{"id":140439,"date":"2023-01-29T22:54:10","date_gmt":"2023-01-29T21:54:10","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=140439"},"modified":"2023-01-29T22:54:10","modified_gmt":"2023-01-29T21:54:10","slug":"republike-brenda-republikes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/republike-brenda-republikes\/","title":{"rendered":"\u201cRepublik\u00eb\u201d brenda Republik\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p>Retrospektiv\u00eb nga Msc. Behar Hyseni nga Kamenica: <\/p>\n<p>Krijimi i \u201crepublikave\u201d brenda shteteve ku synon ta shtrij ndikim, nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb politik\u00eb e re p\u00ebr Serbin\u00eb. N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre instalacioneve, Serbia historikisht ka tentuar q\u00eb n\u00eb territoret q\u00eb i lakmonte, t\u00eb krijonte nga brenda faktor\u00eb destabilizimi, e me koh\u00ebn ta p\u00ebrgatiste terrenin p\u00ebr aneksimin e plot\u00eb t\u00eb tyre. <\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb strategji ajo e p\u00ebrdor qysh prej m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekulli, me tentativat e saj p\u00ebr krijimin e republik\u00ebs serbe n\u00eb Barabia t\u00eb Hungaris\u00eb (1921), pastaj me republik\u00ebn e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb Mirdit\u00ebs brenda Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb krye me Marka Gjonin po ashtu n\u00eb vitin 1921, p\u00ebr t\u00eb vazhduar n\u00eb periudh\u00ebn e vonshme bashk\u00ebkohore me Republik\u00ebn Serbe n\u00eb Bosnje, e plot nj\u00eb shekull m\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitin 2023, n\u00ebn kamuflimin e \u201cZajednic\u00ebs\u201d apo asociacionit monoetnik t\u00eb komunave serbe, tenton strategji t\u00eb ngjashme edhe n\u00eb Kosov\u00eb.<br \/>\n\u201cRepublika Serbe\u201d n\u00eb Barabia t\u00eb Mazharis\u00eb(Hungari), ishte nj\u00eb mini-shtet jet\u00ebshkurt\u00ebr, i nxitur nga Mbret\u00ebria Serbo-Kroato-Sllovene, i shpallur  m\u00eb 14 gusht 1921, n\u00eb territorin e okupuar Hungarez gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. <\/p>\n<p>Territori i saj p\u00ebrfshinte rajonin gjeografik t\u00eb Barabias. Shumica e banor\u00ebve t\u00eb republik\u00ebs ishin hungarez\u00eb etnik, nd\u00ebrsa grupe t\u00eb tjera etnike q\u00eb jetonin n\u00eb zon\u00eb p\u00ebrfshinin kroat\u00eb, serb\u00eb, gjerman\u00eb, rumun\u00eb, sllovak\u00eb dhe t\u00eb tjer\u00eb.  N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebsaj \u201crepublike\u201d, Mbret\u00ebria SKS synonte ta trasonte rrug\u00ebn p\u00ebr aneksimin e plot\u00eb t\u00eb k\u00ebtij rajoni. Sidoqoft\u00eb, autoritetet e republik\u00ebs s\u00eb re nuk arrit\u00ebn t\u00eb fitonin njohje nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe  rrjedhimisht plani serb d\u00ebshtoi. \u201cRepublika\u201d u krijua m\u00eb 14 gusht 1921 dhe u shp\u00ebrb\u00eb m\u00eb 20 gusht 1921, nga 21-25 gusht 1921 rajoni u riintegrua n\u00eb Hungari. Ngjash\u00ebm si n\u00eb Hungari, Serbia do t\u00eb tentoj edhe n\u00eb Shqip\u00ebri me \u201cRepublik\u00ebn e Mirdit\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>\u201cRepublika e  Mirdit\u00ebs\u201d, ishte nj\u00eb plan Jugosllav p\u00ebr ta shk\u00ebputur Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut nga qeveria e Tiran\u00ebs me an\u00eb t\u00eb metod\u00ebs  \u201cp\u00ebr\u00e7aj dhe sundo\u201d, duke inkurajuar disa krer\u00eb t\u00eb Mirdit\u00ebs n\u00eb krye me Marka Gjonin, t\u00eb rebeloheshin dhe t\u00eb shpallnin Republik\u00ebn e Pavarur t\u00eb Mirdit\u00ebs. Marka Gjoni, i cil\u00ebsuar nga qeveria Britanike si nj\u00eb veg\u00ebl e bindur e Beogradit, i shtyr\u00eb nga ambicia p\u00ebr pushtet, i ndihmuar nga Beogradi me mjete financiare dhe me armatime, bashk\u00eb me disa bajraktar\u00eb t\u00eb Mirdit\u00ebs, ngrit\u00ebn krye kund\u00ebr qeveris\u00eb shqiptare, por pa sukses. \u201cRepublika e Mirdit\u00ebs\u201d u shpall me 17 korrik 1921, me k\u00ebshill\u00ebn e autoriteteve jugosllave. Marka Gjoni k\u00ebrkoi njohjen e Republik\u00ebs nga shtetet fqinje, d\u00ebrgoi p\u00ebrfaq\u00ebsues edhe n\u00eb Lidhjen e Kombeve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb siguronte njohjen, por nuk ia arriti q\u00ebllimit.<br \/>\nKjo l\u00ebvizje seperatiste p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb hapur t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb SKS brenda pun\u00ebve t\u00eb brendshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Megjithat\u00eb, as kjo p\u00ebrpjekje e Serbis\u00eb nuk rezultoi e suksesshme. Marka Gjoni dhe shok\u00ebt e tij m\u00eb 12 n\u00ebntor 1921 u dor\u00ebzuan p\u00ebr shkak se nuk gjet\u00ebn p\u00ebrkrahje n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare, madje institucionet e Serbis\u00eb u kritikuan rrept\u00ebsisht p\u00ebr destabilizimin e rajonit me k\u00ebto l\u00ebvizje t\u00eb cilat rrezikonin paqen n\u00eb Ballkan.<br \/>\nShqip\u00ebria n\u00eb vitin 1921 arriti ta ruaj integritetin e vet territorial p\u00ebrball k\u00ebtij k\u00ebrc\u00ebnimi, por tjet\u00ebr fat do ta pres Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00ebn n\u00eb fund t\u00eb shekullit XX.<\/p>\n<p>P\u00ebr dallim prej tentativave seperatiste t\u00eb Serbis\u00eb n\u00eb Hungari dhe Shqip\u00ebri n\u00eb vitin 1921, t\u00eb cilat d\u00ebshtuan p\u00ebr shkak t\u00eb mosnjohjes nga nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00ebt, n\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00eb do t\u00eb ndodh nj\u00eb skenar krejt tjet\u00ebr. Republika Serbe n\u00eb Bosnj\u00eb u shpall n\u00eb 1992 n\u00eb fillim t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00ebs. Pas Marr\u00ebveshjes s\u00eb Dejtonit t\u00eb vitit 1995 n\u00eb Ohio t\u00eb SHBA-ve, Republika Serbe arriti njohjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare si nj\u00eb entitet brenda Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00ebs. Sot, shumica e popullat\u00ebs serbe n\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00eb jeton n\u00eb k\u00ebt\u00eb republik\u00eb. Republika Serbe ka presidentin e vet, legjislatur\u00ebn, qeverin\u00eb ekzekutive, forc\u00ebn e policis\u00eb, sistemin gjyq\u00ebsor, sh\u00ebrbimin doganor dhe sh\u00ebrbimin postar . Ajo gjithashtu ka simbole zyrtare, duke p\u00ebrfshir\u00eb nj\u00eb stem\u00eb, nj\u00eb flamur (nj\u00eb variant i flamurit serb) dhe himnin e tij t\u00eb entitetit. Sot, kjo republik\u00eb funksion si nj\u00eb shtet brenda shtetit, dhe ka shfaqur haptazi synime q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb shk\u00ebputet nj\u00ebher\u00eb e p\u00ebrgjithmon\u00eb nga Bosnja dhe Hercegovina. Nj\u00eb skenar i ngjash\u00ebm mund t\u00eb ndodh edhe n\u00eb Kosov\u00eb, ve\u00e7se n\u00ebn kamuflimin e \u201cZajednic\u00ebs\u201d apo Asociacionit t\u00eb komunave me shumic\u00eb serbe.<br \/>\nThemelimi i Asociacionit \u00ebsht\u00eb parapar\u00eb me Marr\u00ebveshjen e Brukselit t\u00eb vitit 2013, t\u00eb arritur mes Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb. Asociacioni pritej t\u00eb krijohej zyrtarisht brenda kuadrit ligjor t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb vitin 2015, por shtyhet vazhdimisht p\u00ebr shkak t\u00eb mospajtimeve rreth shkall\u00ebs s\u00eb kompetencave. Asociacioni i komunave me shumic\u00eb serbe parashikohet q\u00eb t\u00eb mbledh\u00eb rreth vetes dhjet\u00eb komuna n\u00eb Kosov\u00eb ku shumica e popullsis\u00eb jan\u00eb serb\u00eb. Themelimi i Asociacionit t\u00eb komunave me shumic\u00eb serbe, sipas zyrtar\u00ebve evropian, do t\u00eb ndodh\u00eb menj\u00ebher\u00eb pas arritjes s\u00eb marr\u00ebveshjes p\u00ebrfundimtare mes Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb dialogut p\u00ebr normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve, megjithat\u00eb, Beogradi insiston q\u00eb asociacioni t\u00eb themelohet sa m\u00eb par\u00eb. P\u00ebrpos Serbis\u00eb, trysni n\u00eb favor t\u00eb themelimit t\u00eb asociacionit po ushtron edhe BE-ja. Asociacioni vazhdon t\u00eb jet\u00eb ende tem\u00eb e nxeht\u00eb edhe n\u00eb vitin 2023. Rreziku q\u00eb i kanoset Kosov\u00ebs nga \u201cZajednica\u201d \u00ebsht\u00eb i ngjash\u00ebm me rastin e Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00ebs. Ngjash\u00ebm Serbia ka vepruar edhe me komunat me shumic\u00eb serbe n\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00eb n\u00eb vitin 1991, kur u mblodh\u00ebn 14 komuna atje p\u00ebr t\u00eb themeluar \u201cZajednic\u00ebn\u201d e tyre, e cila m\u00eb von\u00eb u shnd\u00ebrrua n\u00eb \u201cRepublika Serbe\u201d brenda shtetit t\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00ebs.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria dhe Hungaria n\u00eb vitin 1921 e ruajt\u00ebn integritetin territorial, ndryshe nga Bosnja dhe Hercegovina e cila u gjymtua nga brenda. Po Kosova n\u00eb vitin 2023? A do ta pres i nj\u00ebjti fat si i Bosnj\u00ebs? A do t\u00eb dor\u00ebzohet para presionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb? A do ta pranoj Asociacionin me kompetenca ekzekutive? Historia na ka servuar p\u00ebrpara vetes raste t\u00eb ngjashme por me p\u00ebrfundime t\u00eb kund\u00ebrta, por nga cila do marrim shembull?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Retrospektiv\u00eb nga Msc. Behar Hyseni nga Kamenica: Krijimi i \u201crepublikave\u201d brenda shteteve ku synon ta shtrij ndikim, nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb politik\u00eb e re p\u00ebr Serbin\u00eb. N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre instalacioneve, Serbia historikisht ka tentuar q\u00eb n\u00eb territoret q\u00eb i lakmonte, t\u00eb krijonte nga brenda faktor\u00eb destabilizimi, e me koh\u00ebn ta p\u00ebrgatiste terrenin p\u00ebr aneksimin e plot\u00eb t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":140440,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-140439","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=140439"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140439\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/140440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=140439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=140439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=140439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}