Procesi i liberalizimit t\u00eb tregut t\u00eb energjis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zhvillim q\u00eb shumica e vendeve evropiane e kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb gjat\u00eb tri dekadave t\u00eb fundit. Synimi kryesor i k\u00ebtij procesi ka qen\u00eb krijimi i nj\u00eb tregu konkurrues, rritja e efikasitetit, ulja e \u00e7mimeve n\u00eb afatgjat\u00eb dhe integrimi n\u00eb tregjet rajonale e nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb energjis\u00eb. Megjithat\u00eb, p\u00ebrvoja nd\u00ebrkomb\u00ebtare d\u00ebshmon se rezultatet kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb ndryshme, t\u00eb varura nga struktura energjetike komb\u00ebtare, siguria e brendshme e furnizimit dhe mekanizmat mbrojt\u00ebs q\u00eb qeverit\u00eb kan\u00eb vendosur n\u00eb funksion.<\/p>\n
P\u00ebrvoja nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/p>\n
N\u00eb Bashkimin Evropian, liberalizimi nisi n\u00eb vitet \u201990 me direktiva t\u00eb qarta q\u00eb k\u00ebrkonin hapjen graduale t\u00eb tregut. Gjermania p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb shembull t\u00eb suksessh\u00ebm, pasi liberalizimi u shoq\u00ebrua me investime masive n\u00eb energjin\u00eb e rip\u00ebrt\u00ebritshme, duke e shnd\u00ebrruar vendin n\u00eb lider evropian p\u00ebr prodhimin diellor dhe at\u00eb nga era. Britania e Madhe, si nj\u00eb nga pionier\u00ebt, arriti fillimisht t\u00eb ul\u00eb \u00e7mimet p\u00ebr konsumator\u00ebt, por m\u00eb von\u00eb tregu u p\u00ebrqendrua n\u00eb pak kompani t\u00eb m\u00ebdha. Kriza energjetike e vitit 2021 tregoi qart\u00eb se liberalizimi pa garanci afatgjata e ekspozon shoq\u00ebrin\u00eb ndaj luhatjeve t\u00eb tregjeve globale.<\/p>\n
N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, vende m\u00eb t\u00eb brishta si Greqia dhe Shqip\u00ebria ofrojn\u00eb p\u00ebrvoja t\u00eb ngjashme me Kosov\u00ebn. T\u00eb varura kryesisht nga importet, ato u p\u00ebrball\u00ebn me pasiguri dhe \u00e7mime t\u00eb paq\u00ebndrueshme, gj\u00eb q\u00eb i detyroi qeverit\u00eb t\u00eb nd\u00ebrhynin me subvencione dhe mekanizma kompensues p\u00ebr t\u00eb mbrojtur konsumator\u00ebt dhe bizneset. P\u00ebrkundrazi, Polonia ndoqi nj\u00eb qasje m\u00eb t\u00eb kujdesshme. Ajo e lidhi liberalizimin me investime t\u00eb reja n\u00eb termocentrale moderne dhe n\u00eb burime t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme, duke siguruar nj\u00eb nivel m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb siguris\u00eb energjetike p\u00ebrpara hapjes s\u00eb plot\u00eb t\u00eb tregut.<\/p>\n
Rasti i Kosov\u00ebs<\/p>\n
Kosova, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb m\u00ebsonte nga k\u00ebto p\u00ebrvoja, nd\u00ebrmori hapin e liberalizimit p\u00ebr kompanit\u00eb e m\u00ebdha pa siguruar m\u00eb par\u00eb kapacitete t\u00eb reja prodhuese. Ky vendim e ka detyruar sektorin privat t\u00eb lidhet me furnizues t\u00eb jasht\u00ebm, duke i ekspozuar bizneset ndaj luhatjeve t\u00eb tregjeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe duke rritur ndjesh\u00ebm kostot e tyre. N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb krijohej konkurrenc\u00eb e sh\u00ebndetshme, u gjenerua paq\u00ebndrueshm\u00ebri dhe var\u00ebsi gjithnj\u00eb e m\u00eb e madhe nga importet.<\/p>\n
Ajo q\u00eb e ve\u00e7on Kosov\u00ebn nga shumica e vendeve t\u00eb tjera \u00ebsht\u00eb politizimi ekstrem i sektorit energjetik. N\u00eb Gjermani, Britani apo Poloni, energjia \u00ebsht\u00eb trajtuar si politik\u00eb komb\u00ebtare afatgjat\u00eb, e lidhur ngusht\u00eb me sigurin\u00eb energjetike dhe zhvillimin ekonomik. N\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrkundrazi, energjia \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb instrument politik t\u00eb qeverive t\u00eb radh\u00ebs. Vendimmarrjet nuk jan\u00eb mb\u00ebshtetur gjithmon\u00eb mbi analiza ekonomike dhe strategjike, por shpesh mbi llogaritje t\u00eb ngushta partiake. Projektet madhore ose jan\u00eb bllokuar, ose jan\u00eb p\u00ebrdorur si element retorik n\u00eb debatin politik, duke penguar nd\u00ebrtimin e nj\u00eb baze t\u00eb fort\u00eb energjetike.<\/p>\n
K\u00ebsisoj, shumica e qeverive t\u00eb Kosov\u00ebs, n\u00eb vend q\u00eb ta shohin energjin\u00eb si themelin e zhvillimit ekonomik dhe t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare, ia kan\u00eb \u201cvrar\u00eb shpirtin zhvillues\u201d vendit duke e kthyer at\u00eb n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb p\u00ebrplasjesh politike. Politizimi ka penguar krijimin e nj\u00eb vizioni afatgjat\u00eb, ka bllokuar projekte strategjike si \u201cKosova C\u201d, dhe e ka b\u00ebr\u00eb vendin gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb varur nga importet. Liberalizimi i tregut n\u00eb kushte t\u00eb tilla nuk ka qen\u00eb hap drejt zhvillimit, por hap drejt dob\u00ebsimit t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm ekonomik dhe rritjes s\u00eb pasiguris\u00eb energjetike.<\/p>\n
Nga p\u00ebrvojat nd\u00ebrkomb\u00ebtare del qart\u00eb se liberalizimi mund t\u00eb sjell\u00eb p\u00ebrfitime vet\u00ebm n\u00ebse paraprihet nga krijimi i kapaciteteve t\u00eb brendshme t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe nga nj\u00eb strategji e depolitizuar e zhvillimit energjetik. N\u00eb Kosov\u00eb, ky proces nuk \u00ebsht\u00eb trajtuar si projekt komb\u00ebtar, por si instrument i politik\u00ebs ditore, dhe p\u00ebr pasoj\u00eb ka prodhuar efekte t\u00eb kund\u00ebrta nga ato t\u00eb synuara. Vet\u00ebm p\u00ebrmes nj\u00eb strategjie q\u00eb kombinon nd\u00ebrtimin e kapaciteteve t\u00eb reja prodhuese, zhvillimin e burimeve t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme dhe, mbi t\u00eb gjitha, depolitizimin e sektorit, Kosova mund ta shnd\u00ebrroj\u00eb energjin\u00eb nga fush\u00eb krize n\u00eb motor t\u00eb zhvillimit t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Procesi i liberalizimit t\u00eb tregut t\u00eb energjis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zhvillim q\u00eb shumica e vendeve evropiane e kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb gjat\u00eb tri dekadave t\u00eb fundit. Synimi kryesor i k\u00ebtij procesi ka qen\u00eb krijimi i nj\u00eb tregu konkurrues, rritja e efikasitetit, ulja e \u00e7mimeve n\u00eb afatgjat\u00eb dhe integrimi n\u00eb tregjet rajonale e nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb energjis\u00eb. Megjithat\u00eb, p\u00ebrvoja nd\u00ebrkomb\u00ebtare […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":211593,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-211592","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=211592"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211592\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":211594,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211592\/revisions\/211594"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/211593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=211592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=211592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=211592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}