{"id":161960,"date":"2023-11-24T16:26:07","date_gmt":"2023-11-24T15:26:07","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=161960"},"modified":"2023-11-24T16:26:07","modified_gmt":"2023-11-24T15:26:07","slug":"nuk-me-ze-gjumi-naten-rritja-e-cmimeve-shton-stresin-dhe-ankthin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/nuk-me-ze-gjumi-naten-rritja-e-cmimeve-shton-stresin-dhe-ankthin\/","title":{"rendered":"\u201cNuk m\u00eb z\u00eb gjumi nat\u00ebn\u201d \u2013 Rritja e \u00e7mimeve shton stresin dhe ankthin"},"content":{"rendered":"<p>Ulur n\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb n\u00eb lagjen Dardania n\u00eb Prishtin\u00eb, nj\u00eb 36-vje\u00e7are priste q\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb dilnin nga nj\u00eb market apo kalonin asaj rruge t\u2019i l\u00ebshonin pran\u00eb saj disa nga cent\u00ebt e tyre.<\/p>\n<p>E ardhur nga Shqip\u00ebria, kjo grua me p\u00ebrkat\u00ebsi etnike rome thot\u00eb se tani jeton n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb qytetin e Ferizajt, ku banon me qira. Dhjet\u00eb vjet\u00ebt e saj n\u00eb Kosov\u00eb nuk kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb lehta.<\/p>\n<p>\u201cShum\u00eb her\u00eb gjat\u00eb nat\u00ebs nuk m\u00eb ka z\u00ebn\u00eb gjumi, [duke menduar] se a do t\u00eb mund ta siguroj\u00eb ushqimin t\u00eb nes\u00ebrmen p\u00ebr familje\u201d, thot\u00eb ajo p\u00ebr REL.<\/p>\n<p>E papun\u00eb, ajo \u00e7do dit\u00eb udh\u00ebton nga Ferizaj n\u00eb Prishtin\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar l\u00ebmosh\u00eb n\u00ebp\u00ebr lagje t\u00eb ndryshme t\u00eb kryeqytetit. 36-vje\u00e7arja thot\u00eb se k\u00ebshtu fiton nga pes\u00eb deri n\u00eb dhjet\u00eb euro n\u00eb dit\u00eb, t\u00eb cilat i p\u00ebrdor p\u00ebr blerje t\u00eb ushqimeve p\u00ebr familjen e saj trean\u00ebtar\u00ebshe.<\/p>\n<p>Por, parat\u00eb i duhet t\u2019i kursej\u00eb edhe p\u00ebr pagesat mujore t\u00eb qiras\u00eb dhe faturave t\u00eb ndryshme. Kjo i \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsuar q\u00eb kur \u00e7mimet e produkteve ushqimore jan\u00eb ngritur.<\/p>\n<p>\u201c\u00c7mimet p\u00ebr produktet ushqimore viteve t\u00eb fundit jan\u00eb rritur shum\u00eb, nuk di qysh po ia dal. Po, m\u00ebrzitem, m\u00ebrzitem shum\u00eb, \u00e7ka t\u00eb b\u00ebj\u2026\u201d, thot\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Kosova e kishte mbyllur vitin e kaluar me nj\u00eb norm\u00eb mesatare inflacioni prej 11.6 p\u00ebr qind, nd\u00ebrsa n\u00eb muajin tetor, sipas Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, norma e inflacionit ishte 3.3 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe ka pasur ngritje t\u00eb \u00e7mimeve duke filluar nga produktet ushqimore deri tek sh\u00ebrbimet.<\/p>\n<p>K\u00ebto \u00e7mime t\u00eb ngritura i kan\u00eb shkaktuar shqet\u00ebsim dhe pagjum\u00ebsi disa her\u00eb n\u00eb jet\u00eb edhe Xhevahir Berbatovcit. Si pun\u00ebtor n\u00eb sektorin e nd\u00ebrtimtaris\u00eb, ai q\u00eb tre muaj paguhet nga 500 euro n\u00eb muaj, nd\u00ebrsa m\u00eb par\u00eb merrte nga 450 euro.<\/p>\n<p>Por, shkaku i k\u00ebstit t\u00eb kredis\u00eb prej 240 eurosh n\u00eb muaj dhe \u00e7mimeve t\u00eb ngritura, ai thot\u00eb se paga nuk i mjafton p\u00ebr t\u2019i mbuluar t\u00eb gjitha shpenzimet familjare.<\/p>\n<p>\u201cNuk e di a me than\u00eb stres, por i shqet\u00ebsuar tej mase, v\u00ebshtir\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb jetohet m\u00eb k\u00ebto paga\u201d, thot\u00eb Berbatovci, baba i tre f\u00ebmij\u00ebve.<\/p>\n<p>Sfida t\u00eb ngjashme p\u00ebrjetojn\u00eb edhe shum\u00eb qytetar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs, sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb publikuara n\u00eb raportin \u201cShqyrtimi i Dinamik\u00ebs s\u00eb Varf\u00ebris\u00eb s\u00eb Amvis\u00ebris\u00eb P\u00ebrball\u00eb Inflacionit\u201d m\u00eb 2 n\u00ebntor nga Programi i Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Zhvillim (UNDP).<\/p>\n<p>Gati gjysma e t\u00eb anketuarve kan\u00eb raportuar se kishin p\u00ebrjetuar stres, ankth ose shqet\u00ebsim \u2013 q\u00eb m\u00eb von\u00eb kishin shkaktuar \u00e7rregullime n\u00eb aktivitetet normale ditore, t\u00eb tilla si gjumi dhe produktiviteti n\u00eb pun\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebto probleme jan\u00eb shfaqur pasi q\u00eb t\u00eb hyrat financiare kan\u00eb mbetur t\u00eb pandryshuara gjat\u00eb periudh\u00ebs 2021-2023, derisa shpenzimet p\u00ebr nevojat baz\u00eb jan\u00eb rritur gjat\u00eb k\u00ebtyre viteve.<\/p>\n<p>Deri sa n\u00eb vitin 2021, 38.8 p\u00ebr qind e ekonomive familjare kishin shpenzuar 200 ose m\u00eb shum\u00eb euro p\u00ebr gj\u00ebra ushqimore, p\u00ebrqindja u rrit deri n\u00eb 59.5 p\u00ebr qind m\u00eb 2023.<\/p>\n<p>Kjo situat\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti ka ndikuar n\u00eb jet\u00ebn e qytetar\u00ebve t\u00eb komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptas.<\/p>\n<p>Ata kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se p\u00ebr blerjen e m\u00eb pak produkteve, kan\u00eb shpenzuar m\u00eb shum\u00eb para.<\/p>\n<p>Mbi 90 p\u00ebr qind jan\u00eb shprehur t\u00eb shqet\u00ebsuar se \u00e7mimet do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb rriten edhe n\u00eb t\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen dhe kjo do t\u00eb ndikoj\u00eb edhe m\u00eb tej n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n<p>\u00c7ka thon\u00eb sociolog\u00ebt dhe psikolog\u00ebt?<\/p>\n<p>Florent Osmani, psikolog n\u00eb Klinik\u00ebn psikoterapeutike \u201cEmpatia\u201d, pohon se ka rritje t\u00eb numrit t\u00eb personave q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb sh\u00ebrbime q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb COVID-19, periudh\u00eb q\u00eb korrespondon edhe me rritjen e \u00e7mimeve.<\/p>\n<p>Osmani \u00ebsht\u00eb i angazhuar si psikolog edhe n\u00eb platform\u00ebn online \u201cHajde Folim\u201d ku thot\u00eb se shum\u00eb qytetar\u00eb shprehin shqet\u00ebsim p\u00ebr ndikimin e gjendjes ekonomike n\u00eb sh\u00ebndetin e tyre mendor.<\/p>\n<p>Brengosja nga pamund\u00ebsia p\u00ebr t\u2019i mbuluar obligimet e nevojshme p\u00ebr jet\u00eb mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin mendor sepse njer\u00ebzit ndihen t\u00eb pafuqish\u00ebm p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me situat\u00ebn, shpjegon Aliriza Ar\u00ebnliu, profesor i psikologjis\u00eb n\u00eb Departamentin e Psikologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs \u201cHasan Prishtina\u201d.<\/p>\n<p>\u201cKjo m\u00eb pas manifestohet me pagjum\u00ebsi, probleme brenda p\u00ebr brenda familjes se si menaxhohet [buxheti familjar] dhe si nuk menaxhohet\u201d, shprehet ai.<\/p>\n<p>Se inflacioni krijon nj\u00eb pasiguri ekonomike p\u00ebr t\u00eb ardhmen dhe zbeh motivimin p\u00ebr t\u00eb menduar pozitivisht thot\u00eb edhe sociologia Linda Gusia, ligj\u00ebruese n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cKrijohet nj\u00eb ndjenj\u00eb se gj\u00ebrat jan\u00eb duke ndryshuar p\u00ebr t\u00eb keq, kjo e rrit\u00eb nivelin e stresit. Nga kjo ndjenj\u00eb, njer\u00ebzit fillojn\u00eb t\u00eb kursejn\u00eb. Zgjedhin produktet ushqimore m\u00eb t\u00eb lira, fillojn\u00eb t\u00eb ushqehen m\u00eb produkte q\u00eb t\u00eb ngopin m\u00eb shum\u00eb dhe jan\u00eb jo cil\u00ebsore apo kalorike, duke neglizhuar sh\u00ebndetin\u201d, thekson Gusia.<\/p>\n<p>Si t\u00eb menaxhohet stresi dhe ankthi?<\/p>\n<p>Ndryshimet ekonomike dhe politike i b\u00ebn\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb pafuqish\u00ebm, pasi q\u00eb jan\u00eb ndryshime q\u00eb jan\u00eb jasht\u00eb kontrollit t\u00eb tyre, thot\u00eb Arnliu. Ai shton se, p\u00ebr t\u00eb siguruar t\u00eb ardhura t\u00eb mjaftueshme, njer\u00ebzit detyrohen t\u00eb punojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb, q\u00eb rrjedhimisht u l\u00eb m\u00eb pak koh\u00eb p\u00ebr vete.<\/p>\n<p>\u201cUshqimi i sh\u00ebndetsh\u00ebm ndihmon n\u00eb p\u00ebrballim m\u00eb t\u00eb leht\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj situate\u201d, thot\u00eb Arenliu.<\/p>\n<p>Psikologu Osmani konsideron se aktivitetet fizike, q\u00eb s\u2019k\u00ebrkojn\u00eb shpenzime financiare, mund t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb uljen e stresit dhe ankthit.<\/p>\n<p>\u201cN\u00ebse personi \u00ebsht\u00eb duke u ndjer\u00eb keq, duhet t\u00eb filloj\u00eb aktivitete q\u00eb largojn\u00eb mendimet negative. Por, gjithsesi duke marr\u00eb parasysh situat\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn gjendet [ai person], q\u00eb [duhet] t\u00eb kursej\u00eb\u2026 Ai mund t\u00eb merret me aktivitete q\u00eb nuk kushtojn\u00eb shum\u00eb. Ecjet n\u00eb natyr\u00eb dhe aktivitetet sportive nuk kan\u00eb ndonj\u00eb kosto, por largojn\u00eb stresin, ankthin dhe jan\u00eb dobiprur\u00ebse n\u00eb psikologjin\u00eb njer\u00ebzore\u201d, thot\u00eb Osmani.<\/p>\n<p>Raporti i UNDP-s\u00eb tregon se kosovar\u00ebt, vet\u00ebm p\u00ebr t\u2019i ulur shpenzimet, kan\u00eb b\u00ebr\u00eb sakrifica personale q\u00eb kan\u00eb ndikuar n\u00eb mir\u00ebqenien e tyre. Nd\u00ebr k\u00ebto sakrifica p\u00ebrmenden: kujdesi p\u00ebr vete, aktivitetet sociale me miqt\u00eb ose familjar\u00eb, pushimet, ushtrimet ose aktivitetet fizike, e t\u00eb tjera.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ulur n\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb n\u00eb lagjen Dardania n\u00eb Prishtin\u00eb, nj\u00eb 36-vje\u00e7are priste q\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb dilnin nga nj\u00eb market apo kalonin asaj rruge t\u2019i l\u00ebshonin pran\u00eb saj disa nga cent\u00ebt e tyre. E ardhur nga Shqip\u00ebria, kjo grua me p\u00ebrkat\u00ebsi etnike rome thot\u00eb se tani jeton n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb qytetin e Ferizajt, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":161961,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-161960","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=161960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161960\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/161961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=161960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=161960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=161960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}