{"id":58432,"date":"2020-06-02T09:18:31","date_gmt":"2020-06-02T09:18:31","guid":{"rendered":"http:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=58432"},"modified":"2020-06-02T09:18:31","modified_gmt":"2020-06-02T09:18:31","slug":"banka-botore-afer-90-per-qind-e-sektorit-privat-ne-kosove-eshte-goditur-gjate-pandemise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/banka-botore-afer-90-per-qind-e-sektorit-privat-ne-kosove-eshte-goditur-gjate-pandemise\/","title":{"rendered":"Banka Botore: Af\u00ebr 90 p\u00ebr qind e sektorit privat, n\u00eb Kosov\u00eb, \u00ebsht\u00eb goditur gjat\u00eb pandemis\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Banka Bot\u00ebrore ka theksuar se goditjen m\u00eb t\u00eb madhe gjat\u00eb pandemis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, e kan\u00eb marr\u00eb pun\u00ebmarr\u00ebsit e sektorit privat me 88 p\u00ebrqind, t\u00eb cil\u00ebt pavar\u00ebsisht nga paketat e mb\u00ebshtetjes shtet\u00ebrore, bizneset e t\u00eb gjitha ekonomive po p\u00ebsojn\u00eb humbje, \u00e7ka rrezikon operacionet dhe aft\u00ebsin\u00eb e tyre paguese.<\/p>\n<p>N\u00eb raportin Tregjet e pun\u00ebs t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor n\u00ebn kriz\u00ebn COVID-19, t\u00eb publikuar nga Banka Bot\u00ebror\u00eb, theksohet se kufizimet mbi l\u00ebvizjen dhe mbajtja e distanc\u00ebs sociale kan\u00eb cenuar ofert\u00ebn dhe k\u00ebrkes\u00ebn e krahut t\u00eb pun\u00ebs, transportin dhe udh\u00ebtimet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paprecedent\u00eb.<\/p>\n<p>Raporti kujton se jan\u00eb mbyllur sektor\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb t\u00eb ekonomive komb\u00ebtare: hoteleri-restorantet, tregtia jo e domosdoshme me pakic\u00eb, turizmi, transporti dhe nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e prodhimit dhe pavar\u00ebsisht nga paketat e mb\u00ebshtetjes shtet\u00ebrore, bizneset e t\u00eb gjitha ekonomive po p\u00ebsojn\u00eb humbje, \u00e7ka rrezikon operacionet dhe aft\u00ebsin\u00eb e tyre paguese. M\u00eb t\u00eb prekura sipas BB-s\u00eb, jan\u00eb firmat e vogla dhe t\u00eb mesme, si edhe bizneset joformale.<\/p>\n<p>BB thekson se n\u00eb fund t\u00eb vitit, Kosova kishte rritjen m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb numrit t\u00eb personave t\u00eb pun\u00ebsuar: 6,7 p\u00ebr qind n\u00eb norm\u00eb vjetore.<\/p>\n<p>BB thot\u00eb se n\u00eb dy vitet e fundit n\u00eb Kosov\u00eb dhe n\u00eb Malin e Zi, pagat jan\u00eb rritur me mbi 2 p\u00ebr qind. Megjith\u00ebse Kosova \u00ebsht\u00eb vendi me rritjen m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb pun\u00ebsimit, ka ende nj\u00eb sasi t\u00eb madhe fuqie pun\u00ebtore t\u00eb pashfryt\u00ebzuar ende.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2019 norma e papun\u00ebsis\u00eb ra n\u00eb 13,4 p\u00ebr qind, 2,3 pik\u00eb p\u00ebrqindjeje m\u00eb pak se n\u00eb 2018, ku n\u00eb Kosov\u00eb dhe n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut ra me 3,5 pik\u00eb p\u00ebrqindjeje. Por, kur filloi kriza, thuajse nj\u00eb e dyta e popullat\u00ebs s\u00eb rajonit n\u00eb mosh\u00eb pune qe jo aktive. N\u00eb Kosov\u00eb, pasiviteti qe rritur madje p\u00ebrpara kriz\u00ebs; 70 p\u00ebr qind t\u00eb kosovar\u00ebve kriza i gjeti pa pun\u00eb. Megjith\u00ebse Kosova \u00ebsht\u00eb ende shum\u00eb mbrapa, sukseset e par\u00eb e kan\u00eb rritur shkall\u00ebn e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb femrave n\u00eb mbi 22 p\u00ebr qind t\u00eb grave n\u00eb mosh\u00eb pune.<\/p>\n<p>Derisa p\u00ebrmend t\u00eb gjitha vendet e Ballkanit Per\u00ebndimore, n\u00eb raport thuhet se shoq\u00ebrit\u00eb tregtare kan\u00eb kaluar me shpejt\u00ebsi drejt masave mbrojt\u00ebse: kan\u00eb ndryshuar orarin e pun\u00ebs, kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shkurtime t\u00eb p\u00ebrkohshme t\u00eb or\u00ebve t\u00eb pun\u00ebs, kan\u00eb detyruar punonj\u00ebsit t\u00eb marrin lejen vjetore, leje pa t\u00eb drejt\u00eb rroge dhe ka pasur edhe shkurtime t\u00eb vendeve t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar r\u00ebnien e operacioneve apo madje edhe mbylljen e detyruar.<\/p>\n<p>Kurse, sa i p\u00ebrket Kosov\u00ebs, BB p\u00ebrmend firmat q\u00eb kan\u00eb regjistruar nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb m\u00eb e lart\u00eb punonj\u00ebsish si rishtazi t\u00eb papun\u00eb, \u00e7ka tregon se mb\u00ebshtetja p\u00ebr pun\u00ebsim e cila u \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb punonj\u00ebsve t\u00eb sektorit formal n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb paket\u00ebs fiskale t\u00eb qeveris\u00eb p\u00ebr situat\u00ebn e jasht\u00ebzakonshme ka kontribuar n\u00eb formalizmin e pun\u00ebmarr\u00ebsve.<\/p>\n<p>Banka Bot\u00ebrore thot\u00eb se nj\u00eb shoqat\u00eb biznesi n\u00eb Kosov\u00eb konstatoi se 84 p\u00ebr qind e firmave t\u00eb anketuara ose qen\u00eb mbyllur plot\u00ebsisht, ose punonin me kapacitet t\u00eb reduktuar ose me orare t\u00eb reduktuar pune, dhe rreth 29 p\u00ebr qind e kishin ulur numrin e punonj\u00ebsve.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb, hendeku gjinor i cili ekzistonte m\u00eb par\u00eb, sipas BB-s\u00eb, tregon se vet\u00ebm 13 p\u00ebr qind e punonj\u00ebsve t\u00eb prekur do t\u00eb jen\u00eb femra.<\/p>\n<p>Do t\u00eb jet\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb sigurohet q\u00eb pabarazit\u00eb gjinore t\u00eb mos zgjerohen gjat\u00eb dhe pas pandemis\u00eb dhe q\u00eb arritjet 2 sa i takon akumulimit t\u00eb kapitalit njer\u00ebzor, fuqizimit ekonomik dhe d\u00ebgjimit t\u00eb z\u00ebrit dhe forc\u00ebs p\u00ebr femrat, t\u00eb akumuluara me aq mundim gjat\u00eb dekadave t\u00eb fundit, t\u00eb mos kthehen pas. Tri t\u00eb kat\u00ebrtat e punonj\u00ebsve q\u00eb mund t\u00eb preken jan\u00eb t\u00eb grup-mosh\u00ebs 30-64 vje\u00e7. Nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur q\u00eb goditjen m\u00eb t\u00eb madhe e kan\u00eb marr\u00eb pun\u00ebmarr\u00ebsit e sektorit privat (88 p\u00ebr qind). Vet\u00ebm n\u00eb Kosov\u00eb, do t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb punonj\u00ebs t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm t\u00eb cil\u00ebt do ta humbin pun\u00ebn n\u00eb krahasim me ata q\u00eb jan\u00eb n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie definitive pune, por kjo ndodh p\u00ebr shkak t\u00eb struktur\u00ebs s\u00eb tregut t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebrpara kriz\u00ebs. Nj\u00eb e dyta e punonj\u00ebsve t\u00eb prekur do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb vogla (deri n\u00eb 10 punonj\u00ebs)<\/p>\n<p>Kund\u00ebrp\u00ebrgjigjet e menj\u00ebhershme t\u00eb politikave duhet t\u00eb sigurojn\u00eb masa leht\u00ebsuese p\u00ebr punonj\u00ebsit dhe p\u00ebr nd\u00ebrmarrjet p\u00ebr t\u00eb mbrojtur mjetet e jetes\u00ebs dhe bizneset me rentabilitet ekonomik, sidomos n\u00eb sektor\u00ebt e goditur m\u00eb r\u00ebnd\u00eb, duke hedhur k\u00ebshtu themelet p\u00ebr kushtet p\u00ebr nj\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbje t\u00eb menj\u00ebhershme e t\u00eb pasur me vende pune me t\u2019u v\u00ebn\u00eb n\u00ebn kontroll pandemia. Burimet publike duhet t\u00eb p\u00ebrdoren s\u00eb pari p\u00ebr t\u00eb siguruar leht\u00ebsim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm dhe t\u00eb synuar p\u00ebr sektor\u00ebt e prekur m\u00eb r\u00ebnd\u00eb. P\u00ebrvoja e ngadal\u00ebsimeve t\u00eb m\u00ebparshme ekonomike ka treguar se subvencionet e pagave mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb ruajtjen e vendeve t\u00eb pun\u00ebs. Vler\u00ebsimet negative t\u00eb subvencioneve p\u00ebr pagat zakonisht kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me programe q\u00eb synojn\u00eb personat n\u00eb pozita t\u00eb pafavorshme ose nxisin krijimin e vendeve t\u00eb reja t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb koh\u00ebra ekonomike \u201cnormale\u201d. Por, q\u00eb programet e subvencioneve t\u00eb arrijn\u00eb shpejt\u00ebsin\u00eb e duhur mund t\u00eb doj\u00eb koh\u00eb. Komunikimi efektiv, dialogu social dhe angazhimet e qarta nga qeveria kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi kritike p\u00ebr kufizimin e humbjes s\u00eb vendeve t\u00eb pun\u00ebs gjat\u00eb kriz\u00ebs.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebse pasojat e kriz\u00ebs jan\u00eb ende duke u shpalosur, mund t\u00eb shihen q\u00eb tani disa shenja t\u00eb ndrojtura leht\u00ebsimi n\u00eb disa vende. \u00cbsht\u00eb mir\u00eb q\u00eb autoritetet t\u00eb mos e largojn\u00eb v\u00ebmendjen nga sfida t\u00eb tilla afatgjata si mungesat akute t\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore dhe aft\u00ebsive dhe produktiviteti i ul\u00ebt. Vlen t\u00eb shihen mund\u00ebsit\u00eb e transferimit t\u00eb operacioneve t\u00eb bizneseve n\u00eb vende m\u00eb t\u00eb af\u00ebrta, kalimit me kontrat\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbimeve te t\u00eb tret\u00eb dhe digjitalizimit. N\u00eb periudh\u00ebn afatgjat\u00eb, vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor duhet t\u00eb rrisin edhe investimet n\u00eb aft\u00ebsi dhe t\u00eb zgjerojn\u00eb mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr zhvillim t\u00eb aft\u00ebsive. P\u00ebr ta ulur rrezikun e automatizimit dhe p\u00ebr ta p\u00ebrmir\u00ebsuar cil\u00ebsin\u00eb e vendeve t\u00eb pun\u00ebs, rajoni duhet t\u00eb rrit\u00eb investimet n\u00eb aft\u00ebsit\u00eb themelore dhe n\u00eb aft\u00ebsi moderne \u201ct\u00eb ekonomis\u00eb s\u00eb re\u201d, t\u00eb tilla si aft\u00ebsit\u00eb n\u00eb TIK, aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb zgjidhur probleme, kreativiteti, komunikimi dhe aft\u00ebsia n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me njer\u00ebzit, t\u00eb cilat do t\u2019u japin mund\u00ebsi punonj\u00ebsve t\u00eb tanish\u00ebm dhe t\u00eb ardhsh\u00ebm t\u00eb p\u00ebrshtaten me tregjet e pun\u00ebs t\u00eb cilat jan\u00eb duke p\u00ebsuar ndryshime t\u00eb vrullshme.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Banka Bot\u00ebrore ka theksuar se goditjen m\u00eb t\u00eb madhe gjat\u00eb pandemis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, e kan\u00eb marr\u00eb pun\u00ebmarr\u00ebsit e sektorit privat me 88 p\u00ebrqind, t\u00eb cil\u00ebt pavar\u00ebsisht nga paketat e mb\u00ebshtetjes shtet\u00ebrore, bizneset e t\u00eb gjitha ekonomive po p\u00ebsojn\u00eb humbje, \u00e7ka rrezikon operacionet dhe aft\u00ebsin\u00eb e tyre paguese. N\u00eb raportin Tregjet e pun\u00ebs t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":58433,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-58432","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58432","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58432"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58432\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/58433"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58432"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58432"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58432"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}