{"id":215795,"date":"2025-10-02T07:43:39","date_gmt":"2025-10-02T05:43:39","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=215795"},"modified":"2025-10-02T07:43:39","modified_gmt":"2025-10-02T05:43:39","slug":"shkencetaret-zbulojne-lidhjen-muzikore-per-forcimin-e-funksionit-te-trurit-gjate-gjithe-jetes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/shkencetaret-zbulojne-lidhjen-muzikore-per-forcimin-e-funksionit-te-trurit-gjate-gjithe-jetes\/","title":{"rendered":"Shkenc\u00ebtar\u00ebt zbulojn\u00eb lidhjen muzikore p\u00ebr forcimin e funksionit t\u00eb trurit gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p>T\u00eb m\u00ebsuarit p\u00ebr t\u00eb luajtur nj\u00eb instrument muzikor mund t\u00eb mbroj\u00eb trurin nga plakja, duke nd\u00ebrtuar nj\u00eb mbrojtje ndaj r\u00ebnies njoh\u00ebse q\u00eb zgjat gjith\u00eb jet\u00ebn.<\/p>\n<p>Studiues nga Kanadaja dhe Kina zbuluan se t\u00eb rriturit m\u00eb t\u00eb moshuar q\u00eb kishin kaluar vite duke luajtur muzik\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar t\u00eb folurin n\u00eb mjedise me zhurm\u00eb, si n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb t\u00eb mbushur me njer\u00ebz, krahasuar me ata q\u00eb nuk kishin luajtur muzik\u00eb.<\/p>\n<p>Truri i tyre funksiononte m\u00eb shum\u00eb si ai i t\u00eb rinjve, duke pasur nevoj\u00eb p\u00ebr m\u00eb pak energji p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrqendruar, krahasuar me trurin e t\u00eb moshuarve jo-muzikant\u00eb, q\u00eb duhej t\u00eb p\u00ebrdorte m\u00eb shum\u00eb energji p\u00ebr t\u00eb kompensuar r\u00ebnien mendore t\u00eb lidhur me mosh\u00ebn.<\/p>\n<p>T\u00eb luajturit muzik\u00eb u gjet se nd\u00ebrton nj\u00eb \u201crezerv\u00eb njoh\u00ebse\u201d, e cila funksionon si nj\u00eb sistem rezerv\u00eb n\u00eb tru.<\/p>\n<p>Kjo rezerv\u00eb e ndihmon trurin t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb efikas dhe t\u00eb punoj\u00eb si nj\u00eb tru m\u00eb i ri, edhe nd\u00ebrsa nj\u00eb person plaket.<\/p>\n<p>Vitet e trajnimit muzikor forcuan lidhjet mes zonave t\u00eb trurit q\u00eb p\u00ebrpunojn\u00eb d\u00ebgjimin, l\u00ebvizjen dhe t\u00eb folurit, duke e b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb p\u00ebrpunimin e tingujve n\u00eb situata t\u00eb v\u00ebshtira, si kur \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dallosh nj\u00eb z\u00eb t\u00eb vet\u00ebm mes turm\u00ebs.<\/p>\n<p>Studiuesit than\u00eb se gjetjet e tyre rr\u00ebzojn\u00eb iden\u00eb se truri i t\u00eb moshuarve gjithmon\u00eb duhet t\u00eb punoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb kompensuar plakjen.<\/p>\n<p>N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, praktikimi i rregullt i nj\u00eb instrumenti p\u00ebr rreth 12 or\u00eb n\u00eb jav\u00eb, pavar\u00ebsisht sa mir\u00eb luan, mund t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb \u201crezerv\u00eb\u201d q\u00eb e mbron trurin nga mbingarkesa e panevojshme.<\/p>\n<p>Dr Yi Du nga Akademia Kineze e Shkencave i tha BBC Science Focus: \u201cAshtu si nj\u00eb instrument i akorduar mir\u00eb nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb luhet m\u00eb fort p\u00ebr t\u2019u d\u00ebgjuar, edhe truri i muzikant\u00ebve t\u00eb moshuar mbetet i akorduar fal\u00eb viteve t\u00eb trajnimit.\u201d<\/p>\n<p>Studimi i botuar n\u00eb PLOS Biology zbuloi se t\u00eb rriturit e moshuar q\u00eb kurr\u00eb nuk kishin praktikuar nj\u00eb instrument muzikor shfaqnin aktivitet shtes\u00eb n\u00eb zonat e stream-it dorsal auditiv\u2014rajone t\u00eb trurit q\u00eb punojn\u00eb s\u00eb bashku p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpunuar tingujt dhe p\u00ebr t\u2019i lidhur me veprimet.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb aktivitet gjat\u00eb d\u00ebgjimit t\u00eb tingujve, i njohur si rritje e lidhshm\u00ebris\u00eb funksionale t\u00eb induktuar nga detyra (upregulated TiFC), tregoi se k\u00ebto trurin e vjet\u00ebr po punonin m\u00eb fort p\u00ebr t\u00eb kompensuar r\u00ebnien njoh\u00ebse t\u00eb lidhur me mosh\u00ebn.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, muzikant\u00ebt e moshuar shfaqnin modele truri t\u00eb ngjashme me njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb rinj q\u00eb nuk praktikonin muzik\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb m\u00eb pak aktivitet n\u00eb zonat e stream-it dorsal auditiv.<\/p>\n<p>Konkretisht, m\u00eb pak aktivitet n\u00eb hemisfer\u00ebn e djatht\u00eb t\u00eb trurit lidhej me aft\u00ebsi m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr t\u00eb dalluar fjal\u00ebt n\u00eb nj\u00eb ambient me zhurm\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb moshuarit q\u00eb praktikonin rregullisht muzik\u00eb kishin gjithashtu m\u00eb shum\u00eb ngjashm\u00ebri me trurin e t\u00eb rinjve n\u00eb gyrus-in precentral t\u00eb majt\u00eb, nj\u00eb zon\u00eb e lobit ballor q\u00eb kontrollon l\u00ebvizjen, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb an\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb t\u00eb trupit si dora apo krahu i djatht\u00eb.<\/p>\n<p>Gyrus-i precentral i majt\u00eb gjithashtu ndihmon n\u00eb planifikimin dhe kryerjen e l\u00ebvizjeve vullnetare, si shtypja e nj\u00eb butoni apo t\u00eb folurit.<\/p>\n<p>Studiuesit theksuan se k\u00ebto r\u00ebnie n\u00eb aft\u00ebsit\u00eb e d\u00ebgjimit dhe t\u00eb mendimit nuk ishin shenja t\u00eb s\u00ebmundjeve si Alzheimeri, por ishin t\u00eb lidhura me lodhjen natyrore njoh\u00ebse q\u00eb vjen me \u201cplakjen normale\u201d.<\/p>\n<p>Studimi p\u00ebrfshiu 25 muzikant\u00eb t\u00eb moshuar me mosh\u00eb mesatare 65 vje\u00e7, t\u00eb cil\u00ebt kishin luajtur nj\u00eb instrument p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn 32 vjet.<\/p>\n<p>Gjithashtu mor\u00ebn pjes\u00eb 25 t\u00eb rritur t\u00eb moshuar me mosh\u00eb mesatare 66 vje\u00e7 dhe dy duzina t\u00eb rinj jo-muzikant\u00eb n\u00eb t\u00eb 20-at e tyre.<\/p>\n<p>T\u00eb gjith\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsit ishin fizikisht t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm, p\u00ebrdorues t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb, fol\u00ebs amtar\u00eb t\u00eb mandarin\u00ebs nga Kina, me d\u00ebgjim normal dhe pa probleme neurologjike.<\/p>\n<p>Secili d\u00ebgjoi kat\u00ebr rrokje (\u201cba\u201d, \u201cda\u201d, \u201cpa\u201d, \u201cta\u201d) t\u00eb p\u00ebrziera me zhurm\u00eb t\u00eb fort\u00eb n\u00eb tre nivele t\u00eb ndryshme, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb aktiviteti i trurit i tyre u mat me fMRI.<\/p>\n<p>Muzikant\u00ebt e moshuar u treguan m\u00eb t\u00eb aft\u00eb se jo-muzikant\u00ebt e moshuar p\u00ebr t\u00eb identifikuar rrokjet, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb kushte me m\u00eb pak zhurm\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, t\u00eb rriturit e moshuar q\u00eb luanin muzik\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt se t\u00eb rinjt\u00eb jo-muzikant\u00eb, por duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb mir\u00eb se bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tyre q\u00eb nuk kishin prekur kurr\u00eb nj\u00eb instrument.<\/p>\n<p>Studiuesit theksuan se gjetjet e tyre mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb terapi t\u00eb reja p\u00ebr forcimin e trurit q\u00eb parandalojn\u00eb shfaqjen e demenc\u00ebs, si nxitja e trajnimit muzikor tek t\u00eb moshuarit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr studim n\u00eb Imaging Neuroscience mb\u00ebshteti k\u00ebto gjetje, duke treguar se nuk \u00ebsht\u00eb kurr\u00eb von\u00eb p\u00ebr t\u00eb filluar t\u00eb luash muzik\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar sh\u00ebndetin e trurit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb ekip nga Universiteti i Kiotos n\u00eb Japoni zbuloi se nj\u00eb grup t\u00eb rriturish t\u00eb moshuar q\u00eb m\u00ebsuan t\u00eb luanin muzik\u00eb n\u00eb t\u00eb 70-at e tyre, dol\u00ebn m\u00eb mir\u00eb n\u00eb testet e memories verbale kat\u00ebr vjet m\u00eb von\u00eb.<\/p>\n<p>Studiuesit vun\u00eb re se ata q\u00eb vazhduan t\u00eb praktikonin gjat\u00eb atyre kat\u00ebr viteve pat\u00ebn rezultatet m\u00eb t\u00eb mira n\u00eb testet njoh\u00ebse, krahasuar me ata q\u00eb e lan\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb studimit kat\u00ebrmujor fillestar. \/GazetaExpress\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00eb m\u00ebsuarit p\u00ebr t\u00eb luajtur nj\u00eb instrument muzikor mund t\u00eb mbroj\u00eb trurin nga plakja, duke nd\u00ebrtuar nj\u00eb mbrojtje ndaj r\u00ebnies njoh\u00ebse q\u00eb zgjat gjith\u00eb jet\u00ebn. Studiues nga Kanadaja dhe Kina zbuluan se t\u00eb rriturit m\u00eb t\u00eb moshuar q\u00eb kishin kaluar vite duke luajtur muzik\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar t\u00eb folurin n\u00eb mjedise [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":215796,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":{"0":"post-215795","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-shendetesi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215795"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":215797,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215795\/revisions\/215797"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}