{"id":191344,"date":"2025-01-14T11:38:00","date_gmt":"2025-01-14T10:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=191344"},"modified":"2025-01-14T11:38:00","modified_gmt":"2025-01-14T10:38:00","slug":"cfare-pritet-nga-be-ja-gjate-ketij-viti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/cfare-pritet-nga-be-ja-gjate-ketij-viti\/","title":{"rendered":"\u00c7far\u00eb pritet nga BE-ja gjat\u00eb k\u00ebtij viti?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb anashkalohet inaugurimi i presidentit amerikan Donald Trump, m\u00eb 20 janar, kur parashikohet politika e Bashkimit Evropian p\u00ebr vitin 2025.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb ka biseduar me disa zyrtar\u00eb n\u00eb bllokun evropian n\u00eb jav\u00ebt e fundit dhe t\u00eb gjith\u00eb duket se po presin se si t\u00eb reagojn\u00eb ndaj shum\u00eb sfidave t\u00eb ndryshme q\u00eb administrata e re amerikane mund t\u00eb paraqes\u00eb p\u00ebr bllokun. Kjo paparashikueshm\u00ebri, q\u00eb pik\u00eb s\u00eb pari duket se i b\u00ebn\u00eb ata nervoz\u00eb, s\u00eb fundi u shp\u00ebrfaq edhe me interesimin e Trumpit p\u00ebr Grenland\u00ebn, territorin danez.<\/p>\n<p>Por, ka edhe \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb cilat zyrtar\u00ebt evropian\u00eb po p\u00ebrgatiten. Nj\u00ebra nga to do t\u00eb jen\u00eb tarifat, duke besuar se premtimi zgjedhor i Trumpit p\u00ebr nj\u00eb tarif\u00eb universale prej 10 deri n\u00eb 20 p\u00ebr qind ndaj importeve mund t\u00eb ndodh\u00eb dhe kjo do t\u00eb ishte e menaxhueshme, edhe pse ka frik\u00eb se disa produkte t\u00eb caktuara do t\u00eb goditen me tarifa m\u00eb t\u00eb larta. Nj\u00eb tjet\u00ebr \u00e7\u00ebshtje ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr shpenzime m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb mbrojtjes, me presidentin e ardhsh\u00ebm q\u00eb koh\u00ebve t\u00eb fundit ka sugjeruar q\u00eb 5 p\u00ebr qind e Bruto Prodhimit Vendor t\u2019i kushtohet ushtris\u00eb, teksa shumica e an\u00ebtar\u00ebve evropian\u00eb t\u00eb NATO-s, mezi arrijn\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbushin objektivin e m\u00ebparsh\u00ebm prej 2 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>Ukraina<\/p>\n<p>E ardhmja e Ukrain\u00ebs sigurisht q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes, ve\u00e7mas n\u00ebse ndonj\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebr paqe apo p\u00ebr arm\u00ebpushim mund t\u00eb ndodh\u00eb gjat\u00eb vitit 2025. S\u00ebrish, n\u00eb Bruksel duket se \u00ebsht\u00eb Trumpi dhe jo evropian\u00ebt q\u00eb do t\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb v\u00ebmendjen p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. N\u00eb shum\u00eb m\u00ebnyra, q\u00ebllimi p\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb sigurohet nj\u00eb \u201cul\u00ebse n\u00eb tavolin\u00eb\u201d \u2013 gj\u00eb q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e sigurt. Fakti q\u00ebndron se evropian\u00ebve po u shterojn\u00eb idet\u00eb dhe nismat kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Kievin.<\/p>\n<p>K\u00ebtu vlen t\u00eb p\u00ebrmendet propozimi i fundit i b\u00ebr\u00eb nga presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, i cili ka k\u00ebrkuar q\u00eb asetet e ngrira ruse n\u00eb Per\u00ebndim, n\u00eb vler\u00eb prej miliarda dollar\u00ebsh, t\u2019i jepen Ukrain\u00ebs p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb arm\u00eb amerikane. Ky \u00ebsht\u00eb shembulli perfekt i shmangies s\u00eb Evrop\u00ebs n\u00eb disa m\u00ebnyra. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb sepse parat\u00eb do t\u00eb shkonin n\u00eb buxhetin e SHBA-s\u00eb n\u00eb vend t\u00eb shteteve evropiane dhe s\u00eb dyti p\u00ebr shkak se shumica e parave ruse jan\u00eb n\u00eb BE. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se potencialisht do t\u00eb minonte Eurozon\u00ebn si vend i mir\u00eb p\u00ebr investime nga shtetet e treta. BE-ja ka p\u00ebrdorur k\u00ebto asete t\u00eb ngrira si garanci p\u00ebr kredin\u00eb e fundit t\u00eb G7-\u00ebs p\u00ebr Ukrain\u00ebn, q\u00eb do t\u00eb mbuloj\u00eb shpenzimet e Kievit p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr vitin 2025. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e shumta q\u00eb Evropa \u00ebsht\u00eb e gatshme t\u00eb b\u00ebj\u00eb deri n\u00eb k\u00ebto momente.<\/p>\n<p>Sanksionet ndaj Rusis\u00eb<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb e sigurt \u00ebsht\u00eb se BE-ja do t\u00eb synoj\u00eb t\u2019i shkaktoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb dhimbje Rusis\u00eb p\u00ebrmes sanksioneve. Gjat\u00eb Presidenc\u00ebs t\u00eb Hungaris\u00eb t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb BE-s\u00eb, n\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, Brukseli miratoi masat m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb mos p\u00ebrplasej me Budapestin, q\u00eb \u00ebsht\u00eb kritik i \u00e7do mase kufizuese ndaj Mosk\u00ebs.<\/p>\n<p>Tani, me Polonin\u00eb q\u00eb ka marr\u00eb udh\u00ebheqjen e Presidenc\u00ebs, n\u00eb Bruksel ka shpres\u00eb p\u00ebr nj\u00eb paket\u00eb t\u00eb re q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb e gatshme n\u00eb 3-vjetorin e nisjes s\u00eb pushtimit t\u00eb Ukrain\u00ebs, m\u00eb 24 shkurt. Ka ide t\u00eb ndryshme, sikurse sh\u00ebnjestrimi i gazit t\u00eb l\u00ebngsh\u00ebm natyror rus dhe k\u00ebto ide do t\u00eb shtyhen p\u00ebrpara nga disa shtete, por ka pak t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb pajtim n\u00eb mesin e 27 shteteve an\u00ebtare, pajtim q\u00eb k\u00ebrkohet q\u00eb paketa t\u00eb miratohet.<\/p>\n<p>Por, ka edhe aspekte t\u00eb tjera n\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Hungaria ende nuk ka hequr dor\u00eb nga kund\u00ebrshtimi p\u00ebr sanksionet aktuale ekonomike t\u00eb BE-s\u00eb ndaj Rusis\u00eb. Afati p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb miratimin \u00ebsht\u00eb deri m\u00eb 31 janar dhe diplomat\u00ebt me t\u00eb cil\u00ebt ka biseduar REL-i than\u00eb se Budapesti ka k\u00ebrkuar q\u00eb fillimisht t\u00eb ndodh\u00eb inaugurimi i Trumpit para se blloku t\u00eb marr\u00eb ndonj\u00eb vendim. Ata than\u00eb po ashtu se Hungaria ende nuk ka dh\u00ebn\u00eb sinjale se ndonj\u00eb aspekt i sanksioneve duhet t\u00eb zbuten ose n\u00ebse Budapesti d\u00ebshiron disa fonde t\u00eb ngrira t\u00eb BE-s\u00eb t\u2019i jepen, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb thot\u00eb po p\u00ebr sanksionet. Megjithat\u00eb, kjo \u00e7\u00ebshtje mund t\u00eb zgjidhet gjat\u00eb takimit t\u00eb ministrave t\u00eb Jasht\u00ebm m\u00eb 27 janar n\u00eb Bruksel, apo n\u00eb ndonj\u00eb samit emergjent m\u00eb von\u00eb gjat\u00eb k\u00ebsaj jave.<\/p>\n<p>Raportet Kosov\u00eb &#8211; Serbi<\/p>\n<p>Dialogu p\u00ebr normalizimin e raporteve mes Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb, q\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsohet nga BE-ja q\u00eb nga viti 2011, do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb jet\u00eb ky\u00e7 p\u00ebr rajonin.<\/p>\n<p>Do t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr ringjalljen e bisedimeve n\u00eb nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb pas zgjedhjeve parlamentare t\u00eb 9 shkurtit n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Pas zgjedhjeve, pritet q\u00eb shefja e re p\u00ebr politik\u00eb t\u00eb jashtme e BE-s\u00eb, Kaja Kallas, t\u00eb realizoj\u00eb turneun e par\u00eb t\u00eb saj n\u00eb rajonin e Ballkanit Per\u00ebndimor. Pyetja \u00ebsht\u00eb n\u00ebse ajo do t\u00eb mund t\u00eb arrij\u00eb ndonj\u00eb rezultat, duke pasur parasysh se kryeministri aktual i Kosov\u00ebs, Albin Kurti, dhe presidenti i Serbis\u00eb, Aleksandar Vu\u00e7iq, deri m\u00eb tani kan\u00eb shfaqur pak vullnet q\u00eb bisedimet t\u00eb ken\u00eb sukses. P\u00ebr t\u2019i dal\u00eb n\u00eb ndihm\u00eb, ajo me gjas\u00eb do t\u00eb zgjedh\u00eb danezin, diplomat karriere dhe ish-p\u00ebrfaq\u00ebsuesin e posa\u00e7\u00ebm t\u00eb BE-s\u00eb p\u00ebr Bosnje e Hercegovin\u00ebn, Peter Sorensen, p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsuar dialogun. Ai pritet t\u00eb ket\u00eb rolin q\u00eb ka ushtruar ish-ministri i Jasht\u00ebm sllovak, Mirosllav Laj\u00e7ak, n\u00eb pes\u00eb vjet\u00ebt e fundit, kur diplomacin\u00eb evropiane e udh\u00ebhiqte Josep Borrell.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, n\u00eb mesin e shteteve t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor aspirante p\u00ebr n\u00eb BE, Shqip\u00ebria do t\u00eb vazhdoj\u00eb drejt an\u00ebtar\u00ebsimit, duke hapur kapituj t\u00eb tjer\u00eb negocimi, teksa n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb vitit 2024 hapi shtat\u00eb.<\/p>\n<p>Maqedonia e Veriut dhe Bosnj\u00eb e Hercegovina me gjas\u00eb do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb bllokuara n\u00eb rrug\u00ebn drejt BE-s\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb reformave, nd\u00ebrkaq Mali i Zi, q\u00eb ve\u00e7se ka hapur t\u00eb gjith\u00eb kapitujt, synon t\u2019i afrohet edhe m\u00eb shum\u00eb bllokut. Deri m\u00eb tani, shteti ka arritur t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb bisedimet p\u00ebr rreth nj\u00eb t\u00eb pest\u00ebn e tyre dhe ka vullnet n\u00eb Bruksel q\u00eb shteti t\u00eb b\u00ebhet an\u00ebtari i 28 i bllokut deri n\u00eb fund t\u00eb dekad\u00ebs \u2013 d\u00ebshmi se zgjerimi i BE-s\u00eb ende \u00ebsht\u00eb i mundur. Prandaj, komisionarja e re p\u00ebr Zgjerim, Marta Kos, me gjas\u00eb do ta ket\u00eb Podgoric\u00ebn destinacion t\u00eb par\u00eb gjat\u00eb vizit\u00ebs n\u00eb rajon q\u00eb do t\u00eb zhvilloj\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij viti.<\/p>\n<p>Moldavia, Serbia, Ukraina m\u00eb af\u00ebr BE-s\u00eb<\/p>\n<p>Pjes\u00eb e zgjerimit jan\u00eb edhe shtete t\u00eb tjera. P\u00ebr Ukrain\u00ebn dhe Moldavin\u00eb pritet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb vendim historik p\u00ebr hapjen e disa nga 33 kapitujt e zgjerimit gjat\u00eb Presidenc\u00ebs polake. Por, kjo nuk n\u00ebnkupton se puna do t\u00eb kryhet. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb gjitha shtetet t\u00eb vazhdojn\u00eb integrimin, duhet pajtimi i t\u00eb gjith\u00ebve, p\u00ebrfshir\u00eb edhe i skeptik\u00ebve si Hungaria dhe Sllovakia q\u00eb jan\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb kritik\u00eb ndaj integrimit t\u00eb Kievit n\u00eb BE.<\/p>\n<p>Ka gjasa q\u00eb Serbia po ashtu t\u00eb hap\u00eb kapituj t\u00eb rinj, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb q\u00eb nga nisja e pushtimit rus t\u00eb Ukrain\u00ebs. Shtetet kund\u00ebrshtare, sikurse ato n\u00eb Baltik, Polonia, e madje edhe Holanda duhet t\u00eb pajtohen p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, edhe pse ato kan\u00eb shprehur zem\u00ebrimin e tyre me af\u00ebrsin\u00eb e Beogradit me Rusin\u00eb dhe p\u00ebr kthimin prapa t\u00eb sundimit t\u00eb ligjit.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, Gjeorgjia do t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb n\u00eb vendnum\u00ebro. N\u00eb BE ende nuk ka nj\u00eb q\u00ebndrim sesi t\u00eb sillen me Tbilisin, teksa ekzekutivi atje ka nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb vendimesh kund\u00ebrth\u00ebn\u00ebse q\u00eb jan\u00eb kritikuar nga Per\u00ebndimi. P\u00ebr sanksione ndaj personave t\u00eb lidhur me partin\u00eb n\u00eb pushtet \u00cbndrra Gjeorgjiane, sikurse vendosi SHBA-ja, nuk ka konsensus, por ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb BE-ja t\u00eb suspendoj\u00eb liberalizimin e vizave.<\/p>\n<p>N\u00eb Bruksel mendojn\u00eb se Gjeorgjia tani do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb pozit\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb si Turqia, zyrtarisht kandidate p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb BE, por de fakto rruga e saj e an\u00ebtar\u00ebsimit do t\u00eb bllokohet.<\/p>\n<p>Evropa, n\u00eb aspektin politik, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb po rrethohet nga forca populiste q\u00eb po fitojn\u00eb terren gjithandej n\u00eb kontinent.<\/p>\n<p>M\u00eb 2025, disa shtete t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb BE-s\u00eb do t\u00eb jen\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta. Gjermania do t\u00eb nis\u00eb vitin me periudh\u00eb zgjedhore, pasi m\u00eb 23 shkurt ajo do t\u00eb mbaj\u00eb zgjedhjet parlamentare. P\u00ebrderisa nj\u00eb koalicion mes qendr\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb, CDU, dhe qendr\u00ebs s\u00eb majt\u00eb, SPD, ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb formohet pas zgjedhjeve, partia e ekstremit t\u00eb djatht\u00eb, AfD, me gjas\u00eb do t\u00eb fitoj\u00eb 20 p\u00ebr qind t\u00eb votave \u2013 q\u00eb do t\u00eb ishte rezultati m\u00eb i mir\u00eb i arritur n\u00eb nivel komb\u00ebtar.<\/p>\n<p>N\u00eb Franc\u00eb, situata \u00ebsht\u00eb m\u00eb e paq\u00ebndrueshme p\u00ebr shkak t\u00eb qeveris\u00eb jostabile q\u00eb ka mb\u00ebshtetjen e heshtur nga ekstremi i djatht\u00eb, derisa t\u00eb mbahen zgjedhjet e reja n\u00eb korrik.<\/p>\n<p>Qeverit\u00eb n\u00eb Spanj\u00eb dhe Holand\u00eb jan\u00eb t\u00eb l\u00ebkundura dhe mund t\u00eb rr\u00ebzohen gjat\u00eb k\u00ebtij viti. M\u00eb n\u00eb lindje, miliarderi \u00e7ek, populisti Andrej Babis, me gjas\u00eb do t\u00eb fitoj\u00eb zgjedhjet n\u00eb tetor, duke e sjell Prag\u00ebn politikisht m\u00eb af\u00ebr Hungaris\u00eb dhe Sllovakis\u00eb. Nd\u00ebrkaq, n\u00eb Austri, FPO-ja e ekstremit t\u00eb djatht\u00eb s\u00eb fundi mori p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb mandatin p\u00ebr formimin e Qeveris\u00eb, gj\u00eb q\u00eb potencialisht mund ta rreshtoj\u00eb edhe Vjen\u00ebn n\u00eb bllokun populist t\u00eb Evrop\u00ebs Qendrore.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket Polonis\u00eb, ekziston nj\u00eb mendim se lideri i saj, proper\u00ebndimori Donald Tusk, tani \u00ebsht\u00eb politikani m\u00eb i fort\u00eb n\u00eb BE. Ai po ashtu ndihmohet edhe nga udh\u00ebheqja e Presidenc\u00ebs s\u00eb BE-s\u00eb, ka marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb mira me Uashingtonin dhe ka qen\u00eb shpenzuesi m\u00eb i madh ushtarak sa i p\u00ebrket p\u00ebrqindjes s\u00eb Bruto Prodhimit Vendor n\u00eb NATO.<\/p>\n<p>Por, edhe Varshava do t\u00eb jet\u00eb e shp\u00ebrqendruar nga zgjedhjet, pasi do t\u00eb mbaj\u00eb zgjedhjet presidenciale m\u00eb 18 maj dhe rundin e dyt\u00eb m\u00eb 1 qershor.<\/p>\n<p>Aleati i Tuskut, kryetari i Varshav\u00ebs, Rafal Trzaskowski, konsiderohet favorit n\u00eb k\u00ebto zgjedhje dhe n\u00ebse ai fiton, Tusk do t\u00eb konsolidonte pushtetin n\u00eb vend. Por, kandidati konservator Karol Nawrocki, pritet t\u00eb jet\u00eb kund\u00ebrkandidat i tij dhe fushata zgjedhore do t\u00eb marr\u00eb v\u00ebmendjen e vendit gjat\u00eb pranver\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb anashkalohet inaugurimi i presidentit amerikan Donald Trump, m\u00eb 20 janar, kur parashikohet politika e Bashkimit Evropian p\u00ebr vitin 2025. Radio Evropa e Lir\u00eb ka biseduar me disa zyrtar\u00eb n\u00eb bllokun evropian n\u00eb jav\u00ebt e fundit dhe t\u00eb gjith\u00eb duket se po presin se si t\u00eb reagojn\u00eb ndaj shum\u00eb sfidave t\u00eb ndryshme [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":191345,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-191344","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=191344"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191344\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/191345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=191344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=191344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=191344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}