{"id":226541,"date":"2026-01-28T08:04:21","date_gmt":"2026-01-28T07:04:21","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=226541"},"modified":"2026-01-28T08:04:21","modified_gmt":"2026-01-28T07:04:21","slug":"paralajmerim-per-demencen-shkencetaret-lidhin-mbipeshen-dhe-tensionin-e-larte-me-rritjen-e-rrezikut-per-semundje-te-renda-te-trurit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/paralajmerim-per-demencen-shkencetaret-lidhin-mbipeshen-dhe-tensionin-e-larte-me-rritjen-e-rrezikut-per-semundje-te-renda-te-trurit\/","title":{"rendered":"Paralajm\u00ebrim p\u00ebr demenc\u00ebn: Shkenc\u00ebtar\u00ebt lidhin mbipesh\u00ebn dhe tensionin e lart\u00eb me rritjen e rrezikut p\u00ebr s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb trurit"},"content":{"rendered":"<p>T\u00eb qenit mbipesh\u00eb mund t\u00eb rris\u00eb ndjesh\u00ebm rrezikun e zhvillimit t\u00eb demenc\u00ebs n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb von\u00eb, paralajm\u00ebrojn\u00eb ekspert\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb. Nj\u00eb studim i ri, i udh\u00ebhequr nga Universiteti i Bristolit, sugjeron se miliona raste demence mund t\u00eb parandalohen p\u00ebrmes humbjes n\u00eb pesh\u00eb dhe menaxhimit t\u00eb presionit t\u00eb gjakut.<\/p>\n<p>Studime t\u00eb m\u00ebparshme kan\u00eb treguar se obeziteti n\u00eb mosh\u00ebn e mesme \u2013 i p\u00ebrcaktuar nga Indeksi i Mas\u00ebs Trupore (BMI) 30 ose m\u00eb shum\u00eb \u2013 lidhet me rrezik m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr zhvillimin e demenc\u00ebs, nj\u00eb s\u00ebmundje q\u00eb d\u00ebmton kujtes\u00ebn dhe funksionet njoh\u00ebse. Megjithat\u00eb, deri tani nuk ishte e qart\u00eb n\u00ebse ekzistonte nj\u00eb lidhje e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb mes obezitetit dhe demenc\u00ebs, apo n\u00ebse rreziku nxitej nga faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb jetese, si pirja e duhanit apo tensioni i pakontrolluar i gjakut, t\u00eb dy faktor\u00eb t\u00eb njohur rreziku p\u00ebr demenc\u00ebn.<\/p>\n<p>N\u00eb studimin e ri, t\u00eb botuar n\u00eb The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, studiuesit zbuluan nj\u00eb lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe shkak\u00ebsore mes BMI-s\u00eb s\u00eb lart\u00eb dhe demenc\u00ebs vaskulare. Kjo form\u00eb e demenc\u00ebs shkaktohet nga qarkullimi i reduktuar i gjakut n\u00eb tru, q\u00eb d\u00ebmton dhe me kalimin e koh\u00ebs shkat\u00ebrron qelizat e trurit. Ajo lidhet shpesh me ngushtimin ose bllokimin e en\u00ebve t\u00eb vogla t\u00eb gjakut n\u00eb tru, faktor\u00eb jetese jo t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm ose goditje n\u00eb tru.<\/p>\n<p>Dr Ruth Frikke-Schmidt, mjeke kryesore dhe eksperte e s\u00ebmundjeve t\u00eb lidhura me mosh\u00ebn, tha:<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb k\u00ebt\u00eb studim zbuluam se BMI-ja e lart\u00eb dhe tensioni i lart\u00eb i gjakut jan\u00eb shkaqe t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta t\u00eb demenc\u00ebs. Trajtimi dhe parandalimi i mbipesh\u00ebs dhe hipertensionit p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi ende t\u00eb pashfryt\u00ebzuar p\u00ebr parandalimin e demenc\u00ebs.\u201d<\/p>\n<p>Studiuesit analizuan t\u00eb dh\u00ebna nga mbi 500,000 pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb Kopenhag\u00eb dhe Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar, p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb popullat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme. Ata p\u00ebrdor\u00ebn metod\u00ebn e randomizimit mendelian, e cila shqyrton variante gjenetike t\u00eb lidhura me BMI-n\u00eb dhe q\u00eb nuk ndikohen nga faktor\u00eb jetese si duhani. Rezultatet treguan se personat me predispozit\u00eb gjenetike p\u00ebr BMI m\u00eb t\u00eb lart\u00eb kishin m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb zhvillonin demenc\u00eb vaskulare.<\/p>\n<p>Rreth nj\u00eb e kat\u00ebrta e k\u00ebtij rreziku shtes\u00eb u pa se lidhej me presionin e lart\u00eb t\u00eb gjakut (hipertensionin), duke n\u00ebnvizuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e trajtimit t\u00eb tij p\u00ebr uljen e rrezikut t\u00eb demenc\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cKy studim tregon se mbipesha dhe tensioni i lart\u00eb nuk jan\u00eb thjesht shenja paralajm\u00ebruese, por shkaqe t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta t\u00eb demenc\u00ebs. Kjo i b\u00ebn ato objektiva konkrete dhe t\u00eb arritshme p\u00ebr parandalim,\u201d shtoi Dr Frikke-Schmidt.<\/p>\n<p>Dr Liv Tybj\u00e6rg Nordestgaard, eksperte e biokimis\u00eb klinike dhe autore kryesore e studimit, theksoi se demenca \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje shkat\u00ebrruese q\u00eb prek rreth 50 milion\u00eb njer\u00ebz n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. \u201cFatkeq\u00ebsisht, mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr trajtim dhe parandalim jan\u00eb t\u00eb kufizuara. Studimi yn\u00eb tregon se ulja e BMI-s\u00eb dhe\/ose kontrolli i tensionit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb gjakut mund t\u00eb zvog\u00ebloj\u00eb rrezikun e demenc\u00ebs vaskulare n\u00eb popullat\u00eb,\u201d tha ajo.<\/p>\n<p>Aktualisht, dy n\u00eb tre britanik\u00eb klasifikohen si mbipesh\u00eb ose obez\u00eb, nj\u00eb prirje q\u00eb \u00ebsht\u00eb lidhur tashm\u00eb me ndryshime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb tru, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zonat q\u00eb lidhen me demenc\u00ebn, si dhe me rrezik t\u00eb shtuar p\u00ebr s\u00ebmundjen e Alzheimerit. Kjo tendenc\u00eb ka nxitur gjithashtu nj\u00eb rritje t\u00eb rasteve me diabet t\u00eb tipit 2 dhe tension t\u00eb lart\u00eb t\u00eb gjakut, edhe te personat n\u00ebn mosh\u00ebn 40 vje\u00e7.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, shfaqja e injeksioneve t\u00eb reja p\u00ebr humbje peshe, si Mounjaro dhe Wegovy, ka transformuar trajtimin e obezitetit, duke ofruar r\u00ebnie t\u00eb ndjeshme n\u00eb pesh\u00eb dhe p\u00ebrfitime kardiometabolike. Megjithat\u00eb, Dr Frikke-Schmidt paralajm\u00ebroi se ende nuk dihet n\u00ebse k\u00ebto ila\u00e7e, kur p\u00ebrdoren para shfaqjes s\u00eb simptomave njoh\u00ebse, mund t\u00eb mbrojn\u00eb nga demenca. \u201cMedikamentet p\u00ebr humbje peshe jan\u00eb testuar p\u00ebr ngadal\u00ebsimin e r\u00ebnies njoh\u00ebse n\u00eb fazat e hershme t\u00eb Alzheimerit, por pa p\u00ebrfitime t\u00eb qarta. Studimi yn\u00eb mb\u00ebshtet iden\u00eb se nd\u00ebrhyrjet e hershme p\u00ebr humbje peshe mund t\u00eb parandalojn\u00eb demenc\u00ebn, ve\u00e7an\u00ebrisht demenc\u00ebn vaskulare,\u201d tha ajo.<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim tjet\u00ebr i publikuar k\u00ebt\u00eb vit sugjeroi se p\u00ebrfitimet e k\u00ebtyre injeksioneve mund t\u00eb jen\u00eb afatshkurtra pas nd\u00ebrprerjes s\u00eb trajtimit, me p\u00ebrmir\u00ebsimet n\u00eb presionin e gjakut q\u00eb zbehen brenda 18 muajsh.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, ekspert\u00eb kryesor\u00eb bot\u00ebror\u00eb kan\u00eb paraqitur s\u00eb fundmi 56 rekomandime t\u00eb bazuara n\u00eb prova shkencore p\u00ebr uljen e rrezikut t\u00eb demenc\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb kontrollin e tensionit t\u00eb lart\u00eb dhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e mesazheve t\u00eb sh\u00ebndetit publik. Ata theksuan se parandalimi funksionon m\u00eb mir\u00eb kur mesazhet fokusohen te faktor\u00eb rreziku mbi t\u00eb cil\u00ebt njer\u00ebzit mund t\u00eb veprojn\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt ka prova t\u00eb forta se ndryshimi ul rrezikun e demenc\u00ebs.<\/p>\n<p>Aktualisht, rreth 900,000 persona jetojn\u00eb me demenc\u00eb n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar, nj\u00eb shif\u00ebr q\u00eb pritet t\u00eb rritet n\u00eb mbi 1.6 milion\u00eb deri n\u00eb vitin 2040. Demenca vaskulare \u00ebsht\u00eb forma e dyt\u00eb m\u00eb e zakonshme pas Alzheimerit. Demenca \u00ebsht\u00eb gjithashtu shkaku kryesor i vdekjeve n\u00eb vend, me mbi 74,000 vdekje n\u00eb vit.<\/p>\n<p>N\u00eb Shtetet e Bashkuara, rreth 6.7 milion\u00eb persona mbi 65 vje\u00e7 jetojn\u00eb me demenc\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb Alzheimerin, dhe kjo shif\u00ebr parashikohet t\u00eb arrij\u00eb gati 14 milion\u00eb deri n\u00eb vitin 2060, me rreth 120,000 vdekje n\u00eb vit t\u00eb lidhura vet\u00ebm me Alzheimerin. \/GazetaExpress\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00eb qenit mbipesh\u00eb mund t\u00eb rris\u00eb ndjesh\u00ebm rrezikun e zhvillimit t\u00eb demenc\u00ebs n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb von\u00eb, paralajm\u00ebrojn\u00eb ekspert\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb. Nj\u00eb studim i ri, i udh\u00ebhequr nga Universiteti i Bristolit, sugjeron se miliona raste demence mund t\u00eb parandalohen p\u00ebrmes humbjes n\u00eb pesh\u00eb dhe menaxhimit t\u00eb presionit t\u00eb gjakut. Studime t\u00eb m\u00ebparshme kan\u00eb treguar se obeziteti n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":226542,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":{"0":"post-226541","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-shendetesi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=226541"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":226543,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226541\/revisions\/226543"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/226542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=226541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=226541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=226541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}