{"id":190718,"date":"2025-01-08T12:33:59","date_gmt":"2025-01-08T11:33:59","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=190718"},"modified":"2025-01-08T12:33:59","modified_gmt":"2025-01-08T11:33:59","slug":"cka-eshte-human-metapneumovirusi-hmpv-shkruan-prof-lul-raka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/cka-eshte-human-metapneumovirusi-hmpv-shkruan-prof-lul-raka\/","title":{"rendered":"\u00c7ka \u00ebsht\u00eb Human Metapneumovirusi (hMPV)? Shkruan: Prof. Lul Raka"},"content":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Lul Raka<br \/>\n\u00cbsht\u00eb nj\u00eb virus i njohur, i zakonsh\u00ebm q\u00eb qarkullon n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn \u00e7do vit dhe shkakton s\u00ebmundje t\u00eb rrug\u00ebve t\u00eb frym\u00ebmarrjes. Ai shkakton simptoma t\u00eb ngjashme me ato t\u00eb ftohjes (flames), gripit dhe Covidit, si\u00e7 jan\u00eb kolla, ethet, z\u00ebnie t\u00eb hund\u00ebve dhe v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb frym\u00ebmarrje.<\/p>\n<p>Shumica e infeksioneve me hMPV jan\u00eb t\u00eb lehta, duke ngjasuar me simptomat e zakonshme t\u00eb ftohjes. Megjithat\u00eb, rastet e r\u00ebnda mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb pezmatim t\u00eb mushk\u00ebrive ose bronkeve, ve\u00e7an\u00ebrisht te foshnjat, t\u00eb moshuarit dhe personat me imunitet t\u00eb dob\u00ebsuar. Pacient\u00ebt q\u00eb kan\u00eb s\u00ebmundje shoq\u00ebruese t\u00eb mushk\u00ebrive, si astma, s\u00ebmundja kronike obstruktive e mushk\u00ebrive ose emfizema, jan\u00eb n\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr nd\u00ebrlikime serioze t\u00eb s\u00ebmundjes.<\/p>\n<p>Virusi u identifikua n\u00eb vitin 2001 n\u00eb Holand\u00eb, por studiuesit thon\u00eb se ai ka qarkulluar te njer\u00ebzit p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn 70 vjet. Bota nuk e teston n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb rutinore k\u00ebt\u00eb virus, si\u00e7 b\u00ebn p\u00ebr gripin, Covidin apo virusin respirator sincicial (VRS). Prandaj, shumica e shkaktar\u00ebve q\u00eb japin ftohje mbeten t\u00eb paidentifikuar. Emri i tij \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmendur vet\u00ebm n\u00eb rastet kur njer\u00ebzit jan\u00eb shtruar n\u00eb spital me nj\u00eb infeksion t\u00eb v\u00ebrtetuar n\u00eb laborator. Rritja e rasteve gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit mund t\u00eb jet\u00eb edhe rrjedhoj\u00eb e avansimeve t\u00eb reja teknologjike diagnostike, t\u00eb cilat e identifikojn\u00eb m\u00eb leht\u00eb dhe m\u00eb shpejt HMPV.<\/p>\n<p>SI P\u00cbRHAPET VIRUSI?<\/p>\n<p>Virusi p\u00ebrhapet kryesisht p\u00ebrmes sp\u00ebrklave apo aerosoleve t\u00eb qitura gjat\u00eb kollitjes ose teshtitjes, p\u00ebrmes kontaktit t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me nj\u00eb person t\u00eb infektuar, ose n\u00ebp\u00ebrmjet prekjes s\u00eb sip\u00ebrfaqeve t\u00eb kontaminuara \u2013 ngjash\u00ebm sikurse p\u00ebrhapja e ftohjes, gripit dhe Covidit.<\/p>\n<p>A KA VAKSIN\u00cb APO TRAJTIM P\u00cbR K\u00cbT\u00cb VIRUS?<br \/>\nNuk ka vaksin\u00eb kund\u00ebr hMPV. Megjithat\u00eb, ka vaksin\u00eb kund\u00ebr nj\u00eb virusi t\u00eb af\u00ebrt me t\u00eb (virusi respirator sincicial) dhe aktualisht po zhvillohen k\u00ebrkime p\u00ebr nj\u00eb vaksin\u00eb q\u00eb mund t\u00eb mbroj\u00eb nga t\u00eb dy viruset me nj\u00eb injeksion. Nuk ka asnj\u00eb terapi antivirale specifike p\u00ebr hMPV; trajtimi bazohet n\u00eb menaxhimin e simptomave t\u00eb s\u00ebmundjes.<\/p>\n<p>\u00c7KA THON\u00cb AUTORITET KINEZE P\u00cbR RRITJEN E RASTEVE ME hMPV?<\/p>\n<p>Autoritetet kineze kan\u00eb pranuar se rastet e hMPV jan\u00eb n\u00eb rritje, por kan\u00eb theksuar se virusi njihet p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb dhe nuk p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb shqet\u00ebsim t\u00eb madh. Rastet e hMPV jan\u00eb rritur kryesisht te f\u00ebmij\u00ebt n\u00ebn mosh\u00ebn 14 vje\u00e7. Sipas tyre, ka mund\u00ebsi q\u00eb rastet t\u00eb shtohen gjat\u00eb fest\u00ebs s\u00eb Vitit t\u00eb Ri Kinez, q\u00eb festohet n\u00eb fund t\u00eb janarit, kur shum\u00eb njer\u00ebz udh\u00ebtojn\u00eb dhe mblidhen n\u00eb grupe t\u00eb m\u00ebdha. Kina t\u00eb ndaj\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e saj p\u00ebr k\u00ebt\u00eb shp\u00ebrthim n\u00eb koh\u00ebn e duhur, duke p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat epidemiologjike p\u00ebr at\u00eb se kush po infektohet. Po ashtu, nevojiten t\u00eb dh\u00ebna gjenomike p\u00ebr t\u00eb konfirmuar q\u00eb hMPV \u00ebsht\u00eb shkaktari dhe q\u00eb nuk ka mutacione t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb shkaktojn\u00eb shqet\u00ebsim.<\/p>\n<p>A DUHET T\u00cb BRENGOSEMI? A MUND T\u00cb SHKAKTOJ\u00cb METAPNEUMOVIRUSI PANDEMI?<\/p>\n<p>Potenciali i hMPV p\u00ebr t\u00eb shkaktuar nj\u00eb pandemi sikur COVID-19 konsiderohet i ul\u00ebt p\u00ebr k\u00ebto arsye:<\/p>\n<p>1.hMPV nuk \u00ebsht\u00eb virus i ri dhe tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb krijuar imunitet ndaj tij- ky virus qarkullon me dekada t\u00eb t\u00ebra n\u00eb bot\u00eb duke mund\u00ebsuar q\u00eb pjesa d\u00ebrmuese e popullat\u00ebs t\u00eb ken\u00eb krijuar imunitet (megjith\u00ebse n\u00eb disa raste mund t\u00eb ket\u00eb riinfeksione). SARS-CoV-2 ishte nj\u00eb virus i ri, i panjohur dhe popullata globale nuk kishte imunitet ndaj tij n\u00eb fillim t\u00eb pandemis\u00eb.<\/p>\n<p>2.P\u00ebrhapja prej nj\u00eb personi n\u00eb tjetrin \u00ebsht\u00eb m\u00eb e ul\u00ebt se sa COVID-19<\/p>\n<p>3.Ashp\u00ebrsia dhe shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb s\u00eb s\u00ebmundjes \u00ebsht\u00eb m\u00eb e ul\u00ebt se sa COVIDi<\/p>\n<p>4.Nuk ka p\u00ebrhapje nga personat asimptomatik\u00eb- SARS-CoV-2 \u00ebsht\u00eb i njohur p\u00ebr nivele t\u00eb larta t\u00eb p\u00ebrhapjes nga pacient\u00ebt q\u00eb nuk kishin fare simptome (pacient\u00ebt asimptomatik ose presimptomatik). Kurse, hMPV, \u00ebsht\u00eb kryesisht simptomatik, duke e b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb identifikimin dhe kontrollin e p\u00ebrhapjes.<\/p>\n<p>5.HMPV e njohim mir\u00eb \u2013 Ndryshe nga SARS-CoV-2 n\u00eb fillim t\u00eb pandemis\u00eb, hMPV \u00ebsht\u00eb nj\u00eb virus i studiuar mir\u00eb dhe sistemet sh\u00ebndet\u00ebsore tashm\u00eb kan\u00eb protokolle p\u00ebr t\u00eb menaxhuar shp\u00ebrthimet e viruseve respiratore si hMPV.<\/p>\n<p>6.Potencial i kufizuar p\u00ebr mutacione krahasuar me SARS-CoV-2:<\/p>\n<p>Pra, hMPV ka gjasa t\u00eb ul\u00ebta p\u00ebr nj\u00eb pandemi globale, por mund t\u00eb shkaktoj\u00eb ende epidemi lokale ose shp\u00ebrthime sezonale t\u00eb konsiderueshme, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb popullatat e cenueshme.<\/p>\n<p>CILAT JAN\u00cb MASAT DHE K\u00cbSHILLAT P\u00cbR PARANDALIMIN E S\u00cbMUNDJES?<\/p>\n<p>Masat p\u00ebr parandalimin e hMPV:<\/p>\n<p>\u00b7Lani duart shpesh me uj\u00eb dhe sapun p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn 20 sekonda<\/p>\n<p>\u00b7Shmangni prekjen e syve, hund\u00ebs ose goj\u00ebs me duar t\u00eb palara.<\/p>\n<p>\u00b7Shmangni kontaktin e ngusht\u00eb me persona t\u00eb s\u00ebmur\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebshilla p\u00ebr personat e s\u00ebmur\u00eb:<\/p>\n<p>\u00b7Q\u00ebndroni n\u00eb sht\u00ebpi kur jeni t\u00eb s\u00ebmur\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb tjer\u00ebt nga infeksioni.<\/p>\n<p>\u00b7Mbulojeni goj\u00ebn dhe hund\u00ebn kur kolliteni ose teshtini.<\/p>\n<p>\u00b7Lani duart shpesh dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb korrekte (me uj\u00eb dhe sapun p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn 20 sekonda).<\/p>\n<p>\u00b7Mos shk\u00ebmbeni me t\u00eb tjer\u00ebt gotat as vegla tjera.<\/p>\n<p>\u00b7Shmangni prekjet dhe p\u00ebrqafimet me t\u00eb tjer\u00ebt<\/p>\n<p>\u00b7N\u00ebse keni dal\u00eb jasht\u00eb sht\u00ebpis\u00eb, vendosni mask\u00ebn<\/p>\n<p>K\u00ebshilla p\u00ebr pun\u00ebtor\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb<\/p>\n<p>Mbani maskat gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb orarit t\u00eb pun\u00ebs \u2013 sepse kemi shum\u00eb lloje virusesh q\u00eb qarkullojn\u00eb n\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb gjat\u00eb sezonit t\u00eb dimrit. Gjat\u00eb dit\u00ebs ata kontrollojn\u00eb shum\u00eb pacient\u00eb t\u00eb cil\u00ebt mund t\u00eb bartin potencialisht cilindo virus respirator.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Lul Raka \u00cbsht\u00eb nj\u00eb virus i njohur, i zakonsh\u00ebm q\u00eb qarkullon n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn \u00e7do vit dhe shkakton s\u00ebmundje t\u00eb rrug\u00ebve t\u00eb frym\u00ebmarrjes. Ai shkakton simptoma t\u00eb ngjashme me ato t\u00eb ftohjes (flames), gripit dhe Covidit, si\u00e7 jan\u00eb kolla, ethet, z\u00ebnie t\u00eb hund\u00ebve dhe v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb frym\u00ebmarrje. Shumica e infeksioneve me hMPV jan\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":190719,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":{"0":"post-190718","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-shendetesi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/190718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=190718"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/190718\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/190719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=190718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=190718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=190718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}