb disa pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs n\u00eb zhvillim. Nuk mund t\u00eb themi se [pandemia] ka p\u00ebrfunduar. Kjo po keqkuptohet nga publiku. Ne po l\u00ebvizim nga pandemia n\u00eb at\u00eb q\u00eb e quajm\u00eb endemi. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb ka nivele t\u00eb vogla t\u00eb s\u00ebmundjeve t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb shkaktuara nga virusi n\u00eb mesin e personave t\u00eb vaksinuar dhe me vaksina p\u00ebrforcuese.<\/p>\n<p>Ende do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb nivel t\u00eb konsideruesh\u00ebm t\u00eb transmetimit dhe kjo do t\u00eb rezultoj\u00eb n\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb leht\u00eb. Kjo mund t\u00eb prodhoj\u00eb nj\u00eb ftohje t\u00eb zakonshme ose ftohje t\u00eb keqe. Ne nuk shqet\u00ebsohemi lidhur me k\u00ebt\u00eb nga pik\u00ebpamja e sh\u00ebndetit publik. N\u00ebse mund t\u2019i mbajm\u00eb njer\u00ebzit larg spitaleve, t\u2019i shp\u00ebtojm\u00eb nga vdekja, kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb fitore e madhe e sh\u00ebndetit publik. Por, neve do t\u00eb na duhet t\u00eb merremi me COVID-19 n\u00eb vitet q\u00eb vijn\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb deri diku e ngjashme me m\u00ebnyr\u00ebn se si merremi me influenz\u00ebn ( gripi i r\u00ebndomt\u00eb).<\/p>\n<p>N\u00ebse po flasim p\u00ebr jav\u00ebt apo muajt n\u00eb vazhdim, a mendoni se jemi n\u00eb pik\u00ebn kur mund ta trajtojm\u00eb k\u00ebt\u00eb koronavirus sikurse gripin e zakonsh\u00ebm apo koronaviruset tjera q\u00eb jan\u00eb endemike?<\/p>\n<p>William Schaffner: Sigurisht, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs. Mendoj se SHBA-ja, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, po l\u00ebviz ose ka l\u00ebvizur n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Maskat po largohen, njer\u00ebzit po kthehen te bizneset, po shkojn\u00eb n\u00eb restorante, sh\u00ebrbimet fetare dhe t\u00eb ngjashme, n\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb mbyllura. Pra, gj\u00ebrat po l\u00ebvizin n\u00eb at\u00eb drejtim qart\u00ebsisht. Megjithat\u00eb, ne gjithmon\u00eb duhet t\u00eb shqet\u00ebsohemi se diku n\u00eb bot\u00eb, nj\u00eb variant i ri mund t\u00eb shfaqet, q\u00eb mund t\u2019i shmanget mbrojtjes q\u00eb ofrohet nga vaksinat e tanishme. Por, deri m\u00eb tani, fatmir\u00ebsisht, kjo nuk ka ndodhur akoma. Por, ne duhet t\u00eb jemi vigjilent\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, sepse, n\u00ebse kjo ndodh, neve ndoshta do t\u00eb na duhet t\u00eb kthehemi te maskat dhe t\u00eb mbajm\u00eb distanc\u00ebn shoq\u00ebrore. T\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb SHBA kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb situat\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb, sepse mendoj se publiku i gjer\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb tejkaloj\u00eb pandemin\u00eb. Duan ta l\u00ebn\u00eb prapa.<\/p>\n<p>N\u00ebse flasim n\u00eb kontekstin e Evrop\u00ebs, shum\u00eb vende evropiane i kan\u00eb larguar masat mbrojt\u00ebse ndaj COVID-19. \u00c7far\u00eb mendoni se duhet t\u00eb ken\u00eb parasysh shtetet kur largojn\u00eb masat mbrojt\u00ebse?<\/p>\n<p>William Schaffner: Lidershipi i shteteve ka nj\u00eb detyr\u00eb shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. Ata po ecin n\u00eb nj\u00eb litar t\u00eb ngusht\u00eb dhe po mbajn\u00eb n\u00eb duar nj\u00eb stafet\u00eb. N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, jan\u00eb njer\u00ebzit e sh\u00ebndetit publik q\u00eb duan t\u00eb l\u00ebvizin ngadal\u00eb dhe me kujdes (n\u00eb heqjen e masave), sepse jan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr vdekjen e njer\u00ebzve dhe ndikimin n\u00eb sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, jan\u00eb t\u00eb gjitha aspektet shoq\u00ebrore, ekonomike e kulturore ku njer\u00ebzit duan t\u00eb hapen. K\u00ebshtu q\u00eb, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb ta din\u00eb se si ta balancojn\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>Un\u00eb mendoj se n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi jemi hapur shum\u00eb shpejt, do t\u00eb duhej ta b\u00ebnim m\u00eb ngadal\u00eb. Dhe m\u00eb pas, erdhi nj\u00eb variant i ri i COVID-19, ose n\u00ebn-variant i Omicronit, BA.2 q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb ngjit\u00ebs se Omicroni dhe kjo po shkakton gjith\u00eb k\u00ebto raste n\u00eb Evrop\u00eb. Por, fatmir\u00ebsisht, vaksinat ende ofrojn\u00eb mbrojtje n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi t\u00eb mir\u00eb ndaj s\u00ebmundjes s\u00eb r\u00ebnd\u00eb. Ende mund t\u00eb infektoheni leht\u00eb, por vaksinat ende funksionojn\u00eb.<\/p>\n<p>Kur flasim p\u00ebr vaksinimin, bota ende nuk ka arritur nj\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb mjaftueshme t\u00eb vaksinimit. Sa shqet\u00ebsuese \u00ebsht\u00eb kjo n\u00ebse marrim parasysh nj\u00eb val\u00eb t\u00eb re t\u00eb infektimeve?<\/p>\n<p>William Schaffner: Ky virus q\u00eb po qarkullon tash, Omicroni dhe versioni BA.2, n\u00ebse i infektojn\u00eb personat e pavaksinuar, mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb q\u00eb k\u00ebta persona t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb spital. Dhe, n\u00ebse shikojm\u00eb personat e hospitalizuar n\u00eb SHBA tani, shumica prej tyre jan\u00eb t\u00eb pavaksinuar ose jo t\u00eb vaksinuar plot\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Pra, ky virus ende mund t\u00eb shkaktoj\u00eb d\u00ebm n\u00ebse nuk e keni marr\u00eb vaksin\u00ebn.<\/p>\n<p>A mendoni se largimi i masave mbrojt\u00ebse dhe obligimit p\u00ebr vaksinim mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb hezitimin p\u00ebr imunizim te personat q\u00eb ende nuk jan\u00eb vaksinuar?<\/p>\n<p>William Schaffner: P\u00ebrgjigja e shkurt\u00eb \u00ebsht\u00eb po, sepse sidomos n\u00eb SHBA tani rastet dhe hospitalizimet po bien dhe njer\u00ebzit e pavaksinuar nuk kan\u00eb shum\u00eb motivim p\u00ebr t\u2019u vaksinuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb. Pra, po, futja n\u00ebn kontroll e pandemis\u00eb e b\u00ebn m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb t\u2019i bindim personat e pavaksinuar q\u00eb t\u00eb vaksinohen. Tani, p\u00ebr shembull, varianti Omicron ka dep\u00ebrtuar n\u00eb Hong Kong dhe po shkakton shum\u00eb raste t\u00eb reja, sepse nuk e kan\u00eb vaksinuar nj\u00eb shumic\u00eb t\u00eb popullat\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Varianti Omicron \u00ebsht\u00eb quajtur variant m\u00eb i leht\u00eb pasi nuk ka shkaktuar s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb. Nga ajo q\u00eb dim\u00eb n\u00eb zhvillimin e koronaviruseve, a mendoni se nj\u00eb variant i ri do t\u00eb mund t\u00eb shkaktonte s\u00ebmundje m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb?<\/p>\n<p>William Schaffner: Ende nuk \u00ebsht\u00eb fenomen shum\u00eb i njohur. Shum\u00eb njer\u00ebz sikurse un\u00eb, mendojn\u00eb se ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me probabilitet statistikor. Mund t\u00eb ket\u00eb variante t\u00eb reja q\u00eb zhvillohen diku n\u00eb bot\u00eb q\u00eb kan\u00eb aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb shmangin mbrojtjen nga vaksinat e tanishme. Dhe, n\u00ebse kjo ndodh dhe n\u00ebse ai variant potencial mund t\u00eb ket\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e transmetimit t\u00eb shpejt\u00eb, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb kishim nj\u00eb problem t\u00eb madh gjithkund, s\u00ebrish. Pra, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb parashohim se \u00e7far\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen. \u00c7far\u00eb ne duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb mundohemi t\u00eb mbrojm\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb \u00ebsht\u00eb e mundur tani dhe m\u00eb pas t\u00eb jemi t\u00eb p\u00ebrgatitur q\u00eb ndoshta t\u00eb zhvillojm\u00eb nj\u00eb vaksin\u00eb t\u00eb re.<\/p>\n<p>Gjithashtu, duhet t\u2019i edukojm\u00eb njer\u00ebzit se COVID-19, edhe pse \u00ebsht\u00eb zbehur, ende nuk ka p\u00ebrfunduar. Ne duhet t\u00eb m\u00ebsohemi t\u00eb jetojm\u00eb me COVID-19 si\u00e7 jetojm\u00eb me Influenz\u00ebn.<\/p>\n<p>Cilat mendoni q\u00eb jan\u00eb disa nga m\u00ebsimet q\u00eb bota i ka m\u00ebsuar ose duhet t\u2019i m\u00ebsoj\u00eb n\u00eb lidhje me at\u00eb se si duhet t\u00eb trajtohet nj\u00eb pandemi, n\u00eb ve\u00e7anti n\u00eb lidhje me investimet n\u00eb sistemin e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb publike?<\/p>\n<p>William Schaffner: \u00cbsht\u00eb nj\u00eb list\u00eb e gjat\u00eb. Por, do t\u00eb thosha dy gj\u00ebra. S\u00eb pari: komunikimi \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Mendoj se shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb sh\u00ebndet publik do ta kishin k\u00ebt\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb list\u00ebs. Brenda \u00e7do shteti duhet t\u00eb ket\u00eb komunikim t\u00eb qart\u00eb, t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm dhe t\u00eb bazuar n\u00eb shkenc\u00eb. Komunikimi n\u00eb parim do t\u00eb duhej t\u00eb vinte nga autoritetet e sh\u00ebndetit publik me nj\u00eb mb\u00ebshtetje nga lidershipi politik. Kur komunikimi vjen n\u00eb parim nga autoritetet politike, patjet\u00ebr q\u00eb merr nj\u00eb mb\u00ebshtjellje politike dhe ka gjas\u00eb t\u00eb b\u00ebhet kund\u00ebrth\u00ebn\u00ebs. Pra, komunikim i qart\u00eb, i mir\u00eb dhe i bazuar n\u00eb shkenc\u00eb.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, ne duhet ta fuqizojm\u00eb p\u00ebrgjigjen e institucioneve t\u00eb sh\u00ebndetit publik n\u00eb t\u00eb gjitha fushat. Do t\u00eb ket\u00eb pandemi t\u00eb tjera n\u00eb t\u00eb ardhmen, ne nuk e dim\u00eb kur. Nuk e dim\u00eb se ku do t\u00eb fillojn\u00eb dhe nuk e dim\u00eb se cili virus do ta nis\u00eb at\u00eb. Prandaj ne duhet t\u00eb jemi t\u00eb p\u00ebrgatitur t\u00eb merremi me pandemi t\u00eb reja. Bota \u00ebsht\u00eb m\u00eb e vog\u00ebl se kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb. Dhe, pa marr\u00eb parasysh se ku fillon virusi, mund t\u00eb transmetohet n\u00ebp\u00ebr gjith\u00eb bot\u00ebn brenda disa jav\u00ebve. Prandaj, ne duhet t\u00eb punojm\u00eb m\u00eb mir\u00eb n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje globale ndaj pandemive.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pandemia e COVID-19 po kalon n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb endemike n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb bot\u00ebs, por nuk mund t\u00eb quhet e p\u00ebrfunduar. K\u00ebshtu mendon, William Schaffner, profesor i Mjek\u00ebsis\u00eb n\u00eb Divizionin e S\u00ebmundjeve Infektive n\u00eb Qendr\u00ebn Mjek\u00ebsore Universitare Vanderbilt n\u00eb Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs. N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb, Schaffner flet lidhur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":109908,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":{"0":"post-109907","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-shendetesi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109907","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109907"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109907\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/109908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}