Instituti Komb\u00ebtar i Sh\u00ebndetit Publik si institucioni m\u00eb i lart\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsor, shkencor dhe profesional n\u00eb vazhdim\u00ebsi hulumton ndikimin e faktor\u00ebve mjedisor\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin e popullat\u00ebs, propozon dhe merr vendime profesionale dhe u rekomandon institucioneve kompetente eleminimin e mang\u00ebsive t\u00eb zbuluara dhe ndikimin e tyre t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndet.<\/p>\n
Ky institut p\u00ebrmes nj\u00eb shkrimi t\u00eb publikuar n\u00eb faqen zyrtare ka informuar opinionin p\u00ebr shkaqet e ndotjes s\u00eb ajrit, i cili mund t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnoj\u00eb sh\u00ebndetin, n\u00eb koh\u00ebn kur n\u00eb sezonin e dimrit, Prishtina po zhytet n\u00eb smog q\u00eb paraqet ndotje t\u00eb kombinuar t\u00eb ajrit me gazra dhe aerosole i cili v\u00ebrehet gjithandej.<\/p>\n
Njoftim i plot\u00eb:<\/p>\n
Vlerat e PM2.5 gjat\u00eb dimrit pritet t\u00eb jen\u00eb disa her\u00eb mbi vlerat normale.<\/p>\n
Efektet afatshkurta t\u00eb aerondotjes nga partikulat sipas shum\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave na \u00e7ojn\u00eb drejt rritjes s\u00eb numrit t\u00eb s\u00ebmur\u00ebve me astm\u00ebs bronkiale, bronkitet kronike, s\u00ebmundje kronike obstruktive t\u00eb mushk\u00ebrive tek moshat e shtyera, rritjen e numrit t\u00eb pranimeve spitalore nga s\u00ebmundjet kardiovaskulare dhe ato respiratore, kancer, shkurtimin e jet\u00ebs dhe rritjes e shkall\u00ebs s\u00eb mortalitetit.<\/p>\n
Si burime potencialisht ndot\u00ebse tashm\u00eb t\u00eb njohura jan\u00eb termocentralet elektrike, p\u00ebrdorimi i ngrohjes n\u00eb sezon\u00ebn e dimrit, automjetet e vjet\u00ebruara dhe trafiku i dendur, djegja e shtuar e karburanteve dhe l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb ngurta djeg\u00ebse, djegja e mbeturinave, p\u00ebrdorimi i pesticideve, mungesa e sip\u00ebrfaqeve t\u00eb mjaftueshme gjelb\u00ebruese, mos pastrimi i rrug\u00ebve, nd\u00ebrtimet gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb vitit pa plan t\u00eb mir\u00ebfillt urbanistik, prania enorme e pluhurit n\u00eb qytet.<\/p>\n
K\u00ebt\u00eb situat\u00eb shqet\u00ebsuese do ta r\u00ebndojn\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb dit\u00ebt e ftoh\u00ebta q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb dhe r\u00ebnjet e temperaturave q\u00eb do ta v\u00ebshtir\u00ebsonte edhe m\u00eb shum\u00eb ndotjen e ajrit si pasoj\u00eb e ngrohjes me l\u00ebnd\u00eb t\u00eb ndryshme djeg\u00ebse t\u00eb d\u00ebmshme dhe jokualitative q\u00eb po p\u00ebrdorin qytetar\u00ebt.<\/p>\n
Duke analizuar situt\u00ebn aktuale dhe parashikimi se edhe sivjet do t\u00eb ballafaqohemi me t\u00eb njejt\u00ebn gjendje t\u00eb ndotjes s\u00eb ajrit,<\/p>\n
Instituti Komb\u00ebtar, propozon k\u00ebto:<\/p>\n
A. Masa strategjike:<\/p>\n
1.Urgjentisht t\u00eb p\u00ebrpilohet nj\u00eb plan veprimi p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit sidomos n\u00eb kryeqytet.<\/p>\n
2. Adoptimi dhe transpozimi i legjislacionit te ajrit n\u00eb p\u00ebrputhje me direktivat e EU dhe standardeve t\u00eb OBSH.<\/p>\n
3. Implementimi i programeve komb\u00ebtare dhe projekteve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta p\u00ebr fush\u00ebn e aerondotjes.<\/p>\n
B. Masa specifike:<\/p>\n
4. Urgjentisht t\u00eb hiqen nga p\u00ebrdorimi veturat e vjetra dhe veturat pa katalizator.<\/p>\n
5. Inspektoratet e mjedisit t\u00eb b\u00ebjn\u00eb kontrollin rigoroz t\u00eb kualitetit t\u00eb karburanteve dhe konsumimit t\u00eb l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb ngurta djeg\u00ebse q\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr ngrohje nga qytetar\u00ebt.<\/p>\n
6. Shtimi i numrit t\u00eb autobus\u00ebve me karburante ekologjike n\u00eb transport publik.<\/p>\n
7. Shtimi i sip\u00ebrfaqeve gjelbruese n\u00eb zona urbane.<\/p>\n
8. Matja e kontaminimit n\u00eb pikat kyqe n\u00eb Kosov\u00eb dhe paraqitje ditore e rezultateve online.<\/p>\n
C.Masa individuale (rekomandime sh\u00ebndet\u00ebsore p\u00ebr popullat\u00ebn) kur ajri ka vlera t\u00eb larta t\u00eb ndotjes<\/p>\n
1. T\u00eb redukohen daljet n\u00eb qytet dhe ne vendet me aj\u00ebr t\u00eb ndotur sidomos n\u00eb m\u00ebngjes dhe mbr\u00ebmje e sidomos personat q\u00eb kan\u00eb s\u00ebmundje kronike t\u00eb sistemit kardiovaskular dhe respirator, f\u00ebmij\u00ebt dhe shtatz\u00ebnat;<\/p>\n
2. T\u00eb q\u00ebndrohet n\u00eb sht\u00ebpi dhe mos t\u00eb happen dritaret p\u00ebr aerosjen e dhomave derisa zgjasin vlkerat e larta.<\/p>\n
3. Personat q\u00eb pashmangsh\u00ebm duhet t\u00eb dalin n\u00eb aktivitetet e tyre jasht\u00eb sht\u00ebpis\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorin maska mbrojt\u00ebse, t\u00eb mbulojn\u00eb goj\u00ebn e hund\u00ebn me shall.<\/p>\n
4. T\u00eb redukohet pirja e duhanit jasht\u00eb ku ka qarkullim t\u00eb njer\u00ebzve, e domosdoshm\u00ebrisht ndalimi i duhanpirjes brenda hapsirave t\u00eb banimit, pun\u00ebs, shkollave dhe spitaleve.<\/p>\n
5. Grupet e popullat\u00ebs s\u00eb rrezikuar t\u00eb tilla si me s\u00ebmundje kronike pulmonare, zemr\u00ebs, pacient\u00ebt astmatik dhe t\u00eb prirur p\u00ebr alergji, t\u00eb moshuarit, f\u00ebmij\u00ebt e vegj\u00ebl, grat\u00eb shtatz\u00ebna rekomandohet q\u00eb t\u00eb kalojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb n\u00eb mjedise me nivele t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb ndot\u00ebsve, t\u00eb tilla si malet dhe vendpushime t\u00eb sh\u00ebndetshme.<\/p>\n
Ekspert\u00ebt e Institutit Komb\u00ebtar paralajm\u00ebrojn\u00eb dhe alarmojn\u00eb se poqese nuk merren masa urgjente, do t\u00eb ket\u00eb efekte negative n\u00eb d\u00ebmtimin e sh\u00ebndetit dhe rritja e vdekshm\u00ebris\u00eb nga t\u00eb gjitha shkaqet e sidomos nga s\u00ebmundjet kardiovaskulare dhe respiratore do t\u00eb jet\u00eb shqet\u00ebsuese.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Instituti Komb\u00ebtar i Sh\u00ebndetit Publik si institucioni m\u00eb i lart\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsor, shkencor dhe profesional n\u00eb vazhdim\u00ebsi hulumton ndikimin e faktor\u00ebve mjedisor\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin e popullat\u00ebs, propozon dhe merr vendime profesionale dhe u rekomandon institucioneve kompetente eleminimin e mang\u00ebsive t\u00eb zbuluara dhe ndikimin e tyre t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndet. Ky institut p\u00ebrmes nj\u00eb shkrimi t\u00eb publikuar […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":44149,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-44148","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44148"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44148\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}