{"id":147783,"date":"2023-04-25T12:04:50","date_gmt":"2023-04-25T10:04:50","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=147783"},"modified":"2023-04-25T12:04:50","modified_gmt":"2023-04-25T10:04:50","slug":"as-shkolle-e-as-pune-afer-100-mije-kosovare-te-moshes-15-deri-ne-24-vjec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/as-shkolle-e-as-pune-afer-100-mije-kosovare-te-moshes-15-deri-ne-24-vjec\/","title":{"rendered":"As shkoll\u00eb e as pun\u00eb af\u00ebr 100 mij\u00eb kosovar\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs 15 deri n\u00eb 24 vje\u00e7"},"content":{"rendered":"<p>Xh.M., 23 vje\u00e7, nga komuna e Malishev\u00ebs, ka t\u00eb p\u00ebrfunduar vet\u00ebm shkollimin fillor. Aktualisht, as nuk punon, as nuk \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb ndonj\u00eb proces m\u00ebsimor apo trajnim.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb e kam nj\u00eb zanat, jam shtrues i pllakave t\u00eb qeramik\u00ebs, por nuk ka pun\u00eb me kushte t\u00eb mira\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb nj\u00eb kompani kam punuar 11 muaj dhe nuk jam paguar. K\u00ebshtu q\u00eb jam i d\u00ebshp\u00ebruar nga njer\u00ebzit. Punon, punon\u2026 kur t\u00eb b\u00ebhet muaji, nuk ta japin rrog\u00ebn\u201d, vazhdon rr\u00ebfimin Xh.M.<br \/>\nAi nuk d\u00ebshiron t\u2019i p\u00ebrmend\u00eb arsyet se p\u00ebrse nuk e ka vazhduar shkollimin. Thot\u00eb se p\u00ebr shpenzimet e dit\u00ebs e ndihmon e \u00ebma, e cila merr nj\u00eb pension mujor prej rreth 200 eurosh.<\/p>\n<p>\u201c\u00c7far\u00eb t\u00eb b\u00ebj? Rri n\u00eb sht\u00ebpi\u2026 V\u00ebshtir\u00eb \u00ebsht\u00eb pa pun\u00eb, sidomos tani kur \u00e7mimet jan\u00eb rritur\u201d, thot\u00eb Xh.M.<br \/>\nSi ai q\u00eb nuk ndjekin as shkollim, as ndonj\u00eb trajnim dhe nuk jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar, jan\u00eb af\u00ebr 100 mij\u00eb banor\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb mosh\u00ebs 15 deri n\u00eb 24 vje\u00e7.<\/p>\n<p>K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna i ka publikuar s\u00eb voni Agjencia e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, bazuar n\u00eb anket\u00ebn e fuqis\u00eb pun\u00ebtore.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/752D9BF2-6C20-4445-A233-AEEE9CD926ED.gif\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/752D9BF2-6C20-4445-A233-AEEE9CD926ED-300x103.gif\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"103\" class=\"alignnone size-medium wp-image-147784\" \/><\/a><\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr tremujorin e par\u00eb t\u00eb vitit 2022 kan\u00eb treguar, po ashtu, se nga mbi 1.2 milion qytetar\u00eb n\u00eb mosh\u00eb pune, mbi 380 mij\u00eb jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar, mbi 77 mij\u00eb jan\u00eb t\u00eb papun\u00eb dhe rreth 750 mij\u00eb jan\u00eb ekonomikisht joaktiv\u00eb \u2013 q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se nuk jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar, as t\u00eb regjistruar si t\u00eb papun\u00eb dhe as nuk k\u00ebrkojn\u00eb pun\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas ASK-s\u00eb, shkalla e papun\u00ebsis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb tremujorin e par\u00eb t\u00eb 2022-shit ka qen\u00eb 16.6 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>Rrezik nga problemet sociale<\/p>\n<p>Artan Krasniqi, sociolog n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, thot\u00eb p\u00ebr REL se shifrat e t\u00eb rinjve, t\u00eb cil\u00ebt nuk punojn\u00eb, nuk jan\u00eb n\u00eb proces arsimor dhe nuk ndjekin ndonj\u00eb trajnim, jan\u00eb shqet\u00ebsuese.<\/p>\n<p>\u201cEdhe shteti, edhe shoq\u00ebria jan\u00eb mjaftuar me faktin q\u00eb Kosova e ka potencialin m\u00eb t\u00eb madh rinin\u00eb dhe sikur \u00ebsht\u00eb menduar q\u00eb ky potencial vet\u00ebkanalizohet\u2026 Ka pasur fare pak politika dhe programe q\u00eb e ndihmojn\u00eb k\u00ebt\u00eb potencial t\u00eb arrij\u00eb n\u00eb nivele m\u00eb t\u00eb larta\u201d, thot\u00eb Krasniqi.<\/p>\n<p>Kosova ka popullsi t\u00eb re, me nj\u00eb mosh\u00eb mesatare 35 vje\u00e7.<\/p>\n<p>Sociologu Krasniqi thot\u00eb se n\u00ebse p\u00ebr k\u00ebta t\u00eb rinj, nuk krijohen politika t\u00eb duhura, qoft\u00eb t\u00eb pun\u00ebsimit, trajnimit apo shkollimit, mund t\u00eb ket\u00eb probleme sociale n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p>\u201cS\u00eb pari mbesin barr\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb, familjes dhe m\u00eb von\u00eb e shtetit. Po ashtu, nuk p\u00ebrjashtohet mund\u00ebsia q\u00eb k\u00ebta t\u00eb rinj ta k\u00ebrkojn\u00eb rrug\u00ebn e migrimit\u201d, thot\u00eb Krasniqi.<\/p>\n<p>Trendi i emigrimit t\u00eb qytetar\u00ebve kosovar\u00eb, sipas shifrave zyrtare, \u00ebsht\u00eb n\u00eb rritje. Sipas ASK-s\u00eb, n\u00eb vitin 2021 nga Kosova jan\u00eb larguar mbi 42 mij\u00eb banor\u00eb. N\u00eb vitin 2020 \u2013 kur ka shp\u00ebrthyer pandemia e koronavirusit \u2013 nga Kosova kan\u00eb emigruar mbi 8.000 veta; m\u00eb 2019 mbi 34.000; m\u00eb 2018 mbi 28.000.<\/p>\n<p>Profesori i shkencave sociale n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, Behxhet Gaxhiqi, thot\u00eb se edhe sikur numri i t\u00eb rinjve q\u00eb nuk ndjekin shkollim, trajnim apo nuk jan\u00eb n\u00eb pun\u00eb, t\u00eb jet\u00eb 10.000, \u00ebsht\u00eb shqet\u00ebsuese, e l\u00ebre m\u00eb af\u00ebr 100 mij\u00eb.<\/p>\n<p>Ai thot\u00eb se institucionet qendrore dhe lokale duhet t\u00eb hartojn\u00eb politika p\u00ebr ofrimin e trajnimeve, s\u00eb paku.<\/p>\n<p>\u201cKjo mosh\u00eb e popullsis\u00eb \u00ebsht\u00eb pjesa m\u00eb vitale e shoq\u00ebris\u00eb dhe nuk duhet lejuar t\u00eb mbetet n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje. E ardhmja e k\u00ebtyre t\u00eb rinjve mund t\u00eb jet\u00eb e paperspektiv\u00eb dhe si t\u00eb till\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb skemat sociale t\u00eb Qeveris\u00eb me mjete minimale p\u00ebr jetes\u00eb\u201d, thot\u00eb Gaxhiqi.<\/p>\n<p>Kosova, me mbi 1.7 milion banor\u00eb, ka 15 skema sociale e pensionale, nga t\u00eb cilat p\u00ebrfitojn\u00eb mbi 400 mij\u00eb qytetar\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 qytetar\u00ebve t\u00eb papun\u00eb dhe me v\u00ebshtir\u00ebsi ekonomike, nga skemat sociale p\u00ebrfitojn\u00eb edhe familjar\u00eb t\u00eb d\u00ebshmor\u00ebve, veteran\u00eb t\u00eb luft\u00ebs, pensionist\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs etj.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb thon\u00eb ekspert\u00ebt e ekonomis\u00eb?<\/p>\n<p>\u201cArsyeja q\u00eb Kosova ka k\u00ebt\u00eb num\u00ebr t\u00eb t\u00eb rinjve q\u00eb nuk jan\u00eb as n\u00eb shkollim, as n\u00eb trajnim dhe as t\u00eb pun\u00ebsuar, q\u00ebndron tek edukimi dhe trajnimet q\u00eb ofrohen. Ato nuk jan\u00eb cil\u00ebsore dhe n\u00eb harmoni me tregun e pun\u00ebs\u201d, thot\u00eb eksperti i \u00e7\u00ebshtjeve ekonomike, Ismet Mulaj, nj\u00ebher\u00ebsh ish-minist\u00ebr i Tregtis\u00eb dhe Industris\u00eb.<\/p>\n<p>Tregu i pun\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, shton ai, ka nevoj\u00eb p\u00ebr kuzhinier\u00eb, kamerier\u00eb, pun\u00ebtor\u00eb n\u00eb sektorin e prodhimit dhe at\u00eb t\u00eb drurit.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ebto trajnime profesionale duhet t\u2019iu ofrohen k\u00ebtyre t\u00eb rinjve, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ata ta gjejn\u00eb veten n\u00eb Kosov\u00eb. T\u00eb rinjt\u00eb tan\u00eb jan\u00eb t\u00eb dekurajuar p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar pun\u00eb, p\u00ebr t\u2019u pun\u00ebsuar apo p\u00ebr t\u00eb ndjekur ndonj\u00eb trajnim\u201d, thot\u00eb Mulaj.<\/p>\n<p>Viteve t\u00eb fundit, tregu i Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur me mungesa pun\u00ebtor\u00ebsh \u2013 sidomos sektori privat.<\/p>\n<p>Sipas disa anketave q\u00eb ka realizuar Radio Evropa e Lir\u00eb, por edhe t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Inspektoratit t\u00eb Pun\u00ebs, qytetar\u00ebt jan\u00eb ankuar p\u00ebr paga t\u00eb ul\u00ebta, mosrespektim t\u00eb orarit t\u00eb pun\u00ebs, privim nga pushimi etj.<\/p>\n<p>P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, shum\u00eb pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebs kan\u00eb marr\u00eb pun\u00ebtor\u00eb nga jasht\u00eb.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb autoritetet?<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, Agjencia e Pun\u00ebsimit \u00ebsht\u00eb institucioni kryesor n\u00eb fush\u00ebn e pun\u00ebsimit dhe aft\u00ebsimit profesional.<\/p>\n<p>Kjo agjenci ofron trajnime p\u00ebr mbi 30 profile t\u00eb profesioneve t\u00eb ndryshme, p\u00ebrfshir\u00eb: moler, murator, suvatues, kuzhinier, furrtar, pastaj p\u00ebr saldim, administrim biznesi, floktari e t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u2019i ndjekur k\u00ebto trajnime, k\u00ebrkohet regjistrimi n\u00eb k\u00ebt\u00eb agjenci si pun\u00ebk\u00ebrkues dhe m\u00eb pas ofrohen trajnime n\u00eb qendrat e aft\u00ebsimit profesional.<\/p>\n<p>N\u00eb Agjencin\u00eb e Pun\u00ebsimit t\u00eb Kosov\u00ebs, vitin e kaluar, kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb regjistruar mbi 82 mij\u00eb pun\u00ebk\u00ebrkues.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb zbutur papun\u00ebsin\u00eb te t\u00eb rinjt\u00eb, Qeveria e Kosov\u00ebs n\u00eb shkurt t\u00eb k\u00ebtij viti ka hapur platform\u00ebn \u201csuperpuna\u201d, e cila synon t\u00eb rinjt\u00eb nga 18 deri n\u00eb 25 vje\u00e7.<\/p>\n<p>N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb saj, Qeveria e Kosov\u00ebs subvencionon pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsin duke paguar pag\u00ebn e pun\u00ebtorit p\u00ebr gjasht\u00eb muaj, n\u00eb vler\u00eb prej 264 eurosh. Pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi, pastaj, ka t\u00eb drejt\u00eb ta shtoj\u00eb vler\u00ebn e pag\u00ebs p\u00ebr pun\u00ebtorin e angazhuar.<\/p>\n<p>Pas periudh\u00ebs gjasht\u00ebmujore, pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi mund ta mbaj\u00eb n\u00eb pun\u00eb pun\u00ebtorin duke n\u00ebnshkruar kontrat\u00eb t\u00eb re, por edhe mund ta shkarkoj\u00eb.<\/p>\n<p>Autoritetet kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se synojn\u00eb q\u00eb me k\u00ebt\u00eb platform\u00eb, t\u00eb pun\u00ebsojn\u00eb mbi 10 mij\u00eb t\u00eb rinj, vitin e par\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin shkollor 2022\/2023, n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb profesionale n\u00eb Prishtin\u00eb ka nisur edhe m\u00ebsimi dual, sipas t\u00eb cilit, aft\u00ebsimi n\u00eb nj\u00eb kompani t\u00eb caktuar kombinohet me l\u00ebnd\u00eb n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb profesionale.<\/p>\n<p>Nga Qeveria e Kosov\u00ebs kan\u00eb th\u00ebn\u00eb m\u00eb her\u00ebt se kjo praktik\u00eb mund t\u00eb inkurajoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb t\u00eb rinj q\u00eb ta shohin t\u00eb ardhmen e tyre n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xh.M., 23 vje\u00e7, nga komuna e Malishev\u00ebs, ka t\u00eb p\u00ebrfunduar vet\u00ebm shkollimin fillor. Aktualisht, as nuk punon, as nuk \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb ndonj\u00eb proces m\u00ebsimor apo trajnim. \u201cUn\u00eb e kam nj\u00eb zanat, jam shtrues i pllakave t\u00eb qeramik\u00ebs, por nuk ka pun\u00eb me kushte t\u00eb mira\u201d, tha ai. \u201cN\u00eb nj\u00eb kompani kam punuar 11 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":147785,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-147783","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/147783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=147783"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/147783\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/147785"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=147783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=147783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=147783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}