Kosova ka sh\u00ebnuar rritje t\u00eb infeksioneve me fruth tek f\u00ebmij\u00ebt gjat\u00eb dy viteve t\u00eb fundit, teksa profesionist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb dhe institucionet theksojn\u00eb se hezitimi ndaj vaksinave, i nxitur nga teorit\u00eb e konspiracionit dhe dezinformimi n\u00eb internet, ka kontribuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb.<\/p>\n
Nga data 16 prill deri m\u00eb 19 maj, Kosova ka regjistruar 17 raste me fruth, t\u00eb gjitha te f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb nuk e kishin marr\u00eb vaksin\u00ebn MMR (kund\u00ebr fruthit, shytave dhe rubeol\u00ebs), sipas Institutit Komb\u00ebtar t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb Publike t\u00eb Kosov\u00ebs (IKSHPK).<\/p>\n
T\u00eb gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e infektuar kan\u00eb pasur nevoj\u00eb p\u00ebr trajtim spitalor, nd\u00ebrsa nj\u00eb prej tyre ka qen\u00eb n\u00eb kujdes intensiv.<\/p>\n
\u201cTrajtimi spitalor d\u00ebshmon p\u00ebr potencialin serioz t\u00eb komplikimeve t\u00eb mundshme q\u00eb mund t\u00eb shkaktoj\u00eb fruthi.\u201d- tha IKSHPK m\u00eb 19 maj.<\/p>\n
Instituti i ka th\u00ebn\u00eb BIRN-it se hezitimi ndaj vaksinave po nxitet nga teori konspirative e dezinformimi n\u00eb internet q\u00eb jan\u00eb shtuar pas pandemis\u00eb COVID-19.<\/p>\n
R\u00ebnia e shkall\u00ebs s\u00eb vaksinimit<\/p>\n
Rritja e rasteve me fruth vjen si pjes\u00eb e nj\u00eb trendi m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb regjistruar n\u00eb vitin 2025, kur Kosova ka sh\u00ebnuar 72 raste me fruth\u2014rritje e ndjeshme krahasuar me tre vitet e m\u00ebparshme, gjat\u00eb t\u00eb cilave vendi kishte vet\u00ebm nga nj\u00eb rast t\u00eb importuar n\u00eb vit.<\/p>\n
\u201cN\u00eb vitet 2022, 2023 dhe 2024 ka pasur vet\u00ebm nga nj\u00eb rast \u00e7do vit, dhe t\u00eb gjitha kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb importuara.\u201d<\/p>\n
Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb IKSHPK, mbulimi i vaksinimit me MMR n\u00eb Kosov\u00eb ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb 82% n\u00eb vitin 2025, q\u00eb \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm n\u00ebn pragun e rekomanduar nga Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH) p\u00ebr parandalimin e shp\u00ebrthimeve t\u00eb s\u00ebmundjes. \u201cP\u00ebr t\u00eb parandaluar fruthin rekomandohet mbulueshm\u00ebria mbi 95%.\u201d- thuhet nga IKSHPK.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, n\u00eb vitin 2024, p\u00ebrqindja e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb vaksinuar me MMR ishte 89%.<\/p>\n
Vaksina MMR \u00ebsht\u00eb vaksin\u00eb e kombinuar q\u00eb mbron nga fruthi, shytat dhe rubeola dhe aplikohet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb kur f\u00ebmij\u00ebt mbushin nj\u00eb vit.<\/p>\n
\u201cMosvaksinimi n\u00eb koh\u00eb lidhet kryesisht me hezitimin e prind\u00ebrve ndaj vaksinave, dezinformimin dhe neglizhenc\u00ebn p\u00ebr respektimin e kalendarit t\u00eb vaksinimit.\u201d- ka deklaruar IKSHPK p\u00ebr BIRN.<\/p>\n
Teorit\u00eb p\u00ebr autizmin po ndikojn\u00eb prind\u00ebrit<\/p>\n
Profesionalist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb theksojn\u00eb se nj\u00eb nga pretendimet m\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura \u00ebsht\u00eb teoria e konspiracionit q\u00eb lidh vaksin\u00ebn MMR me autizmin, pavar\u00ebsisht se ekziston nj\u00eb num\u00ebr i madh studimesh shkencore nd\u00ebrkomb\u00ebtare q\u00eb e kan\u00eb hedhur posht\u00eb k\u00ebt\u00eb lidhje.<\/p>\n
\u201cNj\u00eb nga teorit\u00eb m\u00eb t\u00eb shpeshta konspirative \u00ebsht\u00eb pretendimi i pabazuar se vaksina MMR shkakton autiz\u00ebm. Ky pretendim \u00ebsht\u00eb hedhur posht\u00eb nga shum\u00eb studime shkencore nd\u00ebrkomb\u00ebtare. K\u00ebshilla jon\u00eb p\u00ebr prind\u00ebrit \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb informohen vet\u00ebm nga profesionist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb dhe burimet zyrtare.\u201d- kan\u00eb th\u00ebn\u00eb ekspert\u00ebt e IKSHPK p\u00ebr BIRN.<\/p>\n
Drejtoresha e Klinik\u00ebs s\u00eb S\u00ebmundjeve Infektive, Vera Berisha Ndrejaj, ka deklaruar se f\u00ebmij\u00ebt e prekur nga fruthi jan\u00eb t\u00eb lindur n\u00eb vitin 2025.<\/p>\n
Sipas saj, nj\u00eb nga rastet ka pasur nj\u00eb komplikim shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe ka k\u00ebrkuar trajtim n\u00eb kujdes intensiv, nd\u00ebrsa rastet e tjera nuk kan\u00eb pasur komplikime serioze.<\/p>\n
Frika nga autizmi \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb nga shqet\u00ebsimet m\u00eb t\u00eb shpeshta q\u00eb prind\u00ebrit e shprehin n\u00eb internet kur hezitojn\u00eb p\u00ebr vaksinimin e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre, sipas autoriteteve sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n
\u201cInformacioni i pasakt\u00eb dhe teorit\u00eb e konspiracionit shpesh krijojn\u00eb frik\u00eb dhe pasiguri te prind\u00ebrit, duke kontribuar n\u00eb uljen e mbulimit t\u00eb vaksinimit.\u201d- ka deklaruar IKSHPK.<\/p>\n
N\u00eb janar, Policia e Kosov\u00ebs ka arrestuar nj\u00eb figur\u00eb t\u00eb rrjeteve sociale, Arianit Sllamniku, n\u00ebn dyshimin p\u00ebr ushtrim t\u00eb paligjsh\u00ebm t\u00eb mjek\u00ebsis\u00eb dhe p\u00ebr pretendime t\u00eb rreme se mund t\u00eb trajtonte autizmin te f\u00ebmij\u00ebt.<\/p>\n
Sipas prokuroris\u00eb, ai dyshohet se ka k\u00ebrkuar mij\u00ebra euro nga prind\u00ebrit q\u00eb k\u00ebrkonin trajtime p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e tyre me autiz\u00ebm.<\/p>\n
\u201cSllamniku, pa kualifikim profesional p\u00ebrkat\u00ebs, pa licenc\u00eb dhe pa autorizim ligjor p\u00ebr t\u00eb kryer veprimtari mjek\u00ebsore ose farmaceutike, ka kryer trajtime mjek\u00ebsore dhe konsulta k\u00ebshilluese me pretendimin se mund t\u00eb sh\u00ebroj\u00eb autizmin.\u201d- ka theksuar gjykata. M\u00eb 18 mars, masa e arrestit sht\u00ebpiak ndaj tij \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb.<\/p>\n
OBSH: Nuk ka lidhje mes vaksinave dhe autizmit<\/p>\n
M\u00eb 11 dhjetor 2025, nj\u00eb grup ekspert\u00ebsh i Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH) ka rikonfirmuar se nuk ekziston asnj\u00eb lidhje shkak\u00ebsore mes vaksinave dhe autizmit.<\/p>\n
\u201cBazuar n\u00eb provat ekzistuese, nuk ekziston asnj\u00eb lidhje shkak\u00ebsore mes vaksinave dhe \u00e7rregullimeve t\u00eb spektrit t\u00eb autizmit (ASD). Ky p\u00ebrfundim rikonfirmon q\u00ebndrimin e OBSH-s\u00eb se vaksinat e f\u00ebmij\u00ebris\u00eb nuk shkaktojn\u00eb autiz\u00ebm.\u201d<\/p>\n
Analiza \u00ebsht\u00eb diskutuar n\u00eb komitet m\u00eb 27 n\u00ebntor 2025 dhe \u00ebsht\u00eb publikuar m\u00eb 11 dhjetor 2025. Ajo \u00ebsht\u00eb bazuar n\u00eb 31 studime shkencore t\u00eb publikuara mes janarit 2010 dhe gushtit 2025, duke p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb dh\u00ebna nga vende t\u00eb ndryshme.<\/p>\n
\u201cProvat e bazuara n\u00eb 31 studime k\u00ebrkimore tregojn\u00eb fuqish\u00ebm profilin e siguris\u00eb s\u00eb vaksinave t\u00eb p\u00ebrdorura gjat\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb dhe shtatz\u00ebnis\u00eb, dhe konfirmojn\u00eb munges\u00ebn e nj\u00eb lidhjeje shkak\u00ebsore me ASD.\u201d- ka shtuar OBSH.<\/p>\n
Autizmi p\u00ebrshkruhet si nj\u00eb gjendje neurozhvillimore q\u00eb ndikon n\u00eb komunikim, sjellje dhe nd\u00ebrveprim social. Nuk ka sh\u00ebrim, por mb\u00ebshtetja terapeutike mund t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb ndjesh\u00ebm cil\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs dhe zhvillimin e f\u00ebmij\u00ebve.<\/p>\n
COVID-19 dhe rrjetet sociale kan\u00eb thelluar mosbesimin<\/p>\n
IKSHPK thekson se dezinformimi n\u00eb rrjetet sociale \u00ebsht\u00eb intensifikuar pas pandemis\u00eb s\u00eb COVID-19, duke rritur mosbesimin ndaj vaksinave n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, jo vet\u00ebm ndaj vaksin\u00ebs MMR.<\/p>\n
Instituti shton se gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe jan\u00eb p\u00ebrhapur shum\u00eb teori konspirative dhe narrativa t\u00eb rreme n\u00eb internet, t\u00eb cilat kan\u00eb ndikuar negativisht n\u00eb besimin e prind\u00ebrve ndaj vaksinimit.<\/p>\n
\u201cInformacionet e pasakta dhe teorit\u00eb e konspiracionit krijojn\u00eb frik\u00eb dhe pasiguri te prind\u00ebrit.\u201d- ka deklaruar IKSHPK. \u201cKjo ka ndikuar negativisht n\u00eb besimin ndaj vaksinimit.\u201d<\/p>\n
Nj\u00eb raport i Komisionit Europian i publikuar vitin e kaluar ka gjetur nivele t\u00eb larta t\u00eb besimit n\u00eb teori konspirative n\u00eb Kosov\u00eb krahasuar me vendet e Bashkimit Europian.<\/p>\n
Raporti ka gjetur r\u00ebnie t\u00eb besimit n\u00eb vaksina. P\u00ebrqindja e kosovar\u00ebve q\u00eb besojn\u00eb se vaksinat do t\u00eb ken\u00eb ndikim pozitiv n\u00eb jet\u00ebn e tyre n\u00eb 20 vitet e ardhshme ka r\u00ebn\u00eb nga 46% n\u00eb 35%, nd\u00ebrsa perceptimet negative jan\u00eb dyfishuar.<\/p>\n
N\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb situat\u00ebs aktuale, Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb e Kosov\u00ebs dhe IKSHPK, s\u00eb bashku me institucionet lokale, kan\u00eb intensifikuar fushatat e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit p\u00ebrmes paraqitjeve n\u00eb televizion, rrjete sociale dhe komunikimit t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me prind\u00ebrit.<\/p>\n
Po ashtu jan\u00eb p\u00ebrgatitur materiale t\u00eb specializuara p\u00ebr pediat\u00ebr, mjek\u00eb familjar\u00eb dhe infermier\u00eb, me q\u00ebllim p\u00ebrmir\u00ebsimin e komunikimit me familjet hezituese ndaj vaksinimit.<\/p>\n
Fruthi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje virale shum\u00eb ngjit\u00ebse q\u00eb p\u00ebrhapet kryesisht p\u00ebrmes ajrit, pik\u00ebzave t\u00eb frym\u00ebmarrjes dhe kontaktit t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb. Virusi fillimisht infekton rrug\u00ebt e frym\u00ebmarrjes dhe m\u00eb pas p\u00ebrhapet n\u00eb gjith\u00eb trupin.<\/p>\n
Simptoma e par\u00eb zakonisht \u00ebsht\u00eb temperatura e lart\u00eb, e cila shfaqet rreth 10\u201312 dit\u00eb pas ekspozimit ndaj virusit dhe zgjat 4\u20137 dit\u00eb.<\/p>\n
Simptoma t\u00eb tjera p\u00ebrfshijn\u00eb rruf\u00eb, koll\u00eb, sy t\u00eb skuqur dhe t\u00eb p\u00ebrlotur, si dhe njolla t\u00eb vogla t\u00eb bardha brenda goj\u00ebs. Pas disa dit\u00ebsh shfaqet edhe skuqja n\u00eb l\u00ebkur\u00eb, e cila zakonisht fillon n\u00eb fytyr\u00eb dhe qaf\u00eb.<\/p>\n
Komplikimet jan\u00eb m\u00eb t\u00eb shpeshta te f\u00ebmij\u00ebt n\u00ebn 5 vje\u00e7 dhe te t\u00eb rriturit mbi 20 vje\u00e7.<\/p>\n
Ky artikull fillimisht \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb gazet\u00ebn Prishtina Insight<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kosova ka sh\u00ebnuar rritje t\u00eb infeksioneve me fruth tek f\u00ebmij\u00ebt gjat\u00eb dy viteve t\u00eb fundit, teksa profesionist\u00ebt sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb dhe institucionet theksojn\u00eb se hezitimi ndaj vaksinave, i nxitur nga teorit\u00eb e konspiracionit dhe dezinformimi n\u00eb internet, ka kontribuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb. Nga data 16 prill deri m\u00eb 19 maj, Kosova ka regjistruar 17 raste me fruth, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":234322,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-234321","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-shendetesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/234321","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=234321"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/234321\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":234323,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/234321\/revisions\/234323"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/234322"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=234321"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=234321"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=234321"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}