{"id":24729,"date":"2018-09-14T16:04:01","date_gmt":"2018-09-14T16:04:01","guid":{"rendered":"http:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=24729"},"modified":"2018-09-14T16:04:01","modified_gmt":"2018-09-14T16:04:01","slug":"kujdes-nga-hakerat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/kujdes-nga-hakerat\/","title":{"rendered":"Kujdes nga hakerat!"},"content":{"rendered":"<p>Policia e Kosov\u00ebs ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb ditur se po e sheh t\u00eb nevojshme q\u00eb t\u00eb nxjerr\u00eb disa njoftime\/rekomandime p\u00ebr kompanit\u00eb e bizneseve.<br \/>\nKoh\u00ebve t\u00eb fundit jan\u00eb duke u raportuar raste nga pronar\u00ebt e kompanive t\u00eb bizneseve t\u00eb ndryshme q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me nj\u00eb form\u00eb mashtrimi p\u00ebrmes sistemeve kompjuterike, ku si pasoj\u00eb shkaktohet d\u00ebm i konsideruesh\u00ebm. Personat e dyshuar arrijn\u00eb n\u00eb forma t\u00eb ndryshme t\u00eb sigurojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr kompanit\u00eb e biznesit si\u00e7 jan\u00eb: qarkullimin e mallrave, faturat, pagesat e ndryshme, komunikimet p\u00ebrmes kompjuterit (e-mail-ave) etj.<\/p>\n<p>K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna i p\u00ebrpunojn\u00eb apo i falsifikojn\u00eb n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb besueshme dhe pastaj fillojn\u00eb me mashtrim. Bazuar n\u00eb rastet e deritanishme, personat e dyshuar kan\u00eb arritur q\u00eb t\u00eb nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb komunikimin p\u00ebrmes internetit (shk\u00ebmbimin e e-mail-ave) t\u00eb kompanive biznesore (nj\u00ebra n\u00eb Kosov\u00eb e tjetra jasht\u00eb Kosov\u00ebs), duke ndryshuar t\u00eb dh\u00ebnat e xhirollogarive si dhe duke u paraqitur n\u00eb em\u00ebr t\u00eb kompanis\u00eb tek e cila \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb transferohen mjetet p\u00ebr pages\u00eb t\u00eb mallit. Fatkeq\u00ebsisht, n\u00eb disa raste transferet jan\u00eb realizuar dhe mjetet jan\u00eb t\u00ebrhequr jasht\u00eb Kosov\u00ebs, por n\u00eb disa raste ato jan\u00eb stopuar dhe mjetet jan\u00eb bllokuar gjithashtu n\u00eb bankat jasht\u00eb Kosov\u00ebs, pasi \u00ebsht\u00eb arritur t\u00eb raportohet shpejt mashtrimi.<\/p>\n<p>Teknikisht, kjo form\u00eb e krimit \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb kryhet, por duhet t\u00eb krijohen kushtet paraprake. Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet p\u00ebrmes infektimit me ndonj\u00eb virus t\u00eb kompjuter\u00ebve t\u00eb kompanive, ku m\u00eb pastaj arrihet qasja n\u00eb kompjuter dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht n\u00eb t\u00eb gjitha dokumentet dhe t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb i posedon kompjuteri p\u00ebrkat\u00ebs. Infektimi i kompjuterit me virus b\u00ebhet n\u00eb disa m\u00ebnyra, si: p\u00ebrmes materialeve t\u00eb bashk\u00ebngjitura n\u00eb e-mail-a t\u00eb falsifikuar, p\u00ebrmes USB-ve etj.<\/p>\n<p>Hetimi dhe identifikimi i kryeseve t\u00eb k\u00ebtyre veprave nuk \u00ebsht\u00eb i leht\u00eb, gjithashtu m\u00eb komplekse situat\u00ebn e b\u00ebn edhe natyra e rasteve ku pothuaj t\u00eb gjitha jan\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Menaxhimi i biznesit natyrisht se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi individuale e \u00e7do pronari t\u00eb biznesit, por duke pasur parasysh rastet q\u00eb kan\u00eb ndodhur, Policia e Kosov\u00ebs e sheh t\u00eb nevojshme q\u00eb t\u00eb nxjerr\u00eb disa rekomandime p\u00ebr kompanit\u00eb e bizneseve me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb mos bien pre e k\u00ebtyre mashtrimeve.<\/p>\n<p>Rekomandimet jan\u00eb si n\u00eb vijim:<\/p>\n<p>T\u00eb sigurojn\u00eb sistemet kompjuterike me antivirus;<br \/>\nT\u00eb p\u00ebrdorin vet\u00ebm nj\u00eb kompjuter p\u00ebr komunikim si dhe kjo t\u00eb b\u00ebhet n\u00eb form\u00eb t\u00eb kontrolluar, p.sh. t\u00eb autorizohet vet\u00ebm nj\u00eb apo dy punonj\u00ebs t\u00eb kompanis\u00eb q\u00eb merren me komunikim dhe transaksione; n\u00eb k\u00ebt\u00eb kompjuter mos t\u00eb instalohen kurrfar\u00eb programesh p\u00ebrpos atyre q\u00eb jan\u00eb t\u00eb nevojshme p\u00ebr kryerjen e pun\u00ebve dhe p\u00ebr t\u00eb cilat ka licenc\u00eb;<br \/>\nT\u00eb mos hapen e-mail-a t\u00eb dyshimt\u00eb apo q\u00eb nuk iu dihet d\u00ebrguesi;<br \/>\nT\u00eb v\u00ebrtetohet se e-mail-i nga kompania partnere \u00ebsht\u00eb i v\u00ebrtet\u00eb (keqb\u00ebr\u00ebsi e ndryshon ose e shton vet\u00ebm nj\u00eb karakter n\u00eb e-mail p.sh. n\u00eb vend t\u00eb shkronj\u00ebs o shkruhet me u \u2013 johnson@mail.com \u2013 e-mail i v\u00ebrtet\u00eb, kurse johnsun@mail.com \u2013 e-mail i rrejsh\u00ebm);<br \/>\nPara autorizimit t\u00eb kryerjes s\u00eb transaksionit, t\u00eb konfirmohet me kompanin\u00eb partnere n\u00ebse xhirollogaria \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, kjo mund t\u00eb b\u00ebhet p\u00ebrmes komunikimit n\u00eb forma tjera (p.sh. me telefon fiks); p\u00ebr \u00e7do transaksion t\u00eb kontaktojn\u00eb bankat respektive n\u00eb Kosov\u00eb, gjithashtu edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb mund t\u00eb dihet se ku gjendet xhirollogaria.<\/p>\n<p>N\u00ebse nd\u00ebrmerren k\u00ebto masa, me siguri se rreziku p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb viktim\u00eb e mashtrimit do t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb i ul\u00ebt.<\/p>\n<p>Gjithashtu iu inkurajojm\u00eb q\u00eb n\u00ebse eventualisht hasni n\u00eb di\u00e7ka t\u00eb till\u00eb apo vini n\u00eb dijeni se \u00ebsht\u00eb duke u tentuar t\u00eb kryhet vepra, t\u00eb raportoni rastin n\u00eb stacionin m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt t\u00eb Policis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Policia e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb e gatshme q\u00eb n\u00eb \u00e7do koh\u00eb t\u00eb angazhohet n\u00eb krijimin e siguris\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjitha shtresat e shoq\u00ebris\u00eb. Pik\u00ebrisht ky njoftim p\u00ebr bizneset besojm\u00eb se do t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb vet\u00ebdijesimin e tyre dhe nuk do t\u00eb ket\u00eb d\u00ebme t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb rikuperohen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Policia e Kosov\u00ebs ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb ditur se po e sheh t\u00eb nevojshme q\u00eb t\u00eb nxjerr\u00eb disa njoftime\/rekomandime p\u00ebr kompanit\u00eb e bizneseve. Koh\u00ebve t\u00eb fundit jan\u00eb duke u raportuar raste nga pronar\u00ebt e kompanive t\u00eb bizneseve t\u00eb ndryshme q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me nj\u00eb form\u00eb mashtrimi p\u00ebrmes sistemeve kompjuterike, ku si pasoj\u00eb shkaktohet d\u00ebm i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24730,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-24729","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24729","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24729"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24729\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24729"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24729"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24729"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}