{"id":112314,"date":"2022-04-17T21:06:58","date_gmt":"2022-04-17T19:06:58","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=112314"},"modified":"2022-04-17T21:06:58","modified_gmt":"2022-04-17T19:06:58","slug":"varferia-dhe-braktisja-e-shkolles-qe-po-cojne-ne-martesa-te-hershme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/varferia-dhe-braktisja-e-shkolles-qe-po-cojne-ne-martesa-te-hershme\/","title":{"rendered":"Varf\u00ebria dhe braktisja e shkoll\u00ebs q\u00eb po \u00e7ojn\u00eb n\u00eb martesa t\u00eb hershme"},"content":{"rendered":"<p>Gjendja e r\u00ebnd\u00eb ekonomike, braktisja e shkoll\u00ebs dhe dhuna n\u00eb familje jan\u00eb disa nga arsyet kryesore p\u00ebr martesat e hershme n\u00eb Kosov\u00eb, e q\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti i prek vajzat e komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian, thon\u00eb nga shoq\u00ebria civile n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Martesa e hershme n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb ngritur si shqet\u00ebsim n\u00eb raportin p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr vitin 2021, i publikuar nga Departamenti amerikan t\u00eb Shtetit m\u00eb 12 prill.<\/p>\n<p>DASH-i citon nj\u00eb raport t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (ASK) dhe Agjencis\u00eb s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr F\u00ebmij\u00eb (UNICEF), i cili thot\u00eb se 1 n\u00eb 25 gra dhe 1 n\u00eb 50 meshkuj t\u00eb mosh\u00ebs 20-24 vje\u00e7 ishin martuar para mosh\u00ebs 18 vje\u00e7 n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas k\u00ebtij raporti t\u00eb publikuar n\u00eb vitin 2019-2020, p\u00ebrqindja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e lart\u00eb te femrat dhe meshkujt e k\u00ebsaj moshe nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian. N\u00eb fakt, 1 n\u00eb 3 femra dhe 1 n\u00eb 10 meshkuj t\u00eb mosh\u00ebs 20-24 vje\u00e7 t\u00eb k\u00ebtyre komuniteteve, ishin martuar para mosh\u00ebs 18 vje\u00e7e.<\/p>\n<p>Edhe n\u00eb raportin e DASH-it shkaktar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb situat\u00eb vler\u00ebsohet t\u00eb jet\u00eb varf\u00ebria dhe mungesa e edukimit.<\/p>\n<p>Viktima t\u00eb dhun\u00ebs si pasoj\u00eb e martes\u00ebs s\u00eb hershme<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb jam martuar 14-vje\u00e7are. Jemi grindur e kemi b\u00ebr\u00eb fjal\u00eb. M\u00eb ka larguar nga sht\u00ebpia n\u00eb or\u00ebn 6 t\u00eb m\u00ebngjesit. I thash\u00eb q\u00eb nuk kam ku t\u00eb shkoj. M\u00eb ka l\u00ebnduar shum\u00eb. Dh\u00ebmb\u00ebt m\u2019i ka thyer. Un\u00eb shtatz\u00ebn\u00eb, m\u00eb ka goditur n\u00eb gjoks, m\u00eb ka l\u00ebn\u00eb pa frym\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfim i nj\u00eb vajze rome \u2013 tash 18 vje\u00e7e \u2013 dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr REL n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit t\u00eb kaluar.<\/p>\n<p>Nj\u00ebjt\u00eb si kjo ka edhe shum\u00eb raste t\u00eb tjera, tha Gjyljeta Devolli, nga Organizata p\u00ebr t\u00eb drejtat e grave dhe vajzave rome, ashkali dhe egjiptiane.<\/p>\n<p>Devolli tha p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb se informimi dhe vet\u00ebdijesimi i familjeve t\u00eb k\u00ebtyre komuniteteve lidhur me martesat e hershme \u00ebsht\u00eb faktor ky\u00e7 n\u00eb parandalimin e k\u00ebsaj dukurie.<\/p>\n<p>Sipas saj, shumica e familjar\u00ebve, i detyrojn\u00eb vajzat e tyre t\u00eb martohen me pretendimin se ato do t\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, mir\u00ebpo n\u00eb fakt, si\u00e7 shtoi ajo, n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve ndodh e kund\u00ebrta.<\/p>\n<p>\u201cAto vajza e l\u00ebn\u00eb shkollimin, mbesin ekonomikisht t\u00eb varura gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs, iu n\u00ebnshtrohen martesave joligjore, lindin f\u00ebmij\u00eb n\u00eb koh\u00ebn kur ato jan\u00eb vet\u00eb f\u00ebmij\u00eb dhe nuk kan\u00eb njohuri n\u00eb edukimin e f\u00ebmij\u00ebve, pastaj shum\u00eb shpesh jan\u00eb edhe viktima t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje dhe formave tjera t\u00eb abuzimit\u201d, tha ajo.<\/p>\n<p>Nj\u00ebjt\u00eb mendon edhe Muhamet Arifi, drejtues i organizat\u00ebs \u201cBalkan Sunflowers\u201d, q\u00eb merret me edukimin dhe \u00e7\u00ebshtjet e t\u00eb drejtave t\u00eb komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb raporti q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb organizata e tij e t\u00eb publikuar n\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 2020, rreth 10 p\u00ebr qind e grave t\u00eb komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian, jan\u00eb martuar n\u00ebn mosh\u00ebn 18 vje\u00e7 n\u00eb pes\u00eb vjet\u00ebt e fundit.<\/p>\n<p>Arifi tha p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb se nj\u00eb prej arsyeve kryesore \u00ebsht\u00eb papun\u00ebsia.<\/p>\n<p>Raporti p\u00ebrfshin 574 familje n\u00eb kat\u00ebr komuna, Fush\u00eb Kosov\u00eb, Obiliq, Gra\u00e7anic\u00eb dhe Shtime.<\/p>\n<p>Nga t\u00eb gjitha k\u00ebto familje, sipas raportit, ka pasur 53 martesa n\u00ebn mosh\u00ebn 18 vje\u00e7 n\u00eb pes\u00eb vjet\u00ebt e fundit. Jan\u00eb 43 gra shtatz\u00ebna t\u00eb mosh\u00ebs n\u00ebn 18-vje\u00e7.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se 50 p\u00ebr qind e popullsis\u00eb n\u00eb k\u00ebto komuna, \u00ebsht\u00eb n\u00ebn mosh\u00ebn 18-vje\u00e7are.<\/p>\n<p>\u201cKemi shum\u00eb student\u00eb q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrfunduar fakultetin dhe master dhe jan\u00eb t\u00eb papun\u00eb. T\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb rinj e kan\u00eb par\u00eb q\u00eb k\u00ebta kan\u00eb studiuar dhe nuk jan\u00eb pun\u00ebsuar. Martohen, b\u00ebjn\u00eb f\u00ebmij\u00eb dhe marrin social dhe jetojn\u00eb ashtu\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>Problemi kryesor, edukimi i f\u00ebmij\u00ebve<\/p>\n<p>N\u00eb raportin e Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, thuhet se vet\u00ebm 64 p\u00ebr qind t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb komuniteteve rom, ashkali dhe egjipitan, e ndjekin shkoll\u00ebn e mesme t\u00eb ul\u00ebt, nd\u00ebrsa vet\u00ebm 31 p\u00ebr qind e ndjekin shkoll\u00ebn e mesme t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n<p>Nga Koalicioni i OJQ-ve p\u00ebr mbrojtjen e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb, KOMF, thon\u00eb se edukimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej faktor\u00ebve kryesor\u00eb pse ndodhin martesat e hershme. F\u00ebmij\u00ebt e k\u00ebtyre komuniteteve kryesisht e ndjekin m\u00ebsimin n\u00eb gjuhen shqipe n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cMartesa para mosh\u00ebs 18-vje\u00e7, p\u00ebr fat t\u00eb keq, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb realitet i err\u00ebt i shum\u00eb vajzave dhe kjo \u00ebsht\u00eb shkelje e t\u00eb drejtave t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve\u201d, tha p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb, Bukureza Surdulli, hulumtuese n\u00eb organizat\u00ebn KOMF.<\/p>\n<p>Sipas saj, shkaktar tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb edhe sh\u00ebndet\u00ebsia, pasi Kosova nuk ka nj\u00eb sistem t\u00eb integruar t\u00eb sh\u00ebrbimeve sociale, arsimore dhe sh\u00ebndet\u00ebsore, q\u00eb do t\u00eb ndihmonte q\u00eb k\u00ebto komunitete t\u00eb edukoheshin edhe p\u00ebr sh\u00ebndetin.<\/p>\n<p>Kjo, sipas saj, mund t\u00eb b\u00ebhet me vizita n\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb vajzave t\u00eb k\u00ebtyre komuniteteve.<\/p>\n<p>\u201cKur t\u00eb b\u00ebhen k\u00ebto vizita n\u00eb sht\u00ebpi, normalisht nj\u00eb pun\u00ebtor social apo nj\u00eb infermier do t\u00eb mund t\u2019i ndihmonte n\u00eb pjes\u00ebn edukimit, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb edukohen f\u00ebmij\u00ebt se si duhet t\u00eb sillen, si t\u00eb mbrohen nga shtatz\u00ebnia e hershme, sepse nj\u00eb prej shkaktar\u00ebve t\u00eb martesave t\u00eb hershme jan\u00eb edhe shtatz\u00ebnit\u00eb e hershme\u201d, tha Surdulli.<\/p>\n<p>Problemi i martesave t\u00eb hershme synohet t\u00eb rregullohet me draft-Kodin e ri Civil, t\u00eb cilin e ka p\u00ebrgatitur Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas k\u00ebtij Kodi Civil, i cili ende pritet t\u00eb miratohet, \u201caskush nuk mund t\u00eb lidh\u00eb martes\u00eb pa e mbushur mosh\u00ebn 18 vjet, duke ndaluar mund\u00ebsin\u00eb e lidhjes s\u00eb martesave t\u00eb hershme n\u00ebn mosh\u00ebn 18-vje\u00e7are\u201d.<\/p>\n<p>\u00c7ka \u00ebsht\u00eb martesa e hershme?<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb vitit 2019 t\u00eb Institucionit t\u00eb Avokatit t\u00eb Popullit n\u00eb Kosov\u00eb, martesa e hershme apo martesa e f\u00ebmij\u00ebve, konsiderohet si problem global.<\/p>\n<p>\u201cMartesa e f\u00ebmij\u00ebve, gjithashtu e referuar si martes\u00eb e hershme, \u00ebsht\u00eb \u00e7do martes\u00eb ku t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00ebra nga pal\u00ebt \u00ebsht\u00eb n\u00ebn mosh\u00ebn 18-vje\u00e7are. Martesa e f\u00ebmij\u00ebve konsiderohet t\u00eb jet\u00eb form\u00eb e martes\u00ebs s\u00eb detyruar\u201d, thuhet n\u00eb raport.<\/p>\n<p>Agjencia e Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr F\u00ebmij\u00eb (UNICEF), nd\u00ebrkoh\u00eb vler\u00ebson se q\u00eb nga marsi i vitit 2018, n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, diku rreth 21 p\u00ebr qind e grave t\u00eb reja jan\u00eb martuar para mosh\u00ebs 18-vje\u00e7are.<\/p>\n<p>Po ashtu, sipas UNICEF-it, 650 milion\u00eb gra dhe vajza q\u00eb jan\u00eb gjall\u00eb sot, jan\u00eb martuar para mosh\u00ebs 18-vje\u00e7e.<\/p>\n<p>\u00c7do vit, 12 milion\u00eb vajza n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, martohen para mosh\u00ebs 18-vje\u00e7are dhe pritet q\u00eb 150 milion\u00eb vajza t\u00eb martohen para se t\u2019i mbushin 18 vjet, deri n\u00eb vitin 2030.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjendja e r\u00ebnd\u00eb ekonomike, braktisja e shkoll\u00ebs dhe dhuna n\u00eb familje jan\u00eb disa nga arsyet kryesore p\u00ebr martesat e hershme n\u00eb Kosov\u00eb, e q\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti i prek vajzat e komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian, thon\u00eb nga shoq\u00ebria civile n\u00eb Kosov\u00eb. Martesa e hershme n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb ngritur si shqet\u00ebsim n\u00eb raportin p\u00ebr t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":112315,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-112314","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112314","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112314"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112314\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}