{"id":188715,"date":"2024-12-20T16:18:57","date_gmt":"2024-12-20T15:18:57","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=188715"},"modified":"2024-12-20T16:18:57","modified_gmt":"2024-12-20T15:18:57","slug":"11-per-qind-e-popullsise-se-kosoves-eshte-mbi-moshen-65-vjec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/11-per-qind-e-popullsise-se-kosoves-eshte-mbi-moshen-65-vjec\/","title":{"rendered":"11 p\u00ebr qind e popullsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb mbi mosh\u00ebn 65 vje\u00e7"},"content":{"rendered":"<p>UNFPA n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Agjencin\u00eb e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (ASK), kan\u00eb prezantuar gjetjet e Indeksit t\u00eb Plakjes Aktive, duke theksuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e promovimit t\u00eb plakjes aktive n\u00eb vend, raporton Ekonomia Online.<\/p>\n<p>Ky indeks, i pari i k\u00ebtij lloji n\u00eb Kosov\u00eb, synon t\u00eb mat\u00eb mund\u00ebsit\u00eb dhe sfidat me t\u00eb cilat p\u00ebrballet popullsia mbi mosh\u00ebn 55 vje\u00e7, duke ndihmuar politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit n\u00eb hartimin e strategjive efektive.<\/p>\n<p>Indeksi i publikuar shpalosi sfidat n\u00eb disa fusha, p\u00ebrfshir\u00eb pun\u00ebsimin dhe arsimin, ku Kosova shfaq nj\u00eb hendek t\u00eb theksuar gjinor dhe mesatarisht p\u00ebrformon m\u00eb dob\u00ebt se vendet e BE-s\u00eb.<\/p>\n<p>Visare Mujko-Nimani, udh\u00ebheq\u00ebse e Zyr\u00ebs s\u00eb UNFPA n\u00eb Kosov\u00eb, ka th\u00ebn\u00eb se Indeksi do t\u2019iu mund\u00ebsoj politikb\u00ebr\u00ebsve q\u00eb t\u2019i identifikojn\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsit\u00eb dhe boshll\u00ebqet n\u00eb politikat q\u00eb lidhen me t\u00eb moshuarit, duke nxitur stare gji q\u00eb sigurojn\u00eb p\u00ebrfshirjen dhe mb\u00ebshtetjen p\u00ebr ta.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb nga sfidat \u00ebsht\u00eb trendi i plakjes globale. Njer\u00ebzit sot jetojn\u00eb me gjat\u00eb dhe m\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm se kurr\u00eb me par\u00eb. Me jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb n\u00eb gjysm\u00ebn e vendeve t\u00eb bot\u00ebs q\u00eb kalon mbi 75 vjet. Kosova e njohur p\u00ebr popullat\u00ebn e saj vibrante dhe rinore nuk \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrjashtuar nga trendi i plakjes. T\u00eb dh\u00ebnat nga cenzuesi i viti 2024 tregojn\u00eb se 11 p\u00ebr qind e popullsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb mbi mosh\u00ebn 65 vje\u00e7. Ky kalim po ndodh me shpejt se sa pritje duke k\u00ebrkuar v\u00ebmendje t\u00eb menj\u00ebhershme dhe proaktive. Kjo n\u00ebnvizon nevoj\u00ebn urgjente p\u00ebr t\u00eb forcuar sistemet e kujdesit p\u00ebr t\u00eb moshuarit, duke p\u00ebrfshir\u00eb masat e tilla si politikave t\u00eb p\u00ebrshtatshme demografike, adresimin e munges\u00ebs s\u00eb kujdestareve, mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe t\u00eb moshuarve. Duke njohur k\u00ebto nevoja kemi zhvilluar indeksin e plakjes aktive, nj\u00eb mjet q\u00eb mat se n\u00eb \u00e7far\u00eb mase t\u00eb moshuarit mund t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur, t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb komunitetin e tyre dhe t\u00eb ruajn\u00eb nj\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e lart\u00eb jet\u00ebsore. Indeksi mund\u00ebson q\u00eb politikb\u00ebr\u00ebsit t\u2019i identifikojn\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsit\u00eb dhe boshll\u00ebqet n\u00eb politikat q\u00eb lidhen me moshimin duke nxitur strategji q\u00eb sigurojn\u00eb p\u00ebrfshirjen dhe mb\u00ebshtetjen p\u00ebr t\u00eb moshuarit\u201d, ka th\u00ebn\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Selvete Shala nga Shoqata e Pensionist\u00ebve, ka th\u00ebn\u00eb se si pensionist jan\u00eb me sh\u00ebndet t\u00eb mir\u00eb dhe mund t\u00eb japin m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr komunitete e tyre, por q\u00eb ju duhet m\u00eb shum\u00eb ndihm\u00eb nga institucionet shtet\u00ebrore.<\/p>\n<p>\u201cNe kemi nevoj\u00eb p\u00ebr shum\u00eb jo vet\u00ebm p\u00ebr pension. Ne jemi me sh\u00ebndet t\u00eb mir\u00eb, mund t\u00eb japim m\u00eb shum\u00eb, un\u00eb jam gjyshe e 13 nipave e 7 mbesave nuk ndalna kurr\u00eb. Shoqat\u00ebn e pensionist\u00ebve duhet ta ndihmojn\u00eb me t\u00eb gjitha\u201d, ka th\u00ebn\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Albert Berila, hulumtues nga Universiteti i Prishtin\u00ebs (UP), ndau gjetjet kryesore t\u00eb indeksit i cili analizoj situat\u00ebn e popullsis\u00eb mbi 54 vje\u00e7 n\u00eb kat\u00ebr fusha kryesore.<\/p>\n<p>Ai theksoi se te fusha e pun\u00ebsimit, hendeku gjinor n\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i lart\u00eb \u2013 22.4 p\u00ebr qind Sipas tij burrat e t\u00eb gjitha moshave jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrqindje m\u00eb t\u00eb lart\u00eb se grat\u00eb.<\/p>\n<p>Te pjes\u00ebmarrja n\u00eb shoq\u00ebri, ai tha se ekziston nj\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsim i k\u00ebsaj fushe si pasoj\u00eb e munges\u00ebs s\u00eb 2 variablave dhe se hendeku gjinor \u00ebsht\u00eb i shprehur n\u00eb -13.6 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>\u201cKy \u00ebsht\u00eb indeksi i par\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. Indeksi mat situat\u00ebn aktuale t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb mosh\u00ebs 55+ n\u00eb 4 fusha dhe p\u00ebrbehet nga 22 variabla. Hendeku shum\u00eb i lart\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e par\u00eb (shkalla e pun\u00ebsimit) nj\u00eb hendek -15.93%, mes t\u00eb vendeve t\u00eb BE. Edhe me keq del n\u00ebse e krahasojm\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb me \u2013 22.4%. Kurse vlen t\u00eb theksohet se burrat e t\u00eb gjitha moshave jan\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrqindje m\u00eb t\u00eb lart\u00eb se grat\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Berila ka p\u00ebrmendur konkluzionet duke filluar nga Fusha II pjes\u00ebmarrja n\u00eb shoq\u00ebri.<\/p>\n<p>\u201cEdhe k\u00ebtu si\u00e7 e thash fatkeq\u00ebsisht ekziston nj\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsim i k\u00ebsaj fushe si pasoj\u00eb e munges\u00ebs s\u00eb 2 variablave hendeku gjinor \u00ebsht\u00eb i shprehur n\u00eb nj\u00eb vler\u00eb mjaft t\u00eb lart\u00eb -13.6%. Te fusha e tret\u00eb qasshm\u00ebria ndaj sh\u00ebndetit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi di t\u00eb jet\u00eb ende e lart\u00eb me 68 %, kurse t\u00eb m\u00ebsuarit gjat\u00eb jet\u00ebs \u00ebsht\u00eb e pa zhvilluar n\u00eb Kosov\u00eb krahasuar me mesataren e BE-s\u00eb. Te Fusha III (jetesa e pavarur, e sh\u00ebndetshme dhe e sigurt) ka perceptim t\u00eb lart\u00eb t\u00eb siguris\u00eb fizike, me grat\u00eb q\u00eb i tejkalojn\u00eb burrat +4.3%. Nivel jo i k\u00ebnaqsh\u00ebm i cenueshmris\u00eb materiale: 61.8% e njer\u00ebzve t\u00eb mosh\u00ebs 65+ jan\u00eb jasht\u00eb privimit material (mund t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb disa mallra dhe sh\u00ebrbime gjat\u00eb vitit q\u00eb konsiderohen t\u00eb nevojshme p\u00ebr shumic\u00ebn e njer\u00ebzve: ngrohje dhe energji elektrike gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb ftoht\u00eb t\u00eb vitit; pagesa p\u00ebr shpenzime t\u00eb ndryshme; rimbursimi i kredis\u00eb bankare etj.) Fusha IV (kapaciteti dhe mjedisi mund\u00ebsues p\u00ebr plakjen aktive), niveli i p\u00ebrdorimit t\u00eb TIK-ut \u00ebsht\u00eb i k\u00ebnaqsh\u00ebm: 89.16% (mbi mesataren e BE28: 59.1%). Arsimimi i arritur \u2013 nivel jo i k\u00ebnaqsh\u00ebm me 50.3% (mesatarja e BE28 67.7%) Arsimi i arritur n\u00eb Kosov\u00eb: hendeku gjinor tejet i lart\u00eb me -46.5%. Pritshm\u00ebria e mbetur e jet\u00ebs n\u00eb mosh\u00ebn 55 vje\u00e7: hendeku gjinor me +7.2% \u00ebsht\u00eb i natyrsh\u00ebm: femrat jetojn\u00eb m\u00eb gjat\u00eb se meshkujt\u201d, ka th\u00ebn\u00eb ai.<\/p>\n<p>Avni Kastrati u.d drejtor ekzekutiv i Agjencis\u00eb se Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs, ka theksuar rend\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave statistikore.<\/p>\n<p>\u201cThelb\u00ebsorja \u00ebsht\u00eb n\u00ebse analiza \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb mir\u00eb. Nevojitet nj\u00eb koh\u00eb, por duhet t\u00eb dim\u00eb se sa \u00ebsht\u00eb sakt\u00ebsia e t\u00eb dh\u00ebnave. Disa varialbe q\u00eb u prezantuan k\u00ebtu jan\u00eb shume reprezetative. Te kujdesi i nip\u00ebrve dhe mbesave, dhe kujdesi p\u00ebr t\u00eb moshuarit. K\u00ebto variable nuk i kemi nxjerr, por mund t\u2019i nxjerrim n\u00eb t\u00eb ardhmen. N\u00eb Kosov\u00eb llogaritet q\u00eb ekonomia e zez\u00eb, llogariten k\u00ebto grat\u00eb q\u00eb kujdesen p\u00ebr nipa e mbesa, nuk hyn\u00eb n\u00eb tregun e pun\u00ebs, por gjenerojn\u00eb t\u00eb mira produkte\u201d, ka th\u00ebn\u00eb ai.<\/p>\n<p>Antigona Spojani, koordinatore e Programit te Mir\u00ebqenies Sociale Kryqi i Kuq i Kosov\u00ebs, tha se n\u00eb vend \u00ebsht\u00eb trend n\u00eb rritje numri i t\u00eb moshuarve q\u00eb jan\u00eb t\u00eb vetmuar dhe q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr p\u00ebrkujdesje.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb listat e Kryqit t\u00eb Kuq, nga 27 deg\u00ebt e Kryqit t\u00eb Kuq n\u00eb 27 komunat e Kosov\u00ebs duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe ato komuna t\u00eb tjera ku ne nuk kemi deg\u00eb aty, i kemi t\u00eb regjistruar 742 persona t\u00eb moshuar t\u00eb vetmuar. Q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr asistenc\u00eb t\u00eb vazhdueshme. Fatkeq\u00ebsisht trendi \u00ebsht\u00eb duke u rritur, sepse n\u00eb krahasim me projekt q\u00eb kemi pasur, n\u00eb vitin 2022 gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pandemis\u00eb kemi pasur 550 t\u00eb moshuar t\u00eb vetmuar. Kurse nga t\u00eb dh\u00ebnat e fundit kemi 742 q\u00eb jan\u00eb 200 raste m\u00eb shum\u00eb\u201d, ka th\u00ebn\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Shaxhide Mustafa, koordinatore e Forumit Ekonomik i Grave, tha se ka nj\u00eb hendek t\u00eb madh gjinor te pun\u00ebsimi.<\/p>\n<p>\u201cM\u00eb vjen keq shum\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb situat\u00eb dhe kemi hyr\u00eb n\u00eb dekad\u00ebn e tret\u00eb pas luft\u00ebs dhe ne nuk kemi rezultate t\u00eb mira. N\u00ebse e shohim pjes\u00ebmarrjen e grave prej vitit 2012 deri tash nuk ka nj\u00eb diferenc\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar k\u00ebto statistika. Hendeku gjinore n\u00eb tregun e pun\u00ebs po vazhdon q\u00eb t\u00eb jet\u00eb prezent. Te mosha mbi 55 vje\u00e7 kjo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e thelluar fatkeq\u00ebsisht. Ky trend q\u00eb po vazhdon, n\u00eb vitin 2012 pjes\u00ebmarrje aktive e grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs ka qen\u00eb 17.8 p\u00ebr qind, nd\u00ebrsa tash pjes\u00ebmarrja aktive e grave n\u00eb tregun e pun\u00ebs \u00ebsht\u00eb 24.2 p\u00ebr qind. Pra kemi shum\u00eb pak rritje p\u00ebr 12 vite. Kjo ka nj\u00eb shpjegim, n\u00eb vitet e pas luft\u00ebs ka qen\u00eb nj\u00eb trend i pun\u00ebsimit t\u00eb grave t\u00eb reja, edhe konkurset kan\u00eb qen\u00eb me mosh\u00eb t\u00eb caktuara\u201d, ka th\u00ebn\u00eb ajo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>UNFPA n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Agjencin\u00eb e Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (ASK), kan\u00eb prezantuar gjetjet e Indeksit t\u00eb Plakjes Aktive, duke theksuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e promovimit t\u00eb plakjes aktive n\u00eb vend, raporton Ekonomia Online. Ky indeks, i pari i k\u00ebtij lloji n\u00eb Kosov\u00eb, synon t\u00eb mat\u00eb mund\u00ebsit\u00eb dhe sfidat me t\u00eb cilat p\u00ebrballet popullsia mbi mosh\u00ebn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":188716,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-188715","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/188715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=188715"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/188715\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/188716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=188715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=188715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=188715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}