Shkruan: Avni Rudaku<\/p>\n
N\u00eb kopshtin, \u00e7erdhen dhe shkoll\u00ebn fillore t\u00eb lagjes, njihesh me f\u00ebmij\u00ebt e lagjes dhe socializohesh me f\u00ebmij\u00ebt e fqinjve t\u00eb af\u00ebrm e t\u00eb larg\u00ebt t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb. Kur ndjek m\u00ebsimet n\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb mesme, njihesh me banor\u00ebt e lagjeve t\u00eb tjera t\u00eb qytetit dhe t\u00eb fshatrave t\u00eb Gjilanit. N\u00eb Universitetin Publik t\u00eb Gjilanit, kur ndjek studimet universitare dhe pasuniversitare, njihesh edhe me banor\u00eb t\u00eb komunave t\u00eb tjera, si Kamenica, Vitia, Ferizaj, Ka\u00e7aniku, Lugina e Preshev\u00ebs, duke e zgjeruar rrjetin e ri social nga disa komuna. N\u00ebse studion n\u00eb Prishtin\u00eb, njihesh edhe me banor\u00ebt e qyteteve t\u00eb tjera t\u00eb Kosov\u00ebs e m\u00eb gjer\u00eb. Por lidhja me lagjen ku lind e rritesh, mbetet e ve\u00e7ant\u00eb, pasi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebria, f\u00ebmij\u00ebria, fqinj\u00ebt dhe autobiografia. Prandaj, ky shkrim ka dometh\u00ebnie shtes\u00eb, pasi flas edhe si banor, edhe aktivist i kahersh\u00ebm p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet publike lokale e qendrore. Gavrani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lagje ikonike e viteve t\u00eb \u201990-ta, t\u00eb jet\u00ebs paralale n\u00eb Kosov\u00eb, nga shtypja jugosllave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb lagje, u b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohur disa kafebare t\u00eb para, por edhe p\u00ebr korzon nga segregacioni nd\u00ebretnik i dekad\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb shek. XX, kur serb\u00ebt sh\u00ebtisnin n\u00eb qendr\u00ebn e qytetit, kurse shumica shqiptare nga qendra u zhvendos\u00ebn n\u00eb periferi, n\u00eb lagjen e Gavranit, p\u00ebr t\u2019iu kthyer qendr\u00ebs vet\u00ebm pas \u00e7lirimit dhe liris\u00eb komb\u00ebtare. Gavrani i paraluft\u00ebs, n\u00eb kuptimin e sorr\u00ebs nga gjuha serbe, pas luft\u00ebs \u00ebsht\u00eb riem\u00ebrtuar me emrin \u201cDardania\u201d, si \u00e7do lagje tjet\u00ebr, p\u00ebrfshir\u00eb dy lagje, me Dardania 1 dhe Dardania 2. Sidoqoft\u00eb, n\u00eb t\u00eb folurit e p\u00ebrditsh\u00ebm, vazhdon Gavrani si em\u00ebrtim sllav t\u00eb mbetet n\u00eb p\u00ebrdorim t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm t\u00eb shum\u00eb gjeneratave. N\u00eb pes\u00eb vjet\u00ebt e fundit, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb i d\u00ebgjoj shprehjet \u201cGavrani ka dek\u201d, \u201cGavrani ka cof\u00eb\u201d, t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebr t\u2019i d\u00ebgjuar, por e kan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb interpretim: Ka m\u00eb pak klient\u00eb t\u00eb kafebareve dhe lokaleve t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb nat\u00ebs, se kafebaret e vjetra mbyllen e hapen t\u00eb rejat vazhdimisht e disa lokale edhe mbesin p\u00ebr disa vjet, me njoftimin se jepen me qira. Madje, disa lokale njihen edhe si \u201ct\u00eb mallkuara\u201d, sepse sapo hapen, mbyllen dhe kurr\u00eb nuk kan\u00eb klient\u00eb dhe p\u00ebr to kam propozuar em\u00ebrtime kreative, q\u00eb do t\u00eb mund t\u2019i t\u00ebrhiqnin klient\u00ebt p\u00ebr selfie, si: \u201cI mallkuar\u201d, ose \u201cI ka fry hoxha\u201d!!! Dometh\u00ebn\u00eb, k\u00ebto shprehje p\u00ebrdoren kur njer\u00ebzit duan t\u00eb shpjegojn\u00eb se jan\u00eb hapur lokale t\u00eb reja, nuk ka m\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb qend\u00ebr frekuentimi t\u00eb bareve dhe klient\u00ebve n\u00eb Gjilan, si\u00e7 ishte p\u00ebr rreth tri dekada Dardania 1.<\/p>\n
Lagjja me planimetri t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb urbane<\/p>\n
Lagjja Dardania n\u00eb Gjilan \u00ebsht\u00eb lagje e re, nga vitet e \u201970-ta t\u00eb shek. XX dhe me vendosje t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb rinj nga ajo periudh\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht nga fshatrat e Kamenic\u00ebs, por edhe Lugina e Preshev\u00ebs. Krahasuar me lagjet e Balecit, Dheut t\u00eb Bardh\u00eb, 7 Korrikun, e shum\u00eb lagje t\u00eb tjera, me rrug\u00eb t\u00eb ngushta, pa trotuar\u00eb ose trotuar\u00eb minimal\u00eb, Dardania ishte dhe mbetet nd\u00ebr lagjet me planimetrin\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb urbane. Sht\u00ebpi t\u00eb radhitura m\u00eb mir\u00eb, rrug\u00eb m\u00eb t\u00eb gjera, sht\u00ebpi me m\u00eb shum\u00eb kopshte private, e k\u00ebshtu me radh\u00eb. Me p\u00ebrjashtim t\u00eb nj\u00eb kompleksi banesor, lagjja \u00ebsht\u00eb e ruajtur nga nd\u00ebrtimet shum\u00eb t\u00eb larta deri m\u00eb tani, krahasuar me Balecin, Varoshin etj., t\u00eb cilat po transformohen me shpejt\u00ebsi nga nd\u00ebrtimet e larta, dhe dor\u00ebn n\u00eb zem\u00ebr, p\u00ebrve\u00e7 humbjes s\u00eb kujtimeve dhe identitetit historik, askujt nuk i dhimbsen, sepse kan\u00eb mbetur t\u00eb ngushta e t\u00eb vjetra n\u00eb aspektin arkitektonik. P.sh., kur \u00ebsht\u00eb prishur Xhamia e vjet\u00ebr e Balecit dhe \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar krejt\u00ebsisht me dizajn t\u00eb ri, pak gj\u00ebra t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore-historike kan\u00eb mbetur p\u00ebr t\u2019u dhimbsur. Tjet\u00ebr tem\u00eb mbetet q\u00eb nd\u00ebrtimet e larta po ngushtojn\u00eb frym\u00ebmarrjen dhe rrezatimin diellor p\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e vjetra e t\u00eb vogla, apo problemet e reja me kanalizim q\u00eb nuk i p\u00ebrballon dot rritja e numrit t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb rinj n\u00eb nj\u00eb lagje aq t\u00eb vog\u00ebl e aq t\u00eb ngusht\u00eb. Por le t\u00eb kthehemi te Dardania, q\u00eb u b\u00eb lagjja m\u00eb e njohur edhe jasht\u00eb Gjilanit, p\u00ebr shkak t\u00eb kafebareve e klubeve t\u00eb nat\u00ebs. Vjet\u00ebt e fundit, ky nam po bie nga transformimi i Gjilanit, ve\u00e7an\u00ebrisht nga sheshi ekzistues, bulevardi i ri q\u00eb po nd\u00ebrtohet dhe kafebaret e reja n\u00eb zonat e reja urbane pas mbulimit t\u00eb Lumit Mirusha. Pavar\u00ebsisht lidhjes me lagjen time, Dardanin\u00eb, \u00e7do transformim t\u00eb Gjilanit, e mir\u00ebpres me g\u00ebzim dhe ky shkrim nuk i dedikohet fare lagjes, p\u00ebr ep\u00ebrsi ndaj lagjeve t\u00eb tjera, sepse \u00e7do lagje t\u00eb qytetit, madje edhe fshatrat e Gjilanit q\u00eb i vizitoj shum\u00eb shpesh, i ndjej si pjes\u00eb t\u00eb mia, ku krijoj vazhdimisht kujtime. Jam fort i lidhur me \u00e7do pjes\u00eb t\u00eb Gjilanit, prandaj nuk shkruaj si disa q\u00eb shkruajn\u00eb me superlativ p\u00ebr lagjet ku rriten, pavar\u00ebsisht lidhjes s\u00eb thell\u00eb me kujtes\u00ebn time autobiografike me lagjen. \u00cbsht\u00eb e natyrshme dashuria q\u00eb njeriu ka p\u00ebr lagjen ku rritet, kujtimet e f\u00ebmij\u00ebris\u00eb, nostalgjin\u00eb, fqinj\u00ebt, shitoret e vogla, lokalet etj. Sidoqoft\u00eb, ky shkrim b\u00ebhet p\u00ebr t\u00eb adresuar disa probleme t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb Dardanis\u00eb dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr nd\u00ebrhyrje komunale, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr mbingarkes\u00ebn e lagjes me vetura t\u00eb parkuara keq dhe zgjidhjen e p\u00ebrhershme t\u00eb pranis\u00eb s\u00eb aq shum\u00eb qenve endacak\u00eb, pa p\u00ebrjashtuar edhe mir\u00ebmbajtjen e rrjet\u00ebs s\u00eb fush\u00ebs s\u00eb futbollit n\u00eb Parkun Dardania 1, sepse topi bie n\u00eb rrug\u00eb dhe rrezikon ve\u00e7an\u00ebrisht f\u00ebmij\u00ebt nga vrapimi n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb mjeteve motorike, apo zbatimin e kritereve p\u00ebr regjistrim t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb lagjes n\u00eb \u00e7erdhen af\u00ebr. <\/p>\n
Pse ka r\u00ebn\u00eb Dardania 1?<\/p>\n
Ka shum\u00eb arsye, por sipas sociologjis\u00eb urbane, shpjegimi \u00ebsht\u00eb i thjesht\u00eb: \u00ebsht\u00eb zgjeruar qyteti i Gjilanit, \u00ebsht\u00eb mbuluar Lumi Mirusha, sheshi ekzistues i pafinalizuar ende dhe me nd\u00ebrprerje me rrug\u00eb dyt\u00ebsore, ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb rrjedha e k\u00ebmb\u00ebsor\u00ebve e kalimtar\u00ebve t\u00eb bie ndjesh\u00ebm n\u00eb Dardania 1, p\u00ebr t\u00eb vazhduar kah sheshi ekzistues. Jan\u00eb hapur bare t\u00eb reja, madje ka bare si Taboo Bar q\u00eb ka qen\u00eb n\u00eb Dardania 1 dhe pasi \u00ebsht\u00eb zhvendosur n\u00eb sheshin e ri, ka fituar duksh\u00ebm popullaritet, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb mesin e t\u00eb rinjve e t\u00eb rejave kliente. Madje ky lokal p\u00ebrfaq\u00ebson r\u00ebnien fillestare t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb Dardanis\u00eb 1 n\u00eb raport me pushtetin kulturor t\u00eb arg\u00ebtimit pas mbulimit t\u00eb Lumit Mirusha. Disa bare t\u00eb njohura nga fundi i viteve t\u00eb \u201990-ta, tashm\u00eb kan\u00eb humbur krejt\u00ebsisht pesh\u00ebn, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb klient\u00ebve nga mezomosha. <\/p>\n
Nj\u00eb fenomen i ri q\u00eb po shfaqet n\u00eb Gjilan pas nd\u00ebrtimit t\u00eb hovsh\u00ebm t\u00eb komplekseve t\u00eb reja banesore, \u00ebsht\u00eb edhe hapja e lokaleve n\u00eb \u00e7do lagje ose m\u00ebhall\u00eb. \u00c7do m\u00ebhall\u00eb ka baret e veta dhe kjo ka ndikuar sociologjikisht edhe n\u00eb ritakimin e banor\u00ebve t\u00eb lagjes, rinjohjen me nj\u00ebri-tjetrin, risocializimin mes tyre dhe krijimin e kohezionit brenda komunitetit t\u00eb lagjes. Baret e lagjeve jan\u00eb b\u00ebr\u00eb edhe vendtakim social e mobilizues, p\u00ebr shfaqjen e ankesave dhe k\u00ebrkesave n\u00eb institucionet komunale, duke lindur k\u00ebto nga nj\u00eb bised\u00eb e thjesht\u00eb e banor\u00ebve t\u00eb lagjes n\u00eb nj\u00eb kafebar t\u00eb zon\u00ebs. P.sh., dy fqinj duke pir\u00eb kafen e m\u00ebngjesit n\u00eb kafebarin e m\u00ebhall\u00ebs, jan\u00eb kujtuar t\u00eb b\u00ebjn\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr vendosjen e policave t\u00eb shtrir\u00eb n\u00eb lagje, duke e v\u00ebrejtur nga kafebari shpejt\u00ebsin\u00eb e veturave, rrezikun p\u00ebr k\u00ebmb\u00ebsor\u00eb, f\u00ebmij\u00eb, t\u00eb moshuar, gra shtatz\u00ebna etj. <\/p>\n
Dardania 1 me mbingarkes\u00eb veturash <\/p>\n
Dardania 1 e ka nj\u00eb prej problemeve kryesore ndaljen e veturave n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb mjeteve motorike, p\u00ebrfshir\u00eb edhe pjes\u00ebn e rrug\u00ebs nj\u00ebkahore. Problemi disavje\u00e7ar ka qen\u00eb dhe mbetet ndalja e veturave pran\u00eb shkoll\u00ebs fillore \u201cSelami Halla\u00e7i\u201d, ku prind\u00ebrit transportojn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e tyre, duke i ndalur veturat n\u00eb rrug\u00eb, n\u00eb trotuar\u00eb, n\u00eb zebra t\u00eb k\u00ebmb\u00ebsor\u00ebve etj. Transporti i f\u00ebmij\u00ebve me vetura b\u00ebhet p\u00ebr shum\u00eb arsye: trotuar\u00ebt e z\u00ebn\u00eb, frika nga makinat n\u00eb rrug\u00eb, qent\u00eb e shum\u00eb endacak\u00eb, menaxhimi i koh\u00ebs pasi duke shkuar t\u2019i d\u00ebrgojn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb shkoll\u00eb, vazhdojn\u00eb rrug\u00ebn p\u00ebr n\u00eb pun\u00eb dhe pastaj me vetur\u00eb kthehen dhe i marrin f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb shkoll\u00eb. Nuk ka edhe ndryshim mentaliteti se vajtje-ardhjet n\u00eb shkoll\u00eb vet\u00eb nga f\u00ebmij\u00ebt, ka ndikim tep\u00ebr t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm psikologjik dhe fizik.<\/p>\n
Mbingarkesa e shtuar me vetura jan\u00eb edhe sh\u00ebrbimet ditore p\u00ebr t\u00eb pame\/ngush\u00ebllime\/kryeshnosh, q\u00eb jan\u00eb hapur gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb \u00ebsht\u00eb problem tjet\u00ebr madhor i viteve t\u00eb fundit. Sh\u00ebrbimet ditore e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb lagjen t\u00eb pajetueshme, depresive, t\u00eb mbingarkuar me vetura. Kur dikush shkon n\u00eb t\u00eb pame me vetur\u00eb, nuk \u00e7on pesh\u00eb p\u00ebr t\u00eb, sepse e kalkulon se e ndal vetur\u00ebn vet\u00ebm p\u00ebr pak minuta, por p\u00ebr banor\u00ebt e lagjes, \u00ebsht\u00eb mbingarkes\u00eb e p\u00ebrhershme nga vizitor\u00eb t\u00eb shumt\u00eb. Nuk ndalen kurr\u00eb vdekjet, t\u00eb pamet, mysafir\u00ebt dhe veturat e parkuara kudo. K\u00ebto e kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsuar edhe ecjen e \u00e7do k\u00ebmb\u00ebsori, ve\u00e7mas t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve.<\/p>\n
Mbingarkes\u00eb tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb q\u00eb rruga nj\u00ebkahore dhe n\u00eb nj\u00eb an\u00eb p\u00ebr parking veturash, ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb shofer\u00ebt ndonj\u00ebher\u00eb nuk mund t\u00eb parkohen para, por duhet t\u00eb ndalen n\u00eb rrug\u00ebn kryesore, t\u00eb qesin opsionin R, t\u00eb b\u00ebjn\u00eb harkun a radiusin dhe t\u00eb parkohen mbrapa. Kjo e ka penguar edhe mobilitetin n\u00eb trafikun rrugor, duke shtuar kolonat.<\/p>\n
Mbingarkesa e vazhdueshme ka qen\u00eb numri i lart\u00eb i lokaleve n\u00eb k\u00ebt\u00eb lagje urbane p\u00ebr koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, zhurma e mbr\u00ebmjes etj.
\nMbingarkesa e trotuar\u00ebve p\u00ebrve\u00e7 karrigeve t\u00eb lokaleve, vazove absurde t\u00eb betonit, frigorifer\u00ebve t\u00eb arikujve etj., \u00ebsht\u00eb shtuar edhe me vendosjen e aq shum\u00eb pem\u00ebve, perimeve dhe sendeve t\u00eb tjera p\u00ebr shitje pran\u00eb shkoll\u00ebs fillore, nj\u00eb problem disavje\u00e7ar dhe kurr\u00eb me nd\u00ebrhyrje komunale.<\/p>\n
Gavrani si ankth i vdekjes<\/p>\n
Tradita shqiptare p\u00ebr ngush\u00ebllime ka ndryshuar radikalisht, qoft\u00eb n\u00eb vendin e mbajtjes s\u00eb tyre, dikur vet\u00ebm n\u00eb sht\u00ebpi, qoft\u00eb n\u00eb koh\u00ebzgjatjen e tyre nga nj\u00eb muaj n\u00eb nj\u00eb jav\u00eb dhe s\u00eb fundi nga nj\u00eb jav\u00eb n\u00eb tri dit\u00eb p\u00ebr ngush\u00ebllime. Familjar\u00ebt duan t\u00eb ruajn\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tyre private, nga problemet teknike t\u00eb zbathjes e mbathjes s\u00eb k\u00ebpuc\u00ebve t\u00eb vizitor\u00ebve p\u00ebr t\u00eb pame, zhytjes s\u00eb tepih\u00ebve, ruajtjes s\u00eb privaticitetit sht\u00ebpiak, orientimit m\u00eb t\u00eb leht\u00eb n\u00eb lokale p\u00ebr vizitor\u00ebt etj. Madje, tradita ka ndryshuar edhe n\u00eb fshatra, duke u hapur ngjitas me xhamin\u00eb e fshatit, edhe nj\u00eb lokal ku hapen t\u00eb pamet p\u00ebr t\u00eb ndjerin. At\u00eb mund ta shfryt\u00ebzojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb banor\u00ebt e fshatit. Q\u00ebndrimi i ndryshuar tradicional nga sht\u00ebpia n\u00eb lokale afariste, ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb t\u00eb motivoj\u00eb pronar\u00ebt e lokaleve, t\u00eb hapin biznesin e sh\u00ebrbimit ditor p\u00ebr t\u00eb pame. \u00cbsht\u00eb biznes profitabil, me fare pak shpenzime dhe \u00ebsht\u00eb krejt legal e legjitim. Po t\u00eb isha edhe un\u00eb n\u00eb vend t\u00eb tyre, do ta mendoja nj\u00eb biznes t\u00eb till\u00eb q\u00eb shton mir\u00ebqenien socio-ekonomike t\u00eb familjes. Problemi mbetet i infrastruktur\u00ebs dhe politikave komunale. Si mund t\u00eb lejosh t\u00eb hapet lokali p\u00ebr sh\u00ebrbim ditor, pa hap\u00ebsira p\u00ebr parking t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm? Po fiton pronari, po d\u00ebmtohet krejt lagjja, k\u00ebmb\u00ebsor\u00ebt, nx\u00ebn\u00ebsit, f\u00ebmij\u00ebt, prind\u00ebrit me karroce, kalimtar\u00ebt e rastit etj. P\u00ebrve\u00e7 problemit me parkingje, ka edhe nj\u00eb dimension tjet\u00ebr psikologjik: p\u00ebr \u00e7do dit\u00eb, p\u00ebrballesh me vdekjen, karrigen para lokalit me fotografin\u00eb e t\u00eb ndjerit, nikoqirin duke pritur me shum\u00eb prit\u00ebs para lokalit, vetura t\u00eb shumta t\u00eb parkuara keq. Diskutimet p\u00ebr vdekjen jan\u00eb shtuar n\u00eb Gavran. Flitet vet\u00ebm p\u00ebr vdekjen. Qysh je duke d\u00ebgjuar muzik\u00eb n\u00eb vetur\u00eb, edhe me volum t\u00eb ul\u00ebt, vjen edhe refleksi p\u00ebr ta ndaluar muzik\u00ebn, nga keqardhja q\u00eb po kalon kah t\u00eb pamet teksa familjar\u00ebt m\u00ebrziten p\u00ebr t\u00eb ndjerin. Nuk ka asnj\u00eb shans t\u00eb kalosh kah lokalet e sh\u00ebrbimeve ditore e t\u00eb mos flas\u00ebsh p\u00ebr vdekjen. T\u00eb imponohet.<\/p>\n
Efektet psikologjike nga t\u00eb jetuarit n\u00eb lagjen me shum\u00eb t\u00eb pame<\/p>\n
N\u00eb psikologji, \u00ebsht\u00eb i njohur togfjal\u00ebshi \u201cvet\u00ebdijesimi i vazhduesh\u00ebm p\u00ebr vdekshm\u00ebrin\u00eb\u201d, si gjendje n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn rritet vet\u00ebdija se njeriu \u00ebsht\u00eb i vdeksh\u00ebm dhe vdekja ndikon n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si mendojm\u00eb, p\u00ebrjetojm\u00eb dhe sillemi. Ky mekaniz\u00ebm funksionon sipas k\u00ebtyre fazave: kujtesa e vdekjes (prania e lokaleve t\u00eb t\u00eb pameve), aktivizohet vet\u00ebdija p\u00ebr vdekshm\u00ebrin\u00eb (jeta \u00ebsht\u00eb e kufizuar, e p\u00ebrkoshme, e rrejshme etj.), reagim psikologjik (ankth, m\u00ebrzi, nevoja p\u00ebr t\u00eb gjetur kuptime t\u00eb reja si n\u00eb logoterapi etj.) dhe n\u00eb fund vjen deri te ndryshimi i q\u00ebndrimeve, marr\u00ebdh\u00ebnieve, prioriteteve dhe kuptimit t\u00eb jet\u00ebs. Ngjash\u00ebm si\u00e7 ndodh me banor\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb pran\u00eb varrezave. <\/p>\n
Efekti i t\u00eb pameve t\u00eb p\u00ebrditshme n\u00eb Dardania 1 dhe kudo tjet\u00ebr q\u00eb jan\u00eb rritur lokalet e sh\u00ebrbimeve ditore n\u00eb lagjet e tjera, mund t\u00eb jet\u00eb i llojllojsh\u00ebm. Disa ndikime mund t\u00eb jen\u00eb: ndryshimi i perceptimit t\u00eb koh\u00ebs, ku banor\u00ebt e lagjes mund ta mendojn\u00eb jet\u00ebn si t\u00eb shkurt\u00ebr, koha \u00ebsht\u00eb e shenjt\u00eb se sot jemi, nes\u00ebr s\u2019jemi; marr\u00ebdh\u00ebniet me familjar\u00ebt, fqinj\u00ebt, shok\u00ebt, koleg\u00ebt jan\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme se disa grindje t\u00eb vogla; pasuria, statusi, autoriteti, nuk jan\u00eb gjith\u00e7ka. Fillon t\u00eb ndryshoj\u00eb edhe marr\u00ebdh\u00ebnia jon\u00eb me t\u00eb tjer\u00ebt, si p\u00ebrforcimi i lidhjeve me familjar\u00ebt, shok\u00ebt e shoqet etj., duke rritur af\u00ebrsin\u00eb emocionale, por edhe te disa nevoja p\u00ebr siguri, kontroll dhe menaxhim t\u00eb pik\u00ebllimit. Ka ndikim edhe n\u00eb raportin me vetveten, duke reflektuar m\u00eb shum\u00eb brenda mbret\u00ebrive t\u00eb mendimeve tona, se \u00e7far\u00eb do t\u00eb kujtojn\u00eb njer\u00ebzit p\u00ebr neve, \u00e7fare vlere ka jeta ime etj. Ka efekte edhe n\u00eb melankoli t\u00eb p\u00ebrditshme dhe frik\u00eb ekzistencialiste. Mund t\u00eb ndodh edhe rritja e preokupimit ekzistencial, me pyetjet q\u00eb vazhdimisht i kan\u00eb brengosur njer\u00ebzit: \u00e7far\u00eb ndodh pas vdekjes, \u00e7far\u00eb mbetet nga njeriu, a ka kuptim gjith\u00e7ka q\u00eb b\u00ebjm\u00eb, sa e shkurt\u00ebr \u00ebsht\u00eb jeta, \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodh me njer\u00ebzit q\u00eb i duam… Mund t\u00eb rriten edhe gjasat p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb besimtar\u00eb, pasi shkenca \u00ebsht\u00eb ende larg p\u00ebrgjigjeve t\u00eb tilla dhe referencat e vetme mbeten p\u00ebr ngush\u00ebllim, religjionet.
\nMund t\u00eb ket\u00eb edhe ndikime pozitive si, normalizimi i vdekjes. Me kalimin e koh\u00ebs, duke par\u00eb vazhdimisht t\u00eb pamet n\u00eb lagje, t\u00eb pamet t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb normale e lagjes ku jetojm\u00eb. <\/p>\n
Pranimi i vdekjes si di\u00e7ka normale, nga ekspozimi i vazhduesh\u00ebm me t\u00eb pame. Distancimi emocional, desensibilizimi i vdekjes, duke pasur m\u00eb pak pik\u00ebllim nga t\u00eb m\u00ebsuarit e p\u00ebrditsh\u00ebm me t\u00eb pame. Vler\u00ebsim m\u00eb i madh i jet\u00ebs. <\/p>\n
T\u00eb pamet dhe ankthi i vdekjes<\/p>\n
Sigmund Frojdi si nj\u00eb nga psikolog\u00ebt m\u00eb emblematik\u00eb, kishte pik\u00ebpamje shum\u00eb interesante p\u00ebr vdekjen. Sipas tij, njer\u00ebzit n\u00eb pavet\u00ebdijen e tyre, nuk e pranojn\u00eb vdekjen. Mund t\u2019i mendojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb vdekur, por jo edhe veten e tyre. Sipas Frojdit, kemi dy instinkte: t\u00eb jet\u00ebs e quajti eros, q\u00eb lidhet me dashurin\u00eb, lidhjen, seksin, krijimin e riprodhimin, dhe thanatosin, instinktin e vdekjes, t\u00eb lidhur me shkat\u00ebrrimin dhe agresivitetin. Ankthin e vdekjes e lidhte jo me vdekjen, por me frik\u00ebn e humbjes s\u00eb dashuris\u00eb dhe p\u00ebrkrahjes, frik\u00ebn nga braktisja, pafuqin\u00eb, frik\u00ebn nga nd\u00ebshkimi, fajin dhe konfliktet e brendshme (intrapsikike). Irvin Yalom, si nj\u00eb nga figurat e fuqishme t\u00eb psikoterapis\u00eb ekzistenciale, thoshte se ka nj\u00eb konflikt njer\u00ebzor esencial, se ne njer\u00ebzit duam t\u00eb jetojm\u00eb, por e dim\u00eb se nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb vdesim. Sipas tij, jan\u00eb kat\u00ebr shqet\u00ebsime kryesore: vdekja, liria e p\u00ebrgjegj\u00ebsia, izolimi ekzistencial dhe mungesa e nj\u00eb kuptimi t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr jet\u00ebn. Prandaj, lidhur me vdekjen, sipas Yalom-it, shfaqet frika e vet\u00ebdijshme kur mendojm\u00eb direkt p\u00ebr vdekjen dhe frika e pavet\u00ebdijshme, kur ankthi shfaqet n\u00eb forma t\u00eb tjera, si nevoja e tepruar p\u00ebr kontroll, evitimi i rrezikut, v\u00ebshtir\u00ebsia p\u00ebr t\u2019u ndar\u00eb nga njer\u00ebzit etj. Yalom zgjidhjen e jep si shum\u00eb ekzistencialist\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb nj\u00eb vet\u00ebdije q\u00eb e pranon se jeta \u00ebsht\u00eb e kufizuar, rezulton me nj\u00eb vler\u00ebsim m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn. Antropologu Erneset Becker, mendonte se shumica e veprimeve njer\u00ebzore, madje lindja e f\u00ebmij\u00ebve, k\u00ebrkimi i fam\u00ebs, prestigjit, krijimi i veprave, kultur\u00ebs, \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb shmangur pashmangshm\u00ebrin\u00eb e vdekjes. Prej tij, edhe lindi Teoria e Menaxhimit t\u00eb Tmerrit, nga Jeff Greenberg, Sheldon Solomon dhe Tom Pyszczynski, t\u00eb cil\u00ebt konkluduan se, konflikti psikologjik njer\u00ebzor lind kur dy fakte jan\u00eb t\u00eb papajtueshme me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn: instinkti i vet\u00ebruajtjes dhe vet\u00ebdija se vdekja \u00ebsht\u00eb paqare. Ky konflikt krijon tmerr ose terror, frik\u00eb, p\u00ebrmes devijimit psikologjik dhe bindjeve kulturore p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb vet\u00ebm nga jeta biologjike. Nga ky tmerr, lind edhe nevoja p\u00ebr besimet fetare p\u00ebr ta p\u00ebrballuar faktin e pashmangsh\u00ebm t\u00eb vdekjes.
\nGavrani po vdes, prandaj jan\u00eb t\u00eb hapur t\u00eb pame t\u00eb shumta.<\/p>\n
Nuk ka ironi, absurditet, por edhe komedi m\u00eb t\u00eb madhe se sa fakti q\u00eb nami i dikursh\u00ebm i Gavranit p\u00ebr kafebare e klube nate, po p\u00ebrshkruhet se \u201cGavrani ka dek\u201d, nd\u00ebrsa pas p\u00ebrhapjes s\u00eb gjer\u00eb t\u00eb k\u00ebtij kumti, jan\u00eb rritur lokalet e sh\u00ebrbimeve ditore, duke e b\u00ebr\u00eb q\u00eb Gavrani po vdes dhe argument shtes\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe fakti i shum\u00eb t\u00eb pameve n\u00eb k\u00ebt\u00eb lagje. Nga lagje e arg\u00ebtimit me muzik\u00eb e flirtit n\u00eb lagje melankolike t\u00eb mortit e t\u00eb pameve. Nga lagje e muzik\u00ebs e qejfit, n\u00eb lagje t\u00eb heshtjes e ngush\u00ebllimit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Shkruan: Avni Rudaku N\u00eb kopshtin, \u00e7erdhen dhe shkoll\u00ebn fillore t\u00eb lagjes, njihesh me f\u00ebmij\u00ebt e lagjes dhe socializohesh me f\u00ebmij\u00ebt e fqinjve t\u00eb af\u00ebrm e t\u00eb larg\u00ebt t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb. Kur ndjek m\u00ebsimet n\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb mesme, njihesh me banor\u00ebt e lagjeve t\u00eb tjera t\u00eb qytetit dhe t\u00eb fshatrave t\u00eb Gjilanit. N\u00eb Universitetin Publik t\u00eb Gjilanit, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":249886,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"tmauthors":[136],"class_list":["post-249885","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249885","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=249885"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249885\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":249887,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249885\/revisions\/249887"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/249886"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=249885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=249885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=249885"},{"taxonomy":"tmauthors","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tmauthors?post=249885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}