Shkruan: Avni Rudaku<\/p>\n
Shoq\u00ebria civile \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr temat m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t’i kuptuar f\u00ebmij\u00ebt, nx\u00ebn\u00ebsit. Prandaj, e kam gjetur nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb. Ja si:<\/p>\n
N\u00eb an\u00ebn e djatht\u00eb t\u00eb tabel\u00ebs, e shkruaj me t\u00eb m\u00ebdha: M\u00cb T\u00cb FORTIT. Kush jan\u00eb m\u00eb t\u00eb fortit?
\nI shkruaj: Mbreti (n\u00ebse jemi n\u00eb Angli)\/Presidentja\/Kryeministri\/Ministrat\/Kryetari i Kuvendit\/Deputet\u00ebt\/Gjyqtar\u00ebt\/Prokuror\u00ebt\/Drejtoria e Policis\u00eb\/Udh\u00ebheqja e ushtris\u00eb\/Kryetari i Komun\u00ebs\/Drejtor\u00ebt e drejtorive\/Kryesuesi\/An\u00ebtar\u00ebt e Kuvendit Komunal…<\/p>\n
N\u00eb an\u00ebn e majt\u00eb t\u00eb tabel\u00ebs, i pyes nx\u00ebn\u00ebsit kush ka nevoj\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti p\u00ebr ndihm\u00eb, mbrojtje, dhe \u00e7ka ka nevoj\u00eb t\u00eb mbrohet vazhdimisht? Nga ta dhe me ndihm\u00ebn time, i shkruajm\u00eb: M\u00cb T\u00cb DOB\u00cbTIT.
\nI num\u00ebrojm\u00eb dhe i shkruajm\u00eb n\u00eb tabel\u00eb: F\u00ebmij\u00ebt\/Grat\u00eb\/Personat me nevoja t\u00eb ve\u00e7anta\/T\u00eb varfrit\/T\u00eb pastreh\u00ebt\/Komunitetet etnike\/Komunitetet seksuale LGBTI\/T\u00eb moshuarit\/N\u00ebnat vet\u00ebushqyese\/Viktimat e dhun\u00ebs seksuale\/Pun\u00ebtor\u00ebt\/Populli\/Qytetar\u00ebt\/Kafsh\u00ebt\/Demokracia\/Mjedisi…<\/p>\n
Dhe dal n\u00eb mes dhe u them:
\n\u00c7ka \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebria civile? Ku \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebria civile?
\nN\u00cb MES.
\nI mbron t\u00eb dob\u00ebtit nga t\u00eb fortit.
\nQytetar\u00ebt nga qeveritar\u00ebt.
\nPun\u00ebtor\u00ebt nga pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit.
\nI mbron t\u00eb an\u00ebs s\u00eb MAJT\u00cb t\u00eb tabel\u00ebs nga ana e DJATHT\u00cb e tabel\u00ebs.
\nShoq\u00ebria civile gjendet n\u00eb mes t\u00eb pushtetar\u00ebve dhe qytetar\u00ebve, por gjithnj\u00eb af\u00ebr qytetar\u00ebve. Del nga bashkimi vullnetar i qytetar\u00ebve p\u00ebr nj\u00eb aktivitet, pasion, q\u00ebllim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
Cili \u00ebsht\u00eb funksioni i shoq\u00ebris\u00eb civile?
\nKritikat ndaj udh\u00ebheq\u00ebsis\u00eb qendrore e lokale.
\nMbrojtja e an\u00ebs s\u00eb majt\u00eb nga ana e djatht\u00eb.
\nMbrojtja e demokracis\u00eb, mjedisit dhe kafsh\u00ebve.
\nPartneriteti me akter\u00ebt e shtetit dhe komun\u00ebs p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar jet\u00ebn e grupeve n\u00eb an\u00ebn e majt\u00eb.
\nMbik\u00ebqyrja, kontrolli dhe p\u00ebrmir\u00ebsimi i qeverisjes nga qeveritar\u00ebt p\u00ebr t\u00eb qeverisurit.
\nNxitja e hapjes, komunikimit, dh\u00ebnies s\u00eb llogaris\u00eb e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb T\u00cb FORT\u00cbVE para m\u00eb T\u00cb DOBT\u00cbVE.
\nNdihma ndaj shtetit p\u00ebr t’i ndihmuar an\u00ebs s\u00eb MAJT\u00cb n\u00eb tabel\u00eb.
\nOrganizimi i aktiviteteve t\u00eb ndryshme, fushata vet\u00ebdijesuese, konferenca p\u00ebr masmedie, seminare, pun\u00ebtori, diskutime, shkrim raportesh, monitorim, dh\u00ebnie e p\u00ebrgjigjeve p\u00ebr gazetar\u00ebt p\u00ebr tema t\u00eb ndryshme, peticione, protesta, marshe, v\u00ebrejtje, sugjerime, kritika, rekomandime, k\u00ebshilla.<\/p>\n
Ku rri shoq\u00ebria civile?
\nN\u00eb sheshe, n\u00eb shkolla, n\u00eb zyra, n\u00eb shum\u00eb salla t\u00eb hoteleve e restoranteve q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb enkas p\u00ebr takime dhe organizime t\u00eb tilla t\u00eb OJQ-ve, n\u00eb objektet ku i kan\u00eb organizatat e tyre, e sidomos duken m\u00eb s\u00eb shumti n\u00eb masmedie, TV, mediet sociale, portale etj.<\/p>\n
Po a devijon rrug\u00ebn e saj shoq\u00ebria civile?
\nT\u00cb FORTIT gjithmon\u00eb duan t\u00eb ndikojn\u00eb. Ka edhe raste kur p\u00ebrfshihen n\u00eb regjistrime t\u00eb OJQ-ve. Ka raste kur ndihmojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb OJQ t\u00eb caktuara. Ka shum\u00eb raste kur individ\u00eb nga shoq\u00ebria civile dalin tek ana e DJATHT\u00cb e tabel\u00ebs. Shfaqen 2 vjet, 5 vjet, 10 vjet, tek t\u00eb DOB\u00cbTIT, e m\u00eb pas shkojn\u00eb e b\u00ebhen vet\u00eb T\u00cb FORTIT. Duke qen\u00eb p\u00ebr koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri civile, disa koleg\u00eb, rezervohen n\u00eb kritika ndaj ish-koleg\u00ebve t\u00eb tyre t\u00eb dikursh\u00ebm n\u00eb shoq\u00ebri civile, sepse ruajn\u00eb ende lidhjet, interesat dhe miq\u00ebsit\u00eb e tyre me ta. Por \u00ebsht\u00eb gabim. Nuk mbrohet i FORTI, edhe pse dikur ka qen\u00eb shoq\u00ebri civile, sepse \u00ebsht\u00eb veshur me pushtet. Ka dal\u00eb nga MESI i tabel\u00ebs n\u00eb an\u00ebn e DJATHT\u00cb. Ka edhe raste, kur d\u00ebshton n\u00eb politik\u00eb, del nga ana e DJATHT\u00cb, n\u00eb MES dhe i kthehet shoq\u00ebris\u00eb civile, por nuk b\u00ebn, pa pushuar e u distancuar bile tri a pes\u00eb vjet nga kalimi prej politik\u00ebs n\u00eb shoq\u00ebri civile. Je i pabesuesh\u00ebm! Je shpesh i nj\u00ebansh\u00ebm! Je i mbingarkuar! Ka pasur raste kur para nj\u00eb jave ka dh\u00ebn\u00eb dor\u00ebheqje si drejtor komunal, ose kryetar partie, pas pak dit\u00ebsh a jav\u00ebsh, ia kan\u00eb shkruar n\u00eb TV: Aktivist qytetar. Gabim trashanik!<\/p>\n
A je me pozit\u00ebn apo opozit\u00ebn si shoq\u00ebri civile?<\/p>\n
P\u00ebrderisa opozita d\u00ebshiron pushtet, t\u00eb b\u00ebhet e FORT\u00cb, t\u00eb shkoj\u00eb tek ana e DJATHT\u00cb e tabel\u00ebs, natyrsh\u00ebm dallon nga shoq\u00ebria civile. Mir\u00ebpo, n\u00eb parim, \u00ebsht\u00eb m\u00eb af\u00ebr me opozit\u00ebn, sepse shoq\u00ebria civile flet m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr qytetar\u00eb, nj\u00ebsoj edhe opozita b\u00ebhet gjysm\u00eb-shoq\u00ebri civile, p\u00ebr t\u00eb rritur elektoratin. Prandaj, shoq\u00ebria civile bashkohet me opozit\u00ebn, p\u00ebr kritika ndaj pushtetit, por shoq\u00ebria civile kurrsesi nuk mbron pushtetin, pozit\u00ebn, por n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk shqet\u00ebsohet kur opozita b\u00ebhet e fort\u00eb dhe vishet me pushtet. Baahk\u00ebpunon me opozit\u00ebn n\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb caktuara, por edhe me pushtetin, por vet\u00ebm deri aty sa \u00ebsht\u00eb n\u00eb interes publik, derisa mbrohet ana e MAJT\u00cb n\u00eb tabel\u00eb.<\/p>\n
A je shoq\u00ebri civile kur e mbron 100 her\u00eb pushtetin, e me raste, e kritikon at\u00eb?<\/p>\n
Jo. \u00cbsht\u00eb strategji. Kalkulim. Kamuflim. Mbulim.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri civile?<\/p>\n
Organizatat Joqeveritare (OJQ). Un\u00eb propozoj q\u00eb OJQ-t\u00eb t\u00eb quhen OQ-ja, Organizata Qytetare. Shum\u00eb OJQ edhe pse jan\u00eb joqeveritare, me q\u00ebndrimet e tyre publike, jan\u00eb OPQ, Organizata Poqeveritare.
\nN\u00eb shoq\u00ebri civile b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe: shoqata, fondacione, klube, institute, sindikata, masmediet… Shoq\u00ebri civile mund t\u00eb jet\u00eb fikall nj\u00eb individ, nj\u00eb qytetar aktiv, i cili vazhdimisht merret me problemet e komun\u00ebs, shtetit. Shkruan shkrime, kritika dhe rekomandime ndaj qeverisjes lokale e qendrore. Merret aktivisht me \u00e7\u00ebshtje publike, pavar\u00ebsisht q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e ndonj\u00eb OJQ-je, shoqate, fondacioni, instituti, sindikate, masmedie…<\/p>\n
A \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb jesh shoq\u00ebri civile?
\nShum\u00eb. Ve\u00e7mas n\u00eb shoq\u00ebri e shtet pa sigurim sh\u00ebndet\u00ebsor, pa sigurim t\u00eb fort\u00eb social, pa sigurim kur e humb vendin e pun\u00ebs, pa paga m\u00eb t\u00eb larta krahasuar me standardin jet\u00ebsor. N\u00ebse e humb vendin e pun\u00ebs, diku tjet\u00ebr paguhesh deri sa e gjen at\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aktive. N\u00ebse nuk ke aft\u00ebsi, ose i humb ato, s\u00ebrish mbrohesh. Ka situata edhe kur kalon p.sh., nga “Arbajtcamt n\u00eb Socialamt”.<\/p>\n
Sa kemi shoq\u00ebri civile aktive?
\nGjendja m\u00eb e mjerueshme \u00ebsht\u00eb n\u00eb komunat e Kosov\u00ebs, madje edhe p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e Komun\u00ebs s\u00eb Prishtin\u00ebs. N\u00eb kryeqytet, e kemi situat\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, por merren kryesisht me temat e nivelit republikan, qendror. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, kemi shum\u00eb pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb lidhje direkte e indirekte me politik\u00ebn; lidhje t\u00eb hapura e t\u00eb fshehura. Disa as nuk e kuptojn\u00eb rolin e tyre, shpesh e ngat\u00ebrrojn\u00eb. Disa b\u00ebhen t\u00eb pabesuesh\u00ebm si z\u00ebra: hyn\u00eb n\u00eb politik\u00eb nga shoq\u00ebria civile, kthehen s\u00ebrish, dalin s\u00ebrish. Disa e p\u00ebrdorin si “tren” p\u00ebr politik\u00eb. Duan vota p\u00ebrmes televizionit. Disa nuk vijn\u00eb nga shkencat shoq\u00ebrore dhe shkencat politike. Ngat\u00ebrrojn\u00eb keq konceptet, rolet dhe detyrat. Disa duke pasur kontakte nga natyra e pun\u00ebs, me politikan\u00eb t\u00eb caktuar, b\u00ebhen miq, lidhin komunikim t\u00eb personalizuar, por edhe lidhin interesa. Gjat\u00eb aplikimit p\u00ebr thirrje publike, konkurse, shpresojn\u00eb n\u00eb mb\u00ebshtetje reciproke. B\u00ebjn\u00eb kompromise.<\/p>\n
Kush e financon shoq\u00ebrin\u00eb civile?
\nAmbasadat e huaja, fondacionet e ndryshme, aplikimet n\u00eb Thirrjet Publike nga komunat, Qeveria dhe Ministrit\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse, var\u00ebsisht nga temat dhe fushat q\u00eb mbulojn\u00eb. Edhe Komisioni Evropian financon, ndon\u00ebse ka burokraci t\u00eb tepruar me shum\u00eb rubrika, kolona e letra, dhe k\u00ebrkon partneritete, q\u00eb me izolim si Kosova, paraqet mjaft probleme, si dhe mbulimin vet\u00eb me nj\u00eb p\u00ebrqindje. Ka edhe biznese q\u00eb mb\u00ebshtesin shoq\u00ebrin\u00eb civile. Ka edhe donator\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. Financimi \u00ebsht\u00eb sfida m\u00eb e madhe p\u00ebr pavar\u00ebsi t\u00eb plot\u00eb. Ka edhe keqkuptime t\u00eb m\u00ebdha. T\u00eb financojn\u00eb dhe hat\u00ebrmbeten q\u00eb i kritikoni t\u00eb nes\u00ebrmen, duke kujtuar se jan\u00eb parat\u00eb e tyre, e jo t\u00eb taksapaguesve. Kujtojn\u00eb se financoheni p\u00ebr t\u00eb pushuar kritik\u00ebn ndaj tyre dhe gabojn\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n
A duhet ta kritikojm\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb civile?
\nPo. E kritikojm\u00eb veten, Qeverin\u00eb, opozit\u00ebn, \u00e7do autoritet se si sillet me vart\u00ebsit e tij\/saj, prandaj nj\u00ebsoj \u00ebsht\u00eb me kritikat ndaj shoq\u00ebris\u00eb civile.<\/p>\n
A b\u00ebn pa shoq\u00ebri civile?
\nN\u00eb \u00e7far\u00ebdo varianti, pavar\u00ebsisht loj\u00ebs s\u00eb disave si shoq\u00ebri civile dhe mbrojtjes s\u00eb Qeveris\u00eb, nuk b\u00ebn pa t\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri demokratike. Ajo b\u00ebhet nj\u00eb z\u00eb i shprehjes, komunikimit dhe diskutimit n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb publike. Ka disa q\u00eb e devijojn\u00eb, q\u00eb rrin\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri civile dhe mbrojn\u00eb Qeverin\u00eb. Disa mbesin me opozit\u00ebn. Disa vet\u00eb nuk e din\u00eb p\u00ebr \u00e7ka ekziston shoq\u00ebria civile. Disa ishin n\u00eb politik\u00eb dhe kur dol\u00ebn n\u00eb shoq\u00ebri civile, jan\u00eb t\u00eb pabesuesh\u00ebm. N\u00eb secilin version, shoq\u00ebria civile \u00ebsht\u00eb jetike p\u00ebr demokracin\u00eb. B\u00ebhet kanal komunikimi publik. Nxitje e diskutimit n\u00eb sfer\u00eb publike. Shkas i komunikimit masiv p\u00ebr interesin qytetar. Shkas i debatit p\u00ebr interes publik. Balancon tri pushtetet, duke krijuar edhe vet\u00eb pushtet autoritativ. \u00cbsht\u00eb avokat i an\u00ebs s\u00eb MAJT\u00cb nga ana e DJATHT\u00cb. Me r\u00ebnd\u00ebsi, me qen\u00eb n\u00eb MES dhe gjithmon\u00eb m\u00eb pran\u00eb dhe me an\u00ebn e MAJT\u00cb. E DJATHTA mbrohet vet\u00eb. Ka buxhet. Pushtet. Autoritet. Autorizime. Polici. Ushtri. Fuqi p\u00ebr presion direkt dhe indirekt. P\u00ebrgjues. Z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs. Klientel\u00eb. Militant\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Shkruan: Avni Rudaku Shoq\u00ebria civile \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr temat m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t’i kuptuar f\u00ebmij\u00ebt, nx\u00ebn\u00ebsit. Prandaj, e kam gjetur nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb. Ja si: N\u00eb an\u00ebn e djatht\u00eb t\u00eb tabel\u00ebs, e shkruaj me t\u00eb m\u00ebdha: M\u00cb T\u00cb FORTIT. Kush jan\u00eb m\u00eb t\u00eb fortit? I shkruaj: Mbreti (n\u00ebse jemi n\u00eb Angli)\/Presidentja\/Kryeministri\/Ministrat\/Kryetari i Kuvendit\/Deputet\u00ebt\/Gjyqtar\u00ebt\/Prokuror\u00ebt\/Drejtoria […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":128235,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":{"0":"post-128234","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-opinion"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/128234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=128234"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/128234\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/128235"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=128234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=128234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=128234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}