Mbret\u00ebria Serbe-Kroate-Sllovene gjat\u00eb sundimit t\u00eb saj, si q\u00ebllim t\u00eb par\u00eb dhe t\u00eb fundit kishte nd\u00ebrrimin e struktur\u00ebn etnike n\u00eb trojet shqiptare. P\u00ebr t\u00eb arritur k\u00ebto synime dhe p\u00ebr t\u00eb pasur mb\u00ebshtetje formale juridike kundrejt opinionit t\u00eb huaj, ajo nxori edhe legjislacionin agraro-kolonizues.
\nShkruan : Ismet Azizi<\/p>\n
LEXO: Pjesa e par\u00eb<\/p>\n
Duke shfryt\u00ebzuar \u201cLigjin mbi mbrojtjen e shtetit\u201d, n\u00eb hullin\u00eb e sulmeve kund\u00ebr Xhemijetit autoritete serbe burgos\u00ebn tipograf\u00ebt e gazet\u00ebs \u201cHAK\u201d dhe m\u00eb pas e ndaluan zyrtarisht gazet\u00ebn, duke akuzuar se botonte informata q\u00eb cenonin autoritet serbe. Sa i p\u00ebrket Sanxhakut, pjesa e tij e ndodhur n\u00eb Mal t\u00eb Zi, kishte p\u00ebsuar shum\u00eb keq, n\u00eb krahasim me at\u00eb t\u00eb Serbis\u00eb. Masakra n\u00eb Shahoviq, Pavino Pole, Vranesh dhe fshatrat p\u00ebrreth, ishte krimi m\u00eb i madh kund\u00ebr popullsis\u00eb t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb myslimane gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb paqes n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb SKS. P\u00ebr k\u00ebto rrethana t\u00eb v\u00ebshtira, gazeta \u201cHak\u201d shkruan se \u201cshum\u00eb v\u00ebllez\u00ebr shqiptar u mbuluan me tok\u00eb, nd\u00ebrsa shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb u shp\u00ebrndan\u00eb andej e k\u00ebndej n\u00eb gjendje fare t\u00eb keqe\u201d. N\u00eb k\u00ebto rrethana Bajram Curri dhe Hasan Prishtina arrit\u00ebn t\u00eb protestojn\u00eb n\u00eb shtator t\u00eb viti 1924, pran\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve n\u00eb Gjenev\u00eb.
\nN\u00eb zgjedhjet e vitit 1925, Nikolla Pashiqi me dhun\u00eb detyroi mysliman\u00ebt (shqiptar\u00ebt e boshnjak\u00ebt) e Sanxhakut t\u00eb votojn\u00eb partin\u00eb e tij Radikale. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, ai me koh\u00eb kishte p\u00ebrgatitur skenarin. Ejub Mushoviq, n\u00eb librin e tij \u201cNovi Pazar i Okolina\u201d p\u00ebrshkruan si \u00ebsht\u00eb zhvilluar ky skenar.
\n\u201cN\u00eb prag t\u00eb zgjedhjeve, n\u00eb Novi Pazar, q\u00ebndroi edhe prefekti nga \u00c7a\u00e7aku. Ai zhvilloi nj\u00eb aktivitet t\u00eb madh parazgjedhor, vazhdoi t\u2019i p\u00ebrvet\u00ebsonte mysliman\u00ebt p\u00ebr Partin\u00eb Radikale. I tuboi, bile edhe hyri n\u00ebp\u00ebr xhami a dhe bisedoi me popullat\u00ebn. Ishte hapur lajmi se mysliman\u00ebt duan t\u00eb lidhen me Kroacin\u00eb dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye u dyshuan disa persona dhe ishin penguar ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb. N\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve, m\u00eb 8 shkurt 1925, kaloi i p\u00ebrcjell\u00eb me terror t\u00eb madh. N\u00eb prag t\u00eb zgjedhjeve u gjuajt me arm\u00eb p\u00ebr t\u00eb frik\u00ebsuar popullat\u00ebn. N\u00eb or\u00ebt e hershme t\u00eb m\u00ebngjesit nga fshatrat kishin ardhur mas\u00eb e madhe e fshatar\u00ebve serb, t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb grupe, iu kishin bashkuar patrulluesve xhandar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt l\u00ebviznin n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb me q\u00ebllim t\u00eb frik\u00ebsimit t\u00eb popullat\u00ebs. Pas or\u00ebs 10h filloi maltretimi i qytetar\u00ebve eminent\u00eb, mandej i atyre p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt mendohej se ishin kund\u00ebr Partis\u00eb Radikale. Popullata filloi t\u00eb largohej nga rrug\u00ebt, t\u00eb mbyllet n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre. Madje edhe ata t\u00eb cil\u00ebt ishin caktuar n\u00eb vendvotimi t\u00eb p\u00ebrcjellin zgjedhjet, i kishin l\u00ebshuar vendet e tyre dhe ishin futur brenda sht\u00ebpive t\u00eb tyre. Pas or\u00ebs 11h, nuk ka pasur asnj\u00eb qytetar\u00eb mysliman n\u00eb rrug\u00eb. At dit\u00eb, sipas Mija Radoviqit, jan\u00eb rrahur, rreth 200 mysliman\u00eb. N\u00eb zgjedhjet e zhvilluara n\u00eb ato kushte fitoi Zhivko Shushiq\u201d.
\nP\u00ebr t\u2019i frik\u00ebsuar edhe m\u00eb tep\u00ebr dhe p\u00ebr t\u2019i detyruar q\u00eb t\u00eb shp\u00ebrngulen, n\u00eb Pazar t\u00eb Ri jan\u00eb vrar\u00eb qytetar\u00ebt eminent\u00eb: imam Selim Dugopolani, Emin Pe\u00e7anin (Peja), Bedri beu Eminbegoviq, V\u00ebllez\u00ebrit Bajramoviq, nd\u00ebrsa atentat t\u00eb pasuksessh\u00ebm \u00ebsht\u00eb kryer edhe ndaj Emin beg Nuribegoviqit.
\nN\u00eb fillim t\u00eb viti 1924, shkat\u00ebrrohet partia Demokratike, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1926, pas vdekjes s\u00eb N. Pashiqit, edhe Partia Radikale.
\nPasi kishte humbur pik\u00ebmb\u00ebshtetjen n\u00eb Novi Pazar dhe n\u00eb Partin\u00eb Demokratike, mbreti Aleksand\u00ebr m\u00eb 6.01.1929, futi diktatur\u00ebn, shkarkoi parlamentin n\u00eb Beograd dhe ndaloi veprimtarin\u00eb e partive politike. Nga kjo koh\u00eb deri me vrasjen e tij n\u00eb Marsej n\u00eb vitin 1934, kur vritet nga atentatori bullgar, ai ishte mb\u00ebshtet\u00eb n\u00eb ushtri dhe xhandarm\u00ebri.
\nP\u00ebr gjendjen e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, dr. Ali Hadri thot\u00eb: \u201cKur t\u00eb merret parasysh pozita dhe gjendja jasht\u00ebzakonisht e v\u00ebshtir\u00eb e shqiptar\u00ebve n\u00eb Jugosllavin\u00eb borgjeze, \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht i arsyesh\u00ebm mendimi se Jugosllavia e vjet\u00ebr p\u00ebr shqiptar\u00ebt ishte burg me kuptimin e plot\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs\u201d.
\nN\u00eb fillim t\u00eb raportiti t\u00eb CIA-s p\u00ebr Kosov\u00ebs q\u00eb mban dat\u00ebn 7 janar 1953, jepen specifikat p\u00ebr shqiptar\u00ebt n\u00eb ish Jugosllavi: Numrin e popullsis\u00eb dhe ngjarjet e ndodhura deri n\u00eb vitin 1944. Raporti sakt\u00ebson se pasi q\u00eb Konferenca e Londr\u00ebs n\u00eb vitin 1913, Kosov\u00ebn ia shk\u00ebputi Shqip\u00ebris\u00eb dhe ia dhuroi at\u00eb Serbis\u00eb, shum\u00eb patriot\u00eb kosovar\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb qytete e Shqip\u00ebris\u00eb, si: n\u00eb Fush\u00eb-Kruj\u00eb, n\u00eb Elbasan, n\u00eb Mamurras, n\u00eb Myzeqe etj.
\nK\u00ebtu b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb shum\u00eb personalitete t\u00eb kish\u00ebs katolike dhe familjet fisnike, At Shtjef\u00ebn Kurti, Mikel Shala, Gjon Bicaku shp\u00ebtuan gjall\u00eb, duke ikur n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitin 1929. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb qeveria e Shqip\u00ebris\u00eb d\u00ebrgoi not\u00eb t\u00eb fort\u00eb proteste n\u00eb Lidhjen e Kombeve p\u00ebr vrasjen e At Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovit. Vrasja p\u00ebrshkruhet n\u00eb librin e Dr. Vasfi Samimi, Tiran\u00eb 1943.
\nKolonizimi i trojeve shqiptare ishte nj\u00eb proces q\u00eb kishte filluar q\u00eb n\u00eb vitin 1912. Ai mori hov gjat\u00eb viteve \u201830, kur q\u00ebndresa e armatosur ishte m\u00eb e dob\u00ebt. Duke bazuar planin e kolonizimit t\u00eb viseve etnike shqiptare, kolon\u00ebt vendoseshin n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb pikat strategjike t\u00eb k\u00ebtyre trojeve, si\u00e7 ishte brezi kufitar me shtetin shqiptar. Kolon\u00ebt sllav\u00eb vendoseshin gjithashtu gjat\u00eb nyejve t\u00eb komunikacionit rrugor dhe hekurudhor, si dhe n\u00eb luginat e fushata pjellore. Gjat\u00eb periudh\u00ebs nd\u00ebrmjet dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore, n\u00eb tokat shqiptare jan\u00eb vendosur rreth 15 000 familje kolon\u00ebsh me rreth 75 000 frym\u00eb. Sipas disa t\u00eb dh\u00ebnave, gjat\u00eb periudh\u00ebs 1918-1941, n\u00eb viset etnike shqiptare jan\u00eb ngritur 1000 koloni sllave. Si rrjedhoj\u00eb e zbatimit t\u00eb politik\u00ebs agrare-kolonizuese, u ashp\u00ebrsuan marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebretnike nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebve dhe serbo malazez\u00ebve.
\nDeri n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1941, nga reformat agrare kolonizuese u prek rreth gjysma e tokave bujq\u00ebsore dhe u godit gjysma e popullsis\u00eb fshatare shqiptare. Statistikat e marrjes s\u00eb tokave t\u00eb ka\u00e7ak\u00ebve dhe e tok\u00ebs s\u00eb braktisur nga familjet shqiptare q\u00eb kishin filialet agrare ishte kjo gjendje: n\u00eb filialin e Mitrovic\u00ebs, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn b\u00ebnin pjes\u00eb k\u00ebto rrethe administrative: Mitrovic\u00eb, Dezheva (Pazar t\u00eb Ri) Senica, Shtavica (Tutini) Vu\u00e7it\u00ebrna, Llapi, dhe Drenica, u mor\u00ebn tok\u00eb t\u00eb ka\u00e7ak\u00ebve 170, 86 ha, e tok\u00eb e l\u00ebn\u00eb shkret\u00eb 4090,40 ha, tok\u00eb e punueshme 3900 ha.
\nP\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre, si rrjedhoj\u00eb e shpron\u00ebsimit t\u00eb fshatar\u00ebsis\u00eb shqiptare dhe e kolonizim t\u00eb tokave t\u00eb tyre, ndryshime t\u00eb dukshme p\u00ebsoi edhe struktura etnike. M\u00eb 1912 shqiptar\u00ebt p\u00ebrb\u00ebnin 90% t\u00eb popullsis\u00eb, kurse n\u00eb vitin 1941, p\u00ebrqindja e tyre ra m\u00eb rreth 70 %. megjithat\u00eb, fal\u00eb q\u00ebndres\u00ebs s\u00eb organizuar t\u00eb popullit shqiptar\u00eb, nuk u arrit objektivi i Mbret\u00ebris\u00eb Jugosllave p\u00ebr ndryshimin rr\u00ebnj\u00ebsor t\u00eb struktur\u00ebs etnike n\u00eb favor t\u00eb minoritetit sllav.
\nQarqet sunduese, kulturore e shkencore serbe dhe ve\u00e7an\u00ebrisht ideolog\u00ebt e krijimit t\u00eb hap\u00ebsirave t\u00eb pastra etnike, me gjith\u00eb masat e nd\u00ebrmarra ndaj shqiptar\u00ebve, nuk ishin t\u00eb k\u00ebnaqur me rezultatet e kolonizimit dhe t\u00eb shp\u00ebrnguljes s\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb vendet tjera. Edhe p\u00ebrkund\u00ebr t\u00eb gjitha masave drastike, numri i shqiptar\u00ebve nuk u zvog\u00eblua, por, p\u00ebrkundrazi, sh\u00ebnoi rritje n\u00eb saje t\u00eb natalitetit t\u00eb lart\u00eb n\u00eb kushtet e r\u00ebnda t\u00eb jet\u00ebs e t\u00eb pun\u00ebs. Prandaj, pushteti i at\u00ebhersh\u00ebm vendosi q\u00eb k\u00ebto q\u00ebllime t\u00eb vetat t\u2019i realizoj\u00eb me shp\u00ebrnguljen me dhun\u00eb e terror t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebve nga trualli i Kosov\u00ebs dhe territoreve rreth saj, n\u00eb nj\u00eb an\u00eb, dhe kolonizimin sa m\u00eb intensiv t\u00eb serb\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb, por edhe n\u00eb Maqedonin\u00eb Per\u00ebndimore. P\u00ebr k\u00ebto q\u00ebllime dhe u p\u00ebrpiluan nj\u00eb varg elaboratesh dhe planesh.
\nElaboratit me karakter fashizoid, me titull \u201cShp\u00ebrngulja e shqiptar\u00ebve\u201d(Iseljavanje Arnauta), i paraqitur n\u00eb klubin Kulturor Serb m\u00eb 7 mars 1937, t\u00eb cilin e hartoi Dr. Vasa \u00c7ubriloviq, i parapriu nj\u00eb s\u00ebr\u00eb veprimesh t\u00eb kreut politik serb. Me k\u00ebt\u00eb rast, po paraqesim dy dokumente q\u00eb i paraprijn\u00eb elaboratit t\u00eb \u00c7ubriloviqit dhe n\u00ebnshkrimin e Konvent\u00ebs n\u00eb mes Jugosllavis\u00eb dhe Turqis\u00eb.
\nDokumenti i par\u00eb \u00ebsht\u00eb Procesverbali i konferenc\u00ebs nd\u00ebrministrore, e cila u mbajt n\u00eb Ministrin\u00eb e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugosllavis\u00eb m\u00eb 20 shtator t\u00eb vitit 1935, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn u diskutua p\u00ebr d\u00ebbimin e popullat\u00ebs jo-sllave nga Serbia Jugore.
\nTeksti i dyt\u00eb paraqet projekt planin p\u00ebr shp\u00ebrngulje, t\u00eb cilin e ka hartuar komiteti i ngusht\u00eb nd\u00ebrministror, q\u00eb \u00ebsht\u00eb miratuar n\u00eb mbledhjen e 24 shtatorit 1935, n\u00eb Beograd. Nd\u00ebr konkluzionet e k\u00ebtij projekti, t\u00eb cilin e kan\u00eb p\u00ebrpiluar s\u00eb bashku p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e pes\u00eb ministrive dhe Gjeneralshtabit dominon nevoja e miratimit urgjent t\u00eb konventave dypal\u00ebshe me Turqin\u00eb dhe Shqip\u00ebrin\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00eb rast t\u00eb problemeve me shp\u00ebrnguljen e shqiptar\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebri, \u00ebsht\u00eb propozuar t\u00eb zhvendosen nga zonat kufitare n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb territorit t\u00eb Jugosllavis\u00eb. Leht\u00ebsime tatimore jan\u00eb parapar\u00eb p\u00ebr ata t\u00eb cil\u00ebt do t\u00eb hiqnin dor\u00eb vullnetarisht nga shtet\u00ebsia, nd\u00ebrsa p\u00ebr transport pa pages\u00eb deri n\u00eb Selanik mund t\u00eb llogarisnin vet\u00ebm ata t\u00eb cil\u00ebt pasurin\u00eb e tyre t\u00eb paluajtshme ua l\u00ebn\u00eb shtetit. Pothuajse t\u00eb gjith\u00eb propozimet e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb Shtabit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm u miratuan unanimisht si masa, t\u00eb cilat projekti propozon p\u00ebr \u201cshp\u00ebrngulje t\u00eb suksesshme dhe m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb popullsis\u00eb jo-sllave n\u00eb Turqi ose Shqip\u00ebri\u201d: Shtypjen e propagand\u00ebs kund\u00ebr d\u00ebbimeve q\u00eb vinin nga Tirana, si dhe thirrjet sa m\u00eb t\u00eb shpeshta t\u00eb regrut\u00ebve nga rrethet kufitare n\u00eb st\u00ebrvitje ushtarake dhe manovra, ndalimin e pranimit n\u00eb sh\u00ebrbimin civil \u201ct\u00eb personave t\u00eb cil\u00ebt vijn\u00eb n\u00eb shprehje p\u00ebr d\u00ebbim\u201d, transferimi e zyrtar\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb vendit, nacionalizimin e toponimeve dhe mbishkrimeve, etj. T\u00eb dy k\u00ebto dokumente jan\u00eb ruajtur n\u00eb Arkivin e Jugosllavis\u00eb, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Fondit t\u00eb Ambasad\u00ebs s\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugosllavis\u00eb n\u00eb Turqi-Stamboll, Ankara (370), dosje 9, nj\u00ebsia arkivore 42, faqe 637-643.
\nKjo vlen t\u00eb analizohet mir\u00eb dhe me k\u00ebt\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb merreshin ekspert\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb historis\u00eb dhe sociolog\u00eb nga Kosova dhe Sanxhaku, sepse, n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb vjen deri te nj\u00eb kthes\u00eb diplomatike serbe ndaj popullsis\u00eb myslimane t\u00eb Sanxhakut, t\u00eb cil\u00ebt ata tashm\u00eb do t\u2019i trajtojn\u00eb si popullsi sllave t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb islame. N\u00eb nj\u00eb dokument thuhet: \u201cLigji mbi Shtet\u00ebsin\u00eb e b\u00ebri t\u00eb mundur p\u00ebr d\u00ebbimin e popullat\u00ebs jo-sllave, por megjithat\u00eb ka disa v\u00ebshtir\u00ebsi nga ana jon\u00eb. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur se \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb gabim, p\u00ebr shkak se n\u00eb mesin e deklaratave p\u00ebr largim gjinden edhe nj\u00eb num\u00ebr i madh i k\u00ebrkesave t\u00eb mysliman\u00ebve nga Sanxhaku, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb megjithat\u00eb njer\u00ebz tan\u00eb. Prandaj nuk ka arsye q\u00eb ata t\u00eb largohen nga vendi. Ne ia kemi t\u00ebrheq\u00eb v\u00ebmendjen Ministris\u00eb s\u00eb Brendshme se deklarata t\u00eb tilla n\u00eb t\u00eb ardhmen t\u00eb popullat\u00ebs son\u00eb sllave mos t\u00eb pranohen\u201d.
\nPropaganda m\u00eb e madhe p\u00ebr shp\u00ebrnguljen e shqiptar\u00ebve filloi n\u00eb \u201cKlubit Kulturor Serb\u201d, me ligj\u00ebrat\u00ebn e Dr. Borivoje Panjevqit, i cili, n\u00eb v\u00ebshtrimin e tij, thekson: \u201cRrezik \u00ebsht\u00eb q\u00eb po shumohen shqiptar\u00ebt n\u00eb jug dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim ai rrezik do t\u00eb jet\u00eb gjithnj\u00eb m\u00eb i madh p\u00ebr elementin serb\u201d. Aq larg kishte shkuar sa q\u00eb rrezikun e shihte se te shqiptar\u00ebt po zgjohet gjendja nacionale, dhe n\u00eb vend se t\u00eb asimilohet si\u00e7 \u00ebsht\u00eb d\u00ebshira e shtetit n\u00eb realitet po ndodh\u00eb e kund\u00ebrta, sepse f\u00ebmij\u00ebt e kolon\u00ebve, n\u00eb vend q\u00eb t\u2019ua m\u00ebsojn\u00eb atyre gjuh\u00ebn serbe, ata po e m\u00ebsojn\u00eb gjuh\u00ebn e tyre dhe k\u00ebshtu elementi sllav po asimilohet. Rreziku m\u00eb i madh sipas tij q\u00ebndron se te gjithnj\u00eb e m\u00eb pak po v\u00ebrehet gjendja turkofile, t\u00eb cil\u00ebt gjuh\u00ebn dhe plisin nuk e harrojn\u00eb.
\nStudimi q\u00eb shkaktoi m\u00eb s\u00eb tep\u00ebrmi erupsion p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb aksione brutale q\u00eb ka qen\u00eb nd\u00ebr akuzat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda kund\u00ebr pushtetit q\u00eb nuk \u201cinteresua\u201d p\u00ebr ta asimiluar popullsin\u00eb shqiptare, \u00ebsht\u00eb padyshim elaborati i Vasa \u00c7ubriloviqit \u201cShp\u00ebrngulja e shqiptar\u00ebve\u201d.
\nN\u00eb elaboratin e sip\u00ebrp\u00ebrmendur me karakter fashizoid e gjenocid, me titull \u201cShp\u00ebrngulja e shqiptar\u00ebve\u201d (\u201cIseljavanje Arnauta\u201d), i paraqitur n\u00eb Klubin Kulturor Serbia m\u00eb 7 mars 1937, t\u00eb hartuar nga Dr, Vasa \u00c7ubriloviq ( 1898-1990), thot\u00eb se pasi q\u00eb \u201cndjekja e shqiptar\u00ebve me kolonizimin ton\u00eb gradual \u00ebsht\u00eb jo efikase, mbet\u00ebt q\u00eb shp\u00ebrngulja e tyre t\u00eb jet\u00eb sa m\u00eb masive. Me k\u00ebt\u00eb rast, dy vende vijn\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb dhe at\u00eb Shqip\u00ebria dhe Turqia\u201d.
\nDr. Vasa \u00c7ubrilloviqit n\u00eb \u201cShp\u00ebrngulja e shqiptar\u00ebve\u201d p\u00ebr problemin e shqiptar\u00ebve, thekson ai, nuk lindi sot, por ai ishte problem edhe n\u00eb Mesjet\u00eb. Pranin\u00eb e shqiptar\u00ebve \u00c7ubrilloviqi e quante \u201cPyk\u00eb t\u00eb rrezikshme\u201d. Mpreht\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj \u201cpyke\u201d, sipas tij, Qeveria serbe e kishte dob\u00ebsuar qysh nga Kryengritja e Par\u00eb Serbe. P\u00ebr t\u00eb pasur efekt pozitiv, theksonte ai, duhet krijuar psikoza t\u00eb nevojshme n\u00eb k\u00ebto forma: \u00cbsht\u00eb e njohur se masa shqiptare bie shum\u00eb v\u00ebshtir\u00eb n\u00ebn ndikim dhe bindjet e veta i ruan me fanatiz\u00ebm. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, n\u00eb mes masave tjera, k\u00ebsaj radhe po p\u00ebrmendim at\u00eb q\u00eb preferon n\u00eb lidhje me ligjet, t\u00eb cilat duhet shfryt\u00ebzuar deri n\u00eb maksimum, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u2019i v\u00ebshtir\u00ebsohet jeta me an\u00eb t\u00eb gjobave, burgimeve, me p\u00ebrdorimin e t\u00eb gjitha formave t\u00eb paskrupullta, t\u00eb gjitha metodave policore me d\u00ebnime n\u00eb mas\u00eb. Mandej me an\u00eb t\u00eb masave sanitare, rr\u00ebzimin e mureve dhe gardhiqeve, masave n\u00eb veterinari, rritjen e tatimeve etj. Shqiptari duhet t\u00eb ngacmohet, duke ua prishur varret, ndalimin e martesave, duhet detyruar q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb d\u00ebrgohen n\u00eb shkollat, ku fyhet elementi shqiptar dhe ku nx\u00ebn\u00ebsve u thuhej se shqiptar\u00ebt jan\u00eb njer\u00ebz me bishta. Nga ligj\u00ebrata e V. \u00c7ubriloviqit, \u201cShp\u00ebrngulja e shqiptar\u00ebve\u201d, t\u00eb mbajtur n\u00eb Klubin Kulturor serb m\u00eb 7 mars 1937, i d\u00ebshp\u00ebruar p\u00ebr shkak s sipas tij kolonizimi kishte d\u00ebshtuar, n\u00eb elaboratin e tij p\u00ebrve\u00e7 t\u00eb tjerash theksonte: N\u00eb rastin ton\u00eb duhet pasur parasysh aq m\u00eb par\u00eb q\u00eb kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb rac\u00eb t\u00eb gjall\u00eb, t\u00eb fuqishme dhe t\u00eb p\u00eblleshme, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn i ndjeri Cvijiq ka th\u00ebn\u00eb se \u00ebsht\u00eb raca m\u00eb ekspansive n\u00eb Ballkan. Gjermania prej viti 1870 deri n\u00eb vitin 1914 ka shpenzuar shum\u00eb miliarda marka q\u00eb, gradualisht, duke e bler\u00eb tok\u00ebn nga polak\u00ebt, t\u2019i kolonizoj\u00eb trevat e veta lindore. Por pjellshm\u00ebria e n\u00ebnave polake ka ngadh\u00ebnjyer mbi organizimin gjerman dhe parat\u00eb gjermane. N\u00eb vitin 1928 e mori prap\u00eb Poznanjin e vet. Statistikat tona t\u00eb viti 1921 dhe t\u00eb viti 1931, q\u00eb i p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb par\u00eb, tregojn\u00eb se edhe pjellshm\u00ebria e grave shqiptare ka ngadh\u00ebnjyer mbi politik\u00ebn ton\u00eb t\u00eb kolonizimit.
\nHajredin Hoxha, n\u00eb punimin e tij n\u00eb \u201cP\u00ebrparimi\u201d thot\u00eb se politika e regjimit ishte eliminimi i shqiptar\u00ebve nga trualli i Jugosllavis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr. Edhe Gjoka Perina, po ashtu mb\u00ebshteste pik\u00ebpamjet e \u00c7ubriloviqit karshi shqiptar\u00ebve. Ky titullar i lidhjes s\u00eb Kooperativave Serbe n\u00eb Sarajev\u00eb, theksonte pranin\u00eb e shqiptar\u00ebve n\u00eb regjionin e Sanxhakut. Sipas Perin\u00ebs popullsia shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb paraqet rrezik t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm, prandaj preferonte shp\u00ebrnguljen ciklike brenda p\u00ebr brenda shtetit, sepse nd\u00ebrrimi i k\u00ebtill\u00eb i popullsis\u00eb nuk k\u00ebrkon mjete t\u00eb m\u00ebdha, nd\u00ebrsa popullsia shqiptare, thot\u00eb ai, \u201cdo t\u00eb humbas\u00eb n\u00eb detin e gjer\u00eb sllav\u201d.
\nN\u00eb Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb vendosur regjimi i terrorit dhe i eksploatimit. N\u00ebpun\u00ebsit fund\u00ebrrina t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb Jugosllave u fut\u00ebn n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr t\u2019u pasuruar. Gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb larguar nga jeta publike, nd\u00ebrsa shkollat nuk u hap\u00ebn. P\u00ebr shkak se n\u00eb alfabetin serb cirilik dhe latin, nuk ka shkronja p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb tingujt e shqipes, shpesh ka ndodhur q\u00eb gjat\u00eb regjistrimeve, emrat dhe mbiemrat t\u00eb ndryshohen.
\n(vijon)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mbret\u00ebria Serbe-Kroate-Sllovene gjat\u00eb sundimit t\u00eb saj, si q\u00ebllim t\u00eb par\u00eb dhe t\u00eb fundit kishte nd\u00ebrrimin e struktur\u00ebn etnike n\u00eb trojet shqiptare. P\u00ebr t\u00eb arritur k\u00ebto synime dhe p\u00ebr t\u00eb pasur mb\u00ebshtetje formale juridike kundrejt opinionit t\u00eb huaj, ajo nxori edhe legjislacionin agraro-kolonizues. Shkruan : Ismet Azizi LEXO: Pjesa e par\u00eb Duke shfryt\u00ebzuar \u201cLigjin mbi mbrojtjen […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26371,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-26370","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26370","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26370"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26370\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}