{"id":178167,"date":"2024-08-15T13:56:47","date_gmt":"2024-08-15T11:56:47","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=178167"},"modified":"2024-08-15T13:56:47","modified_gmt":"2024-08-15T11:56:47","slug":"obsh-shpall-line-e-majmuneve-si-emergjence-globale-ikshp-ska-vend-per-panik-por-per-kujdes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/obsh-shpall-line-e-majmuneve-si-emergjence-globale-ikshp-ska-vend-per-panik-por-per-kujdes\/","title":{"rendered":"OBSH shpall lin\u00eb e majmun\u00ebve si emergjenc\u00eb globale, IKSHP: S\u2019ka vend p\u00ebr panik, por p\u00ebr kujdes!"},"content":{"rendered":"<p>Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH), t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn m\u00eb 14 gusht 2024, ka shpallur Mpox (dikur t\u00eb quajtur si Lija e Majmun\u00ebve) emergjenc\u00eb globale p\u00ebr sh\u00ebndetin publik, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb dyt\u00eb brenda dy vjet\u00ebve.<\/p>\n<p>OBSH e ka marr\u00eb k\u00ebt\u00eb vendim pas p\u00ebrhapjes s\u00eb virusit n\u00eb Republik\u00ebn Demokratike t\u00eb Kongos, si dhe n\u00eb vendet fqinje, sikurse n\u00eb Burundi, Kenia, Ruand\u00eb dhe Ugand\u00eb.<\/p>\n<p>Qendra p\u00ebr Parandalimin dhe Kontrollin e S\u00ebmundjeve n\u00eb Afrik\u00eb ka th\u00ebn\u00eb se vet\u00ebm k\u00ebt\u00eb vit kontinenti i ka regjistruar 17.000 raste t\u00eb infektimit t\u00eb mpox dhe 517 vdekje.<\/p>\n<p>MSh\/IKSHPK njofton qytetar\u00ebt e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, se po e p\u00ebrcjell me v\u00ebmendje epidemiologjin\u00eb e mpox q\u00eb nga paraqitja e rasteve t\u00eb para sivjet n\u00eb kontinentin e Afrik\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs, nuk \u00ebsht\u00eb raportuar asnj\u00eb rast i dyshimt\u00eb, sa i p\u00ebrket mpox dhe se nuk ka vend p\u00ebr panik, por p\u00ebr kujdes. Jemi n\u00eb komunikim t\u00eb vazhduesh\u00ebm me OBSH-n\u00eb dhe ECDC-n\u00eb, p\u00ebr vler\u00ebsimin e rrezikshm\u00ebris\u00eb dhe rekomandimeve p\u00ebr masat q\u00eb duhet nd\u00ebrmarr\u00eb p\u00ebr s\u00ebmundjen n\u00eb fjal\u00eb. N\u00eb laborator\u00ebt e IKShPK-s\u00eb jan\u00eb n\u00eb dispozicion reagens\u00ebt p\u00ebr testimin e rasteve t\u00eb dyshimta!\u201d, thuhet n\u00eb njoftim.<\/p>\n<p>IKSHPK po monitoron situat\u00ebn epidemiologjike n\u00eb bashk\u00ebpunim me SHSKUK-n\u00eb dhe konform situat\u00ebs epidemiologjike n\u00eb rajon dhe n\u00eb bot\u00eb, do t\u00eb dal me njoftime t\u00eb reja.<\/p>\n<p>Profesionist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor rekomandohet t\u00eb rrisin v\u00ebmendjen p\u00ebr simptomat e s\u00ebmundjes, nd\u00ebrsa qytetar\u00ebt k\u00ebshillohen q\u00eb t\u00eb lajm\u00ebrohen te mjeku n\u00ebse kan\u00eb dyshime apo simptoma t\u00eb s\u00ebmundjes.<\/p>\n<p>INFORMATA P\u00cbR MPOX<\/p>\n<p>Mpox (dikur lija e majmunit) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje virale q\u00eb zakonisht bartet nga kafsh\u00ebt te njer\u00ebzit. S\u00ebmundja shkaktohet nga virusi i lis\u00eb s\u00eb majmunit  (MPXV), i cili \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb n\u00eb disa kafsh\u00eb t\u00eb egra (brejt\u00ebsit, qent\u00eb e eg\u00ebr, etj) n\u00eb disa vende t\u00eb Afrik\u00ebs Qendrore dhe Per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>S\u00ebmundja u identifikua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nga shkenc\u00ebtar\u00ebt n\u00eb vitin 1958 kur pati dy epidemi t\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundjeje, q\u00eb i ngjasonte lis\u00eb, n\u00eb radh\u00ebt e majmun\u00ebve q\u00eb p\u00ebrdoreshin p\u00ebr studime \u2013 k\u00ebshtu mori edhe emrin lija e majmunit.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb nuk jan\u00eb majmun\u00ebt, q\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si kontigjenti kryesor p\u00ebr k\u00ebt\u00eb virus, por jan\u00eb n\u00eb fakt brejt\u00ebsit.<\/p>\n<p>Simptomat<\/p>\n<p>Simptomat e Mpox zakonisht shfaqen 6-13 dit\u00eb (deri n\u00eb 21 dit\u00eb) pas infektimit. Manifestimet klinike t\u00eb s\u00ebmundjes p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/p>\n<p>\uf0b7 Simptoma t\u00eb p\u00ebrgjithshme, febrile (ethe, dhimbje koke, t\u00eb dridhura, dob\u00ebsi fizike, \u00ebnjtje t\u00eb nyjeve limfatike),<\/p>\n<p>\uf0b7 Skuqje t\u00eb dallueshme (papul\u00eb) n\u00eb l\u00ebkur\u00eb dhe plag\u00eb n\u00eb mukoz\u00ebn (p.sh. n\u00eb goj\u00eb, hund\u00eb, fyt ose traktin tret\u00ebs),<\/p>\n<p>\uf0b7 Dhimbje shpine dhe dhimbje muskujsh.<\/p>\n<p>Brenda tre dit\u00ebve nga p\u00ebrjetimi i simptomave fillestare, skuqja mund t\u00eb p\u00ebrhapet shpejt dhe p\u00ebrfundimisht t\u00eb kthehet n\u00eb qese t\u00eb vogla t\u00eb mbushura me l\u00ebng t\u00eb njohur si vezikula. N\u00ebse skuqja p\u00ebrhapet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb trupin, mund t\u00eb prek\u00eb edhe p\u00ebll\u00ebmb\u00ebt e duarve dhe shputat e k\u00ebmb\u00ebve.<\/p>\n<p>Shumica e njer\u00ebzve p\u00ebrjetojn\u00eb simptoma t\u00eb lehta apo mesatare q\u00eb zgjasin zakonisht dy deri n\u00eb kat\u00ebr jav\u00eb, dhe sh\u00ebrohen plot\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Si p\u00ebrhapet?<\/p>\n<p>Mpox bartet te njer\u00ebzit nga kontakti i ngusht\u00eb me kafsh\u00eb ose njer\u00ebz t\u00eb infektuar, ose duke prekur materiale t\u00eb kontaminuara me viruse. Ai hyn n\u00eb trup p\u00ebrmes l\u00ebndimeve (shpesh t\u00eb padukshme) ose plag\u00ebve n\u00eb l\u00ebkur\u00eb ose n\u00eb mukoz\u00eb. Lija e majmunit mund t\u00eb bartet nga nj\u00eb person te tjetri gjat\u00eb kontaktit seksual, kontakti i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb m\u00eb l\u00ebngje trupore, l\u00ebkur\u00ebn ose veshjet dhe \u00e7ar\u00e7af\u00ebt.<\/p>\n<p>Rreziku p\u00ebr njer\u00ebzit<\/p>\n<p>Ashp\u00ebrsia e s\u00ebmundjes mund t\u00eb ndryshoj\u00eb n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb disa faktor\u00ebve, duke p\u00ebrfshir\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si bartet virusi, sa i ndjesh\u00ebm \u00ebsht\u00eb personi ndaj virusit.<\/p>\n<p>Komplikimet e mpox n\u00eb zonat ku \u00ebsht\u00eb m\u00eb e zakonshme p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/p>\n<p>\uf0b7 encefalitin<\/p>\n<p>\uf0b7 infeksionet bakteriale t\u00eb lidhura me l\u00ebkur\u00ebn<\/p>\n<p>\uf0b7 dehidrimin<\/p>\n<p>\uf0b7 konjuktivitin<\/p>\n<p>\uf0b7 inflamacion t\u00eb kornes\u00eb<\/p>\n<p>\uf0b7 pneumoni<\/p>\n<p>\uf0b7 efekte afatgjata si plag\u00ebt shp\u00ebrfytyruese dhe lezione t\u00eb p\u00ebrhershme t\u00eb kornes\u00eb.<\/p>\n<p>Shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb mpox varion nga 0-11% n\u00eb shp\u00ebrthime, ku f\u00ebmij\u00ebt e vegj\u00ebl jan\u00eb m\u00eb t\u00eb prekurit. Individ\u00ebt me imunitet t\u00eb kompromentuar jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb s\u00ebmundjes s\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe pacient\u00ebt me HIV pozitiv mund t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb simptoma m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda..<\/p>\n<p>Vaksinimi dhe trajtimi<\/p>\n<p>Shumica e njer\u00ebzve sh\u00ebrohen plot\u00ebsisht nga mpox. Trajtimi \u00ebsht\u00eb kryesisht simptomatik dhe mb\u00ebshtet\u00ebs (ulje e temperatur\u00ebs, qet\u00ebsimin e kruarjes s\u00eb l\u00ebkur\u00ebs, dhimbjes dhe hidratimit), duke p\u00ebrfshir\u00eb parandalimin dhe trajtimin e infeksioneve bakteriale t\u00eb lidhura me to.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebse nuk ka nj\u00eb vaksin\u00eb specifike p\u00ebr mpox, vaksina e lis\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb mbrojtur njer\u00ebzit e ekspozuar ndaj MPXV. Pasi t\u00eb vaksinohen, njer\u00ebzit ende mund t\u00eb infektohen, por ashp\u00ebrsia e s\u00ebmundjes dhe rreziku p\u00ebr shtrimin n\u00eb spital zvog\u00eblohen.<\/p>\n<p>Masat mbrojt\u00ebse<\/p>\n<p>Kur dikush diagnostikohet me mpox, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb ai t\u00eb izolohet derisa skuqja e tij t\u00eb sh\u00ebrohet plot\u00ebsisht, pasi kjo tregon se nuk mund ta bart\u00eb m\u00eb s\u00ebmundjen.<\/p>\n<p>Rekomandimet e p\u00ebrgjithshme mbrojt\u00ebse p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/p>\n<p>\uf0b7 Izolohuni n\u00eb dhom\u00ebn tuaj dhe mos i ndani gj\u00ebrat sht\u00ebpiake me an\u00ebtar\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb familjes.<\/p>\n<p>\uf0b7 Shmangni kontaktin me persona me imunitet t\u00eb kompromentuar dhe persona t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb<\/p>\n<p>rrezik p\u00ebr s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb derisa skuqja t\u00eb sh\u00ebrohet plot\u00ebsisht.<\/p>\n<p>\uf0b7 Ju mund t\u00eb largoheni p\u00ebrkoh\u00ebsisht nga sht\u00ebpia, por duhet t\u00eb bartni nj\u00eb mask\u00eb mjek\u00ebsore p\u00ebr fytyr\u00ebn dhe sigurohuni q\u00eb t\u00eb mbuloni skuqjen p\u00ebrpara se t\u00eb dilni jasht\u00eb.<\/p>\n<p>\uf0b7 Mbani higjien\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb frym\u00ebmarrjes dhe duarve dhe mbani nj\u00eb mask\u00eb p\u00ebr fytyr\u00ebn kur jeni n\u00eb kontakt me njer\u00ebz t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>\uf0b7 P\u00ebrmbahuni nga aktiviteti seksual derisa skuqja t\u00eb sh\u00ebrohet plot\u00ebsisht.<\/p>\n<p>P\u00ebr \u00e7do simptom\u00eb t\u00eb ngjashme me ato t\u00eb Mpox, qytetar\u00ebt k\u00ebshillohen q\u00eb t\u00eb drejtohen te mjeku p\u00ebr marrje t\u00eb k\u00ebshillave dhe ndihm\u00ebs mjek\u00ebsore!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH), t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn m\u00eb 14 gusht 2024, ka shpallur Mpox (dikur t\u00eb quajtur si Lija e Majmun\u00ebve) emergjenc\u00eb globale p\u00ebr sh\u00ebndetin publik, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb dyt\u00eb brenda dy vjet\u00ebve. OBSH e ka marr\u00eb k\u00ebt\u00eb vendim pas p\u00ebrhapjes s\u00eb virusit n\u00eb Republik\u00ebn Demokratike t\u00eb Kongos, si dhe n\u00eb vendet fqinje, sikurse n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":178168,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":{"0":"post-178167","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-shendetesi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=178167"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178167\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/178168"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=178167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=178167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=178167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}