{"id":173911,"date":"2024-06-16T12:45:28","date_gmt":"2024-06-16T10:45:28","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=173911"},"modified":"2024-06-16T12:45:28","modified_gmt":"2024-06-16T10:45:28","slug":"nga-kamenica-ne-shba-vajza-qe-po-hulumton-detektimin-e-hershem-te-kancerit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/nga-kamenica-ne-shba-vajza-qe-po-hulumton-detektimin-e-hershem-te-kancerit\/","title":{"rendered":"Nga Kamenica n\u00eb SHBA, vajza q\u00eb po hulumton detektimin e hersh\u00ebm t\u00eb kancerit"},"content":{"rendered":"<p>Nj\u00eb limon ia ndryshoi jet\u00ebn Esma Feras nga fshati Kara\u00e7ev\u00eb e Poshtme e komun\u00ebs s\u00eb Kamenic\u00ebs.<\/p>\n<p>Kurioziteti mbi molekulat, ADN-n\u00eb, e gjenetik\u00ebn, e kishte shtyr\u00eb at\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebnte nj\u00eb eksperiment n\u00eb k\u00ebt\u00eb pem\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, me mjetet q\u00eb ia kishte dh\u00ebn\u00eb profesori i biologjis\u00eb.<\/p>\n<p>Suksesi i k\u00ebtij eksperimenti, t\u00eb cilin e b\u00ebri Esma m\u00eb 2019, si nx\u00ebn\u00ebse e klas\u00ebs s\u00eb 11-t\u00eb, e kishte bindur q\u00eb pasionin e saj mbi molekulat e gjenetik\u00ebn, duhej ta vazhdonte n\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb zhvilluar si SHBA-ja.<\/p>\n<p>Sot, Esma \u00ebsht\u00eb n\u00eb vitin e kat\u00ebrt t\u00eb studimeve t\u00eb Biologjis\u00eb molekulare n\u00eb Universitetin Ne\u00eb Haven n\u00eb shtetin Connecticut, dhe \u00ebsht\u00eb hulumtuese p\u00ebr detektimin e hersh\u00ebm t\u00eb kancerit t\u00eb vezoreve n\u00eb Universitetin prestigjioz amerikan,Yale.<\/p>\n<p>Eksperimenti kishte t\u00eb b\u00ebnte me izolimin e ADN-s\u00eb n\u00eb frytin e limonit.<\/p>\n<p>\u201c(Pas eksperimentit) ka qen\u00eb nj\u00eb ndjenj\u00eb e pap\u00ebrshkrueshme, sepse p\u00ebrfundimisht ajo q\u00eb e m\u00ebsuam n\u00eb klas\u00eb filloi t\u00eb marr\u00eb kuptim n\u00eb jet\u00ebn reale. Kjo m\u00eb ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb kuptoj se n\u00ebse un\u00eb edhe vazhdoj t\u00eb studioj di\u00e7ka lidhur me biologji n\u00eb Kosov\u00eb, do t\u00eb ishte shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kem k\u00ebt\u00eb lloj qasje n\u00eb shkenc\u00eb\u201d, thot\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Sipas saj, shkolla nuk i ofronte mund\u00ebsi p\u00ebr ta ndjekur pasionin e saj \u2013 molekulat.<\/p>\n<p>\u201cEdhe pse kam qen\u00eb n\u00eb klas\u00ebn e 11-t\u00eb kam filluar t\u00eb lexoj libra t\u00eb literatur\u00ebs universitare p\u00ebr gjenetik\u00ebn. Kam lexuar p\u00ebr eksperimente t\u00eb ndryshme n\u00eb gjenetik\u00eb, por q\u00eb n\u00eb laborator nuk kemi mundur t\u2019i realizojm\u00eb. Prandaj, eksperimentet i kam shikuar n\u00eb YouTube\u201d, thot\u00eb Esma.<\/p>\n<p>Puna q\u00eb ne e b\u00ebjm\u00eb n\u00eb Yale, \u00ebsht\u00eb detektimi i gjeneve t\u00eb caktuara q\u00eb kan\u00eb rol shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb detektimin e k\u00ebtij kanceri\u2026\u201d<\/p>\n<p>\u00cbndrr\u00ebn e ndjek n\u00eb SHBA tash e kat\u00ebr vjet, fal\u00eb bursave t\u00eb ndryshme, ndihm\u00ebs nga familja, donacioneve dhe pun\u00ebs s\u00eb saj.<\/p>\n<p>Ajo pranon se sfida m\u00eb e madhe p\u00ebr t\u00eb ka qen\u00eb \u201cp\u00ebrshtatja n\u00eb nj\u00eb sistem komplet t\u00eb ri akademik\u201d.<\/p>\n<p>\u201cM\u00eb ka l\u00ebn\u00eb p\u00ebrshtypje sistemi i edukimit dhe lidhja profesor \u2013 nx\u00ebn\u00ebs n\u00eb form\u00ebn bashk\u00ebpunuese. K\u00ebtu, profesor\u00ebt jan\u00eb mentor\u00ebt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00ebse studenti d\u00ebshiron t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb karrier\u00eb shum\u00eb t\u00eb suksesshme, dhe e kan\u00eb mentor jo vet\u00ebm gjat\u00eb zhvillimit profesional dhe akademik, mir\u00ebpo edhe pasi q\u00eb e kryejn\u00eb universitetin\u201d, shprehet Esma Fera.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht n\u00eb saje t\u00eb lidhjes mentor-student, Esma i ishte bashkuar profesoresh\u00ebs s\u00eb saj dhe n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb nj\u00eb programi n\u00eb Universitetin Yale, ajo ishte b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e ekipit q\u00eb hulumtonte detektimin e hersh\u00ebm t\u00eb kancerit t\u00eb vezoreve (ovarial).<\/p>\n<p>\u201cPuna q\u00eb ne e b\u00ebjm\u00eb n\u00eb Yale, \u00ebsht\u00eb detektimi i gjeneve t\u00eb caktuara q\u00eb kan\u00eb rol shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb detektimin e k\u00ebtij kanceri, dhe ne ve\u00e7se e kemi zbuluar nj\u00eb gjen dhe jemi duke b\u00ebr\u00eb eksperimente t\u00eb ndryshme q\u00eb t\u00eb mbledhim t\u00eb dh\u00ebnat dhe shpresojm\u00eb q\u00eb ta publikojm\u00eb artikullin\u201d, thot\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Dita e Esm\u00ebs nis her\u00ebt kur parap\u00ebrgatitet p\u00ebr ligj\u00ebrata. Pas ligj\u00ebratave, Esma mban or\u00ebt n\u00eb rolin e asistentes p\u00ebr Biologji molekulare. Pjes\u00ebn tjet\u00ebr e kalon n\u00eb laborator, nd\u00ebrsa mbr\u00ebmjen ua dedikon detyrave, studimeve dhe projekteve.<\/p>\n<p>\u201cSistemi edukativ k\u00ebtu b\u00ebn q\u00eb student\u00ebt t\u00eb jen\u00eb t\u00eb angazhuar gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs, dhe kur ke angazhime t\u00eb tjera si pun\u00eb dhe k\u00ebrkime shkencore, menaxhimi i koh\u00ebs duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb\u201d, thot\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Sipas saj, t\u00eb hulumtosh kancerin nuk \u00ebsht\u00eb leht\u00eb, por kauza \u00ebsht\u00eb m\u00eb e madhe se sfida.<\/p>\n<p>\u201cDefinitivisht, shkenca q\u00eb e b\u00ebjm\u00eb ne \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka shum\u00eb interesante, nuk \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb e b\u00ebjm\u00eb \u00e7do dit\u00eb, por \u00e7do dit\u00eb eksploron gj\u00ebra t\u00eb ndryshme. \u00cbsht\u00eb padyshim shum\u00eb sfiduese, por duke e ditur se \u00e7far\u00eb kontributi jep, \u00ebsht\u00eb ndjenj\u00eb fenomenale\u201d, thot\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Duke qen\u00eb mij\u00ebra kilometra larg familjes, Esma thot\u00eb q\u00eb shpesh i mungojn\u00eb prind\u00ebrit.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb vitin e par\u00eb ka qen\u00eb di\u00e7ka q\u00eb nuk e kam pritur, q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb aq shum\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. Por, tash, n\u00eb vitin e kat\u00ebrt, e di si ta balancoj veten. Kur je e z\u00ebn\u00eb me shum\u00eb studime, edhe me shum\u00eb pun\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb q\u00eb nuk mendon, por prap\u00eb ke di\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb. Por, kur vjen vikendi ose pushim pranveror apo vjeshtor, at\u00ebher\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb pak m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb, sepse e sheh q\u00eb secili shkon te familja\u201d , tregon Esma.<\/p>\n<p>Ajo \u00ebsht\u00eb e bindur se suksesi i saj nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm i saj, por \u00ebsht\u00eb po ashtu rezultat i pun\u00ebs dhe p\u00ebrkrahjes s\u00eb prind\u00ebrve, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt thot\u00eb se kan\u00eb qen\u00eb \u201cmb\u00ebshtetja m\u00eb e madhe\u201d:<\/p>\n<p>\u201cBesoj se ata jan\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqur q\u00eb p\u00ebrpjekjet tona t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta po shp\u00ebrblehen. Ve\u00e7an\u00ebrisht, ata ndihen t\u00eb lulmtur q\u00eb kam mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb jap nj\u00eb kontribut t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb nivel global n\u00eb fush\u00ebn e shkenc\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Dijen t\u00eb cil\u00ebn ajo e ka marr\u00eb nga studimet n\u00eb Ne\u00eb Haven, praktika n\u00eb kompanin\u00eb farmaceutike AstraZeneca dhe hulumtimi n\u00eb Yale, Esma nj\u00eb dit\u00eb planifikon q\u00eb ta sjell\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cPlanifikoj t\u00eb marr nj\u00eb eksperienc\u00eb t\u00eb pun\u00ebs, pastaj t\u2019i zhvilloj studimet p\u00ebr doktorat\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb, por ideja \u00ebsht\u00eb q\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb kthehem n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb Kosov\u00eb mungon bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrmjet spitalit, universitetit dhe student\u00ebve edhe kjo mendoj q\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrlidhet. Kush do ta nd\u00ebrlidh\u00eb, ende nuk e di, por un\u00eb do t\u00eb jem shum\u00eb e lumtur t\u00eb jem pjes\u00eb e saj\u201d , thot\u00eb ajo.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb q\u00eb duan t\u00eb b\u00ebjn\u00eb hulumtime shkencore, ajo porosit\u00eb se nuk duhet t\u00eb dor\u00ebzohen edhe n\u00ebse rezultate nganj\u00ebher\u00eb nuk dalin ashtu si\u00e7 e presim.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb shkenc\u00eb jo \u00e7doher\u00eb marrim rezultat q\u00eb i presim, t\u00eb mos e harrojn\u00eb q\u00eb t\u00eb hulumtosh do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb krijosh dije t\u00eb re, sepse ajo q\u00eb hulumton nuk \u00ebsht\u00eb ende e njohur p\u00ebr publikun. Prandaj, nuk \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb t\u00eb krijosh dije, shkenca ka sfida. Mund t\u00eb b\u00ebsh nj\u00eb projekt hulumtues dhe t\u00eb mos marr\u00ebsh rezultate, mir\u00ebpo nuk duhet t\u00eb ndalesh. Duhet t\u00eb dini sa kontribut jepni n\u00eb bot\u00eb me at\u00eb q\u00eb b\u00ebni dhe ajo nuk \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb duhet ta harroni\u201d, thekson ajo. \/RadioEvropaeLir\u00eb\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb limon ia ndryshoi jet\u00ebn Esma Feras nga fshati Kara\u00e7ev\u00eb e Poshtme e komun\u00ebs s\u00eb Kamenic\u00ebs. Kurioziteti mbi molekulat, ADN-n\u00eb, e gjenetik\u00ebn, e kishte shtyr\u00eb at\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebnte nj\u00eb eksperiment n\u00eb k\u00ebt\u00eb pem\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, me mjetet q\u00eb ia kishte dh\u00ebn\u00eb profesori i biologjis\u00eb. Suksesi i k\u00ebtij eksperimenti, t\u00eb cilin e b\u00ebri Esma m\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":173912,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-173911","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173911","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=173911"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173911\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/173912"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=173911"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=173911"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=173911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}