{"id":32607,"date":"2019-01-25T17:15:19","date_gmt":"2019-01-25T17:15:19","guid":{"rendered":"http:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=32607"},"modified":"2019-01-25T17:15:19","modified_gmt":"2019-01-25T17:15:19","slug":"idriz-gjilani-i-vellazeruar-me-shqiptaret-por-kurre-me-serbet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/idriz-gjilani-i-vellazeruar-me-shqiptaret-por-kurre-me-serbet\/","title":{"rendered":"Idriz Gjilani: I v\u00ebllaz\u00ebruar me shqiptar\u00ebt, por kurr\u00eb me serb\u00ebt"},"content":{"rendered":"

Shkruan: Fitim RIFATI<\/strong> <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Sentencat jan\u00eb mendime filozofike t\u00eb shprehura n\u00eb pak fjal\u00eb, q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb jet\u00ebsore n\u00eb p\u00ebrmasa e aspekte t\u00eb ndryshme. N\u00eb anale t\u00eb historis\u00eb, historiografis\u00eb, folkloristik\u00ebs, religjionit dhe kultur\u00ebs shqiptare, ve\u00e7 tjerash, me lakonizmin e tij ka hyr\u00eb edhe Idriz Gjilani, personalitet i shquar dhe poliedrik shqiptar. Jan\u00eb t\u00eb shum\u00ebllojshme sentencat e tij, por spikasin ato mbi trinomin\u00eb e mbijetes\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar, si: atdheu, kombi dhe lufta, q\u00eb u b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohura para, gjat\u00eb dhe pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, n\u00eb koh\u00ebn sa Idriz Gjilani ishte figur\u00eb qendrore dhe lider popullor, ushtarak, fetar, arsimor e shpirt\u00ebror i shqiptar\u00ebve.<\/p>\n

I. A T DH E U<\/p>\n

Idriz Gjilani t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn e tij e kishte preokupim kryesor atdheun. N\u00eb konceptin e tij, nocioni i atdheut zb\u00ebrthehet si segment universal i jet\u00ebs n\u00eb trungun etnogjeografik. T\u00ebr\u00ebsia territoriale n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn struktura shoq\u00ebrore, organizative, kulturore e arsimore frymon e funksionon shqip, sipas pik\u00ebpamjeve realiste t\u00eb Idriz Gjilanit p\u00ebrb\u00ebn atdheun. Ai ishte plot\u00ebsisht i bindur se gjuha dhe religjioni i sh\u00ebrbejn\u00eb atdheut dhe bashkimit t\u00eb tij. N\u00eb sentenc\u00ebn e njohur: \u201cKemi tri fe, por kemi vet\u00ebm nj\u00eb atdhe t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, nj\u00eb gjak v\u00ebllaz\u00ebror, nj\u00eb gjuh\u00eb, nj\u00eb diell e nj\u00eb Zot – dhe – Detyr\u00eb mbi detyra kemi bashkimin dhe mbrojtjen e atdheut, t\u00eb kufirit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb… p\u00ebrball\u00eb armikut shekullor\u201d, Idriz Gjilani shpreh nj\u00eb p\u00ebrkufizim metafizik. S\u00eb pari, e v\u00eb atdheun n\u00eb rend t\u00eb par\u00eb si vler\u00eb autoktone dhe detyr\u00eb unike p\u00ebr shqiptar\u00ebt. S\u00eb dyti, minon e shuan propagand\u00ebn fetare dhe pretendimet p\u00ebr p\u00ebr\u00e7arjen e shqiptar\u00ebve mbi baza t\u00eb saj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, atdheu send\u00ebrtohet dhe merr vend superior e diakritik n\u00eb sentenc\u00ebn: \u201cNuk ka fe pa atdhe\u201d. Prandaj, n\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimin e Idriz Gjilanit, shqiptari nuk duhet t\u2019i dor\u00ebzoj\u00eb arm\u00ebt, por duhet t\u00eb luftoj\u00eb e t\u00eb therorizohet p\u00ebr lirin\u00eb dhe mbrojtjen e atdheut. Sipas tij, lufta e shqiptar\u00ebve \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekje, sakrific\u00eb dhe e drejt\u00eb historike, natyrore e shoq\u00ebrore. \u201cHumb\u00eb vet\u00ebm ai popull q\u00eb nuk lufton p\u00ebr atdheun e vet\u201d, konstatonte ai n\u00eb nj\u00eb maksim\u00eb tjet\u00ebr kushtuar atdheut.
\nIdriz Gjilani njihte konfiguracionin e kufijve historik\u00eb, etnik\u00eb dhe politik\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Trash\u00ebgimia territoriale, e tkurrur n\u00eb vargonjt\u00eb shekullor\u00eb, \u00ebsht\u00eb komponent\u00eb themelore n\u00eb ruajtjen e saj dhe pengimin e procesit t\u00eb cop\u00ebtimit t\u00eb trojeve shqiptare. Sipas tij, t\u00eb mbrosh kufijt\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb prej 74000 km2 dhe t\u00eb flijohesh p\u00ebr lirin\u00eb e tyre konsiderohet pavdekshm\u00ebri, nd\u00ebrsa t\u00eb mos punosh e t\u00eb mos luftosh p\u00ebr bashkimin e Shqip\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb tradhti. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, vet\u00ebmohimi p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb etnike niste nga shembulli personal i Idrizit: \u201cNj\u00ebqind vjet t\u2019i kisha jet\u00eb, t\u00eb gjitha kam p\u00ebr t\u2019i kaluar ka\u00e7ak, e kurr\u00eb nuk kam p\u00ebr t\u2019u pajtuar me pushtuesin e Kosov\u00ebs e cop\u00ebtuesin e Shqip\u00ebris\u00eb\u201d. P\u00ebrgjithnj\u00eb, sipas Idriz Gjilanit, rruga e vetme p\u00ebr lirin\u00eb e atdheut kalonte n\u00ebp\u00ebr homogjenitetin, koherenc\u00ebn dhe unitetin e plot\u00eb midis shqiptar\u00ebve.<\/p>\n

II. K O M B I<\/p>\n

Kombi si bashk\u00ebsi e q\u00ebndrueshme njer\u00ebzish, e formuar historikisht n\u00eb baz\u00eb t\u00eb bashk\u00ebsis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs, t\u00eb territorit, t\u00eb jet\u00ebs ekonomike, t\u00eb formimit psikik dhe afirmimit kulturor, \u00ebsht\u00eb kategori e njohur n\u00eb mendimin intelektual t\u00eb Idriz Gjilanit. Mir\u00ebpo, shkalla e vet\u00ebdijes komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve, n\u00eb diskursin politik t\u00eb koh\u00ebs kur jetoi dhe veproi ai, kishte nivel t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u2019i rezistuar platformave shoviniste e asimiluese t\u00eb pushtuesit t\u00eb huaj. Idriz Gjilanin ve\u00e7an\u00ebrisht e shqet\u00ebsoi n\u00eb mas\u00eb procesi i emigrimit t\u00eb shqiptar\u00ebve drejt Turqis\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb nd\u00ebrmjet dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore. Rrjedhimisht, vet\u00ebdija p\u00ebr p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb komb\u00ebtare ishte thelb\u00ebsore p\u00ebr shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs. Turmave popullore q\u00eb kishin marr\u00eb rrug\u00ebn e emigrimit iu t\u00ebrhiqte v\u00ebrejtjen: \u201cJu nuk jeni as mysliman\u00eb e as shqiptar\u00eb! Kurr\u00eb nuk do t\u00eb b\u00ebheni Turq! Ktheni kaparet (paradh\u00ebniet, F.R) e tok\u00ebs dhe q\u00ebndroni me pushk\u00eb e s\u00ebpata n\u00eb dor\u00eb!\u201d. Ai konsideronte se ndaj kombit ngarkohej me p\u00ebrgjegj\u00ebsi historike secili shqiptar q\u00eb braktiste varret e paraardh\u00ebsve t\u00eb tij.
\nN\u00eb vizionin p\u00ebr t\u00eb ardhmen e Shqip\u00ebris\u00eb etnike, Idriz Gjilani theksonte: \u201c…Bashkimi i Shqip\u00ebris\u00eb… \u00ebsht\u00eb i arsyesh\u00ebm dhe i domosdosh\u00ebm\u201d. N\u00eb funksion t\u00eb k\u00ebtij ideali irredentist ai ngarkoi me p\u00ebrgjegj\u00ebsi edhe klerik\u00ebt e prij\u00ebsit religjioz\u00eb, q\u00eb liturgjit\u00eb dhe predikimet fetare t\u2019i kryenin n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe; n\u00eb gjuh\u00ebn amtare t\u00eb shqiptar\u00ebve. Mir\u00ebpo, dy faktor\u00eb relevant\u00eb q\u00eb ai vuri n\u00eb spikam\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhmen e bashkimit komb\u00ebtar, kishin t\u00eb b\u00ebnin me divergjencat dhe konvergjencat q\u00eb p\u00ebrcaktonin procesin e k\u00ebtij akti. S\u00eb pari, sentenca n\u00eb form\u00eb porosie: \u201cN\u00ebse nuk mund t\u00eb ndihmosh, mos shkat\u00ebrro at\u00eb q\u00eb na e fali koha dhe puno q\u00eb sht\u00ebpis\u00eb t\u2019i vihet kulmi\u201d, i adresohej heshtjes s\u00eb sabotator\u00ebve dhe kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb bashkimit komb\u00ebtar t\u00eb shqiptar\u00ebve. S\u00eb dyti, duke llogaritur se kombi serb ishte armiku historik i kombit shqiptar, n\u00ebnvizonte: \u201cI v\u00ebllaz\u00ebruar me shqiptar\u00ebt, por kurr\u00eb me serb\u00ebt\u201d. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, Idriz Gjilani aludonte n\u00eb bashk\u00ebpunimin e element\u00ebve komunist\u00eb shqiptar\u00eb si aleat\u00eb politik\u00eb e ushtarak\u00eb me komunist\u00ebt serbo-sllav\u00eb, q\u00eb qe p\u00ebrcaktues i \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb bashkimit komb\u00ebtar. Mir\u00ebpo, p\u00ebr Idriz Gjilanin ideja e bashkimit komb\u00ebtar ka karakter doktrinar. Ajo \u201cduhet t\u00eb ruhet edhe me sakrifica mbinjer\u00ebzore, duke b\u00ebr\u00eb theror veten, f\u00ebmij\u00ebt, familjet dhe miqt\u00eb\u201d.<\/p>\n

III. L U F T A<\/p>\n

Lufta e armatosur, si fenomen diakronik shoq\u00ebror dhe ushtarak, q\u00eb zhvillohet nd\u00ebrmjet forcave kund\u00ebrshtare gjat\u00eb nj\u00eb vargu betejash, \u00ebsht\u00eb aksiom\u00eb profesionalisht e njohur p\u00ebr Idriz Gjilanin. Ai, ndeshjet e armatosura i p\u00ebrjetoi si i ri, nd\u00ebrsa arti i luft\u00ebs p\u00ebrgjith\u00ebsonte p\u00ebrvoj\u00ebn e tij nga sh\u00ebrbimi i detyruesh\u00ebm ushtarak. Lufta ishte rruga e vetme p\u00ebr liri. Idriz Gjilani e ndjeu pesh\u00ebn e detyr\u00ebs s\u00eb komandantit ushtarak t\u00eb forcave vullnetare p\u00ebr t\u00eb mbrojtur kufirin e Shqip\u00ebris\u00eb etnike nga dep\u00ebrtimi i forcave agresore armike. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye ishte i vet\u00ebdijsh\u00ebm dhe u p\u00ebrgatit q\u00eb detyr\u00ebn ushtarake ta kryente me ndershm\u00ebri. K\u00ebsisoj, Idriz Gjilani profilizoi m\u00ebnyr\u00ebn dhe metodat e luft\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb unifikuar dhe kompakt\u00ebsuar radh\u00ebt e vullnetar\u00ebve n\u00eb frontin e kufirit.
\nP\u00ebr t\u00eb kishte r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe p\u00ebrsosm\u00ebria, vigjilenca, trim\u00ebria dhe guximi p\u00ebr t\u00eb luftuar i vullnetarit t\u00eb armatosur. Nuk d\u00ebshironte tradhtin\u00eb, neglizhenc\u00ebn, sabotimin, t\u00ebrheqjen, pla\u00e7k\u00ebn e dhun\u00ebn ndaj armikut. Nj\u00eb nd\u00ebr sentencat mbi luft\u00ebn, q\u00eb ng\u00ebrthen burimin e mendimit t\u00eb tij analitik, drejtuar e proklamuar shpesh ushtar\u00ebve, ishte: \u201cU \u00ebsht\u00eb e lejuar lufta atyre q\u00eb sulmohen. T\u00eb rrept\u00eb n\u00eb luft\u00eb, por t\u00eb ndersh\u00ebm e zem\u00ebrbut\u00eb me rob\u00ebrit dhe familjet e armikut\u201d. Vet\u00ebmohimi ishte kulm i therorizimit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, n\u00ebn prizmin e tij, sentencat mbi luft\u00ebn zb\u00ebrthehen deri n\u00eb imt\u00ebsi. Vdekja ose r\u00ebnia n\u00eb altarin e trupit t\u00eb atdheut ishte akti m\u00eb i admiruesh\u00ebm p\u00ebr Idriz Gjilanin. \u201cAi q\u00eb vdes p\u00ebr atdhe \u00ebsht\u00eb djal\u00eb i merituar, \u00ebsht\u00eb i dashur i Per\u00ebndis\u00eb. Ai \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmor. Pa atdhe t\u00eb lir\u00eb nuk ka as jet\u00eb, as familje, as fe, as liri dhe as parajs\u00eb\u201d, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb maksim\u00eb afirmative e Idrizit, pohuar shpesh n\u00eb fronte t\u00eb luft\u00ebs e mjedise t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare.
\nAi p\u00ebrkufizoi edhe rangun e d\u00ebshmorit. Sipas tij \u201cd\u00ebshmor b\u00ebhet vet\u00ebm ai q\u00eb ka fatin t\u00eb goditet nga ana e p\u00ebrparme, n\u00eb ball\u00eb\u201d. Si drejtues i forcave vullnetare t\u00eb armatosura, ve\u00e7onte mobilizimin mendor e emocional t\u00eb ushtarak\u00ebve, duke k\u00ebmb\u00ebngulur q\u00eb ushtria armike t\u00eb mos lejohej t\u00eb dep\u00ebrtonte n\u00eb tokat shqiptare pa kaluar m\u00eb par\u00eb mbi trupat e tyre. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye t\u00ebrhiqte v\u00ebrejtjen: \u201cAsnj\u00eb minut\u00eb nuk guxojm\u00eb p\u00ebr t\u2019i mbyllur syt\u00eb para fatkeq\u00ebsive q\u00eb na k\u00ebrc\u00ebnohen. Vigjilenca \u00ebsht\u00eb kusht p\u00ebr fitore, kurse pakujdesia \u00ebsht\u00eb hap n\u00eb tradhti.\u201d. Ai n\u00ebnvizonte se fitorja e luft\u00ebs q\u00ebndron n\u00eb disiplin\u00ebn e p\u00ebrgjithshme, n\u00eb ndershm\u00ebrin\u00eb, n\u00eb moralin shqiptar dhe n\u00eb bindjen ushtarake t\u00eb luft\u00ebtar\u00ebve ndaj hierarkis\u00eb s\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsve t\u00eb grupeve luftarake.
\nP\u00ebr t\u00eb, mbrojtja e popullit dhe e vatr\u00ebs nga dhunues e pushtues, \u00ebsht\u00eb detyr\u00eb e shenjt\u00eb. Specifikonte pozitat strategjike q\u00eb befasonin forcat e armikut dhe nuk d\u00ebshironte gabime e as p\u00ebrs\u00ebritje t\u00eb tyre. \u201cP\u00ebrs\u00ebritja e gabimeve ka p\u00ebrgjegj\u00ebsi para historis\u00eb\u201d, u thoshte shpesh ushtarak\u00ebve. N\u00eb perceptimin e tij p\u00ebr luft\u00ebn, rezultatet dhe konkluzionet e saj, pa dyshim, nd\u00ebr sentencat dhe bot\u00ebkuptimet m\u00eb vizionare, ve\u00e7ohet: \u201c…Gjaku yn\u00eb ka p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb argument p\u00ebr k\u00ebrkesat tona historike dhe arm\u00eb p\u00ebr luft\u00ebn e bijve tan\u00eb, q\u00eb u lind\u00ebn n\u00eb koh\u00ebn e k\u00ebtyre luft\u00ebrave p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb etnike\u201d.
\nP\u00ebr sa m\u00eb sip\u00ebr, sentencat e Idriz Gjilanit n\u00eb trinomin\u00eb piramidale <>, jan\u00eb mendime t\u00eb avancuara, iluministe dhe vlera komb\u00ebtare, q\u00eb i kan\u00eb sh\u00ebrbyer si frym\u00ebzim forcave liridash\u00ebse shqiptare p\u00ebr realizimin e aspiratave historike. Afishimi i tyre n\u00ebp\u00ebr institucione arsimore, universitare, shkencore, politike, ushtarake, fetare e artistike, do t\u00eb sh\u00ebrbente si fanar ndri\u00e7ues mbi nd\u00ebrgjegjen kolektive.
\n(Kumtes\u00eb e prezantuar n\u00eb Gjilan, m\u00eb 19 janar 2019, n\u00eb Tryez\u00ebn Shkencore kushtuar 70-vjetorit t\u00eb martirizimit t\u00eb Mulla Idriz Gjilanit, organizuar nga Komuna e Gjilanit dhe Lidhja e Historian\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs \u201cAli Hadri\u201d dega n\u00eb Gjilan, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Manifestimit Mbar\u00ebkomb\u00ebtar \u201cFlaka e Janarit\u201d 2019)
\n2<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Shkruan: Fitim RIFATI Sentencat jan\u00eb mendime filozofike t\u00eb shprehura n\u00eb pak fjal\u00eb, q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb jet\u00ebsore n\u00eb p\u00ebrmasa e aspekte t\u00eb ndryshme. N\u00eb anale t\u00eb historis\u00eb, historiografis\u00eb, folkloristik\u00ebs, religjionit dhe kultur\u00ebs shqiptare, ve\u00e7 tjerash, me lakonizmin e tij ka hyr\u00eb edhe Idriz Gjilani, personalitet i shquar dhe poliedrik shqiptar. Jan\u00eb t\u00eb shum\u00ebllojshme sentencat […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32609,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-32607","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32607","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32607"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32607\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}