{"id":156813,"date":"2023-08-26T21:19:22","date_gmt":"2023-08-26T19:19:22","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=156813"},"modified":"2023-08-26T21:19:22","modified_gmt":"2023-08-26T19:19:22","slug":"a-do-behet-shqipja-gjuhe-zyrtare-ne-zvicer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/a-do-behet-shqipja-gjuhe-zyrtare-ne-zvicer\/","title":{"rendered":"A do b\u00ebhet shqipja gjuh\u00eb zyrtare n\u00eb Zvic\u00ebr?"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb Zvic\u00ebr m\u00eb shum\u00eb d\u00ebgjohet muzika shqiptare sesa ajo n\u00eb dialektin zviceran t\u00eb gjermanishtes. Por, a \u00ebsht\u00eb n\u00eb rritje edhe gjuha shqipe n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet?<\/p>\n<p>Fakti q\u00eb n\u00eb Zvic\u00ebr n\u00eb vitin 2023, \u00ebsht\u00eb transmetuar m\u00eb shum\u00eb muzik\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe sesa n\u00eb dialektin zviceran t\u00eb gjermanishtes, ka preokupuar shum\u00eb n\u00eb komunitetin e SRF. K\u00ebshtu, p\u00ebrdoruesit n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij komuniteti kan\u00eb pyetur n\u00ebse shqipja po p\u00ebrhapet edhe n\u00eb segmentet tjer\u00eb, n\u00eb Zvic\u00ebr.<\/p>\n<p>N\u00eb fakt, shqipja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb folura si gjuh\u00eb kryesore n\u00eb Zvic\u00ebr, pas gjermanishtes, fr\u00ebngjishtes dhe italishtes. K\u00ebt\u00eb e tregojn\u00eb shifrat e statistikave federale.<\/p>\n<p>Vitin e kaluar, 2.8 p\u00ebr qind e personave mbi 15 vje\u00e7 n\u00eb Zvic\u00ebr flisnin gjuh\u00ebn shqipe si gjuh\u00eb kryesore. Kjo \u00ebsht\u00eb 0.3 pik\u00eb p\u00ebrqindjeje m\u00eb shum\u00eb se dhjet\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb. Dhe, \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kjo p\u00ebr t\u00eb ardhmen?, pyet srf.ch.<\/p>\n<p>Stephan Schmid, gjuh\u00ebtar n\u00eb Universitetin e Cyrihut, \u00ebsht\u00eb marr\u00eb me k\u00ebt\u00eb tem\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Ai shpjegon se \u00e7far\u00eb ndodh kur emigrant\u00ebt sjellin gjuh\u00ebn e tyre n\u00eb nj\u00eb vend.<\/p>\n<p>Modeli klasik q\u00eb e shpjegon k\u00ebt\u00eb tematik\u00eb \u00ebsht\u00eb skenari i tre gjeneratave. Ai \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb emigracionit n\u00eb Shtetet e Bashkuara: \u201cN\u00eb brezin e par\u00eb, njer\u00ebzit flasin vet\u00ebm gjuh\u00ebn e tyre amtare\u201d. K\u00ebshtu, p\u00ebr shembull migrant\u00ebt e par\u00eb italian\u00eb n\u00eb SHBA flisnin vet\u00ebm dialektin italian.<\/p>\n<p>\u201cPastaj f\u00ebmij\u00ebt e tyre u b\u00ebn\u00eb dygjuh\u00ebsh\u201d. M\u00eb n\u00eb fund, nip\u00ebrit u b\u00ebn\u00eb amerikan\u00eb nj\u00ebgjuh\u00ebsh q\u00eb flisnin vet\u00ebm anglisht. Nj\u00eb shembull i spikatur i k\u00ebsaj \u00ebsht\u00eb k\u00ebng\u00ebtarja Madonna. Gjysh\u00ebrit e saj kan\u00eb emigruar nga Italia. Ajo pothuajse nuk flet m\u00eb italisht.<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, gjuha e emigrant\u00ebve mund t\u00eb zhduket shum\u00eb m\u00eb shpejt. Por kjo ndodh sidomos n\u00ebse vendi i origjin\u00ebs dhe vendi i ri jan\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm kulturalisht dhe nga ana gjuh\u00ebsore. Nj\u00eb shembull i till\u00eb \u00ebsht\u00eb Argjentina, thot\u00eb Schmid.<\/p>\n<p>\u201cAtje kishte emigracion masiv nga Italia. P\u00ebr shkak se spanjishtja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e ngjashme (me italishten), italian\u00ebt e harruan shpejt gjuh\u00ebn e tyre amtare\u201d.<\/p>\n<p>Por, a ndodh t\u00eb p\u00ebrhapet gjuha e emigrant\u00ebve n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb ri? Ndonj\u00ebher\u00eb, shpjegon Stephan Schmid. N\u00eb Zvicr\u00ebn gjermanishtfol\u00ebse, italishtja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull i mir\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb: gjat\u00eb bumit ekonomik t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs, n\u00eb Zvic\u00ebr ka pasur nj\u00eb val\u00eb t\u00eb madhe imigrimi italian.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ebshtu u p\u00ebrhap italishtja, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb kantiere nd\u00ebrtimi dhe n\u00eb fabrika. Shum\u00eb emigrant\u00eb q\u00eb nuk ishin italian\u00eb flisnin italisht. Arsyeja kryesore ishte marr\u00ebdh\u00ebnia midis gjuh\u00ebve\u201d, (b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr fol\u00ebsit e gjuh\u00ebve t\u00eb af\u00ebrta me italishten).<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, studiuesi beson se \u00ebsht\u00eb e pamundur q\u00eb shqipja t\u00eb b\u00ebhet nj\u00ebra nd\u00ebr gjuh\u00ebt kryesore n\u00eb Zvic\u00ebr: \u201cAjo q\u00eb sigurisht nuk do t\u00eb ndodh\u00eb kurr\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb gjermanishtja zvicerane do t\u00eb zhduket dhe gjuh\u00ebt e migrant\u00ebve do t\u00eb mbizot\u00ebrojn\u00eb\u201d, shprehet ai.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e mundur q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb marrin nj\u00eb ose dy fjal\u00eb t\u00eb shqipes n\u00eb k\u00ebndin e loj\u00ebrave \u2013 kjo quhet p\u00ebrvet\u00ebsim joformal i gjuh\u00ebs, thot\u00eb Schmitt, transmeton albinfo.ch. Studimet nga Zvicra, megjithat\u00eb, tregojn\u00eb se kjo pothuajse nuk mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb rastin e shqipes.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, f\u00ebmij\u00ebt me origjin\u00eb shqiptare q\u00eb sot jan\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb fillore, kryesisht i p\u00ebrkasin brezit t\u00eb tret\u00eb dhe, si\u00e7 dihet nga hulumtimet, ata shpesh mund t\u00eb flasin vet\u00ebm shqipen e folur (dialektin).<\/p>\n<p>N\u00eb parim, megjithat\u00eb, gjuh\u00ebt e huaja n\u00eb vendet moderne e kan\u00eb pak m\u00eb t\u00eb leht\u00eb se n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn dhe priren t\u00eb jetojn\u00eb m\u00eb gjat\u00eb. Nd\u00ebr t\u00eb tjera, kjo ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb edhe me mjetet moderne t\u00eb komunikimit si Whatsapp dhe interneti, shpjegon Stephan Schmid. K\u00ebto e b\u00ebjn\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb q\u00ebndrimin n\u00eb kontakt me vendin e origjin\u00ebs dhe gjuh\u00ebn e tij.\/Telegrafi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb Zvic\u00ebr m\u00eb shum\u00eb d\u00ebgjohet muzika shqiptare sesa ajo n\u00eb dialektin zviceran t\u00eb gjermanishtes. Por, a \u00ebsht\u00eb n\u00eb rritje edhe gjuha shqipe n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet? Fakti q\u00eb n\u00eb Zvic\u00ebr n\u00eb vitin 2023, \u00ebsht\u00eb transmetuar m\u00eb shum\u00eb muzik\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe sesa n\u00eb dialektin zviceran t\u00eb gjermanishtes, ka preokupuar shum\u00eb n\u00eb komunitetin e SRF. K\u00ebshtu, p\u00ebrdoruesit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":156814,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-156813","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=156813"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156813\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/156814"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=156813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=156813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=156813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}