{"id":61013,"date":"2020-07-02T11:08:28","date_gmt":"2020-07-02T11:08:28","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=61013"},"modified":"2020-07-02T11:10:10","modified_gmt":"2020-07-02T11:10:10","slug":"recesioni-ekonomik-dhe-trilema-financiare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/recesioni-ekonomik-dhe-trilema-financiare\/","title":{"rendered":"Recesioni ekonomik dhe trilema financiare"},"content":{"rendered":"

Shkruan: Emrush T.Shkodra<\/strong><\/p>\n

Paralajm\u00ebrimet p\u00ebr nj\u00eb r\u00ebnie ekonomike n\u00eb Kosov\u00eb prej 5 deri 6 p\u00ebr qind p\u00ebr vitin 2020-2021 duken t\u00eb q\u00ebndrueshme, n\u00ebse trendi i k\u00ebtill\u00eb vazhdon profesionist\u00ebt mendojn\u00eb se kjo p\u00ebrqindje do rritet edhe m\u00eb.
\nRecesioni dhe r\u00ebnia ekonomike karakterizohen me uljen e eksporteve gjat\u00eb muajve t\u00eb pandemis\u00eb covid19, q\u00eb sipas p\u00ebrllogaritjeve kalojn\u00eb mbi 130 milion euro.
\nMasat strikte t\u00eb nd\u00ebrmarra nga disa shtete Evropiane dhe q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb Kosov\u00ebn si vend q\u00eb duhet ngelur n\u00eb izolimin p\u00ebr shkak t\u00eb covid19, kan\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar gjendjen ekonomike edhe m\u00eb tej. K\u00ebto masa do t\u00eb pasojn\u00eb ngarkesa edhe m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbjen ekonomike t\u00eb vendit, dhe si rrjedhoj\u00eb e k\u00ebsaj kurba e r\u00ebnies do t\u00eb vazhdon dhe do t\u00eb thellohet edhe m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n

Ekonomia Kosovare \u00ebsht\u00eb n\u00eb kriz\u00eb reale, kjo r\u00ebnie do t\u00eb shpien drejt kolapsit ekonomik pashmangsh\u00ebm dhe do t\u00eb jet\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb rimarrim veten pas k\u00ebsaj katrahure t\u00eb krijuar.
\nQeveria k\u00ebtu do t\u00eb duhej t\u00eb p\u00ebrfshihet m\u00eb thell\u00eb, dhe p\u00ebrve\u00e7 pakove financiare q\u00eb ka l\u00ebshuar n\u00eb treg, ajo duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr ekonomin\u00eb e vendit, duke u orvatur t\u00eb mos lejoj\u00eb kolapsin ekonomik. Duhet te zgjedh drejtimin q\u00eb do t\u00eb qonte n\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbjen e ekonomis\u00eb, dhe t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb fond t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb biznesit dhe ekonomive familjare.
\nShteti yn\u00eb do t\u00eb duhet t\u00eb krijoj kushte p\u00ebr mbijetes\u00eb disa bizneseve t\u00eb vogla q\u00eb jan\u00eb n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi, dhe po ashtu t\u00eb krijoj kushte p\u00ebr hapjen e disa t\u00eb tjerave p\u00ebrmes fondeve t\u00eb qeveris\u00eb, Fondit Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Bank\u00ebs Evropiane p\u00ebr Zhvillim, ose bank\u00ebs Bot\u00ebrore etj.<\/p>\n

Paralajm\u00ebrimet e Bank\u00ebs Bot\u00ebrore<\/strong><\/p>\n

Sipas raportit t\u00eb fundit ekonomik t\u00eb Bank\u00ebs Bot\u00ebrore recesioni ekonomik p\u00ebr Ballkanin tashm\u00eb ka filluar, dhe skenar\u00ebt e mundsh\u00ebm q\u00eb BB supozon se shp\u00ebrthimi recesional n\u00eb Ballkan do t\u00eb fillon t\u00eb ngadal\u00ebsohet kah fundit i 2020-\u00ebs, n\u00ebse masat fillojn\u00eb t\u00eb bien dhe politikat e kontrollit covid19 do t\u00eb evitohen duke mos u r\u00ebnduar edhe m\u00eb tej gjendja ekonomike.<\/p>\n

Rikuperimi ekonomik mund t\u00eb parashihet n\u00eb muajt e mes\u00ebm t\u00eb 2021-\u00ebs, gjithnj\u00eb duke kalkuluar p\u00ebrmes formulave ekonomike q\u00eb bizneset mund t\u00eb ngrihen me nj\u00eb pjes\u00ebmarrje t\u00eb qeveris\u00eb, duke sanuar humbjen dhe duke investuar n\u00eb procese afatgjate p\u00ebrmes kredive pa kamata dhe kredive t\u00eb buta.
\nPor shkalla e zgjatjes s\u00eb recesionit do t\u00eb varet kryesisht nga koh\u00ebzgjatja e pandemis\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb edhe vendin ton\u00eb, por duke u mbajtur kryesisht Ballkani n\u00ebn llup\u00ebn e kontrollit dhe mbrojtjen nga covid19.
\nDisa nga qeverit\u00eb n\u00eb Ballkan tashm\u00eb e kan\u00eb nuhatur k\u00ebt\u00eb gj\u00eb, dhe si rrjedhoj\u00eb e k\u00ebsaj qeverit\u00eb e disa shteteve p\u00ebrreth nesh kan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb disa masa parandaluese kund\u00ebr covid19, dhe po lejojn\u00eb nj\u00eb hapje graduale ekonomike, duke mos krijuar panik dhe duke larguar fazat emergjente drejt hapjes s\u00eb plot\u00eb t\u00eb biznesit.<\/p>\n

Fazat recesive dhe rrjedhat e saj jan\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb parashikueshme n\u00eb bot\u00eb, e po ashtu edhe n\u00eb Ballkan, sepse ka indikacione q\u00eb kjo pandemi do t\u00eb jet\u00eb shkat\u00ebrruese p\u00ebr jet\u00ebn dhe mir\u00ebqenien e qytetar\u00ebve.
\nP\u00ebrmes recesionit do t\u00eb preket sistemi i taksimit q\u00eb konsiderohet mbushja e buxhetit t\u00eb vendit, sistemi sh\u00ebndet\u00ebsor do t\u00eb shkon drejt fundosjes duke gllab\u00ebruar shpenzime enorme gjat\u00eb r\u00ebnies, paralizimi i veprimtarive ekonomike, frika e hapjes s\u00eb bizneseve t\u00eb reja, stagnimi e investimeve, humbja e vendeve t\u00eb pun\u00ebs, vonesat n\u00eb pagesa t\u00eb k\u00ebsteve t\u00eb bizneseve q\u00eb kan\u00eb ndaj bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve dhe bankave etj.<\/p>\n

Rritja ekonomike kishte vazhduar nd\u00ebr vite<\/p>\n

Vendin ton\u00eb e kishte p\u00ebrcjell\u00eb nj\u00eb rritje relative ekonomike vit pas viti mbi 4 p\u00ebr qind, e q\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb arrinte edhe nj\u00eb rritje prej 4.3 e 4.8 p\u00ebr qind. Gj\u00eb q\u00eb kjo krahasuar m\u00eb shtetet e rajonit, kishte nj\u00eb rritje m\u00eb t\u00eb theksuar, dhe m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme.
\nKosova b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb hemisfer\u00ebn q\u00eb kryesisht mbulohet me eksporte t\u00eb vogla, por t\u00eb k\u00ebrkuara n\u00eb tregjet evropiane, p\u00ebr shkak t\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore m\u00eb t\u00eb lir\u00eb e cila rrjedhimisht edhe \u00e7mimet dalin m\u00eb t\u00eb lira karshi konkurrenc\u00ebs!
\nKjo n\u00ebnkupton q\u00eb vendi yn\u00eb kishte p\u00ebrjetuar nj\u00eb rritje graduale dhe konstante ekonomike.
\nRemitencat, ose mjetet financiare t\u00eb ardhura nga diaspora konsiderohen rritje n\u00eb t\u00eb hyrat shtet\u00ebrore q\u00eb ka ruajtur bilancin ekonomik, dhe kan\u00eb vazhduar me vite t\u00eb t\u00ebra t\u00eb mbulojn\u00eb vrimat financiare t\u00eb buxhetit t\u00eb vendit.<\/p>\n

Por, n\u00ebse pas t\u00ebr\u00eb err\u00ebsir\u00ebs s\u00eb krijuar nga cvid19, n\u00eb horizont parashihet q\u00eb gjat\u00eb periudh\u00ebs afatmesme 2021-2023, rritja ekonomike t\u00eb kthehet fuqimisht n\u00eb rajon, pasi aktiviteti ekonomik gradualisht pritet t\u00eb kthehet n\u00eb normalitet t\u00eb themeleve t\u00eb ekonomis\u00eb Kosovare.
\nPor kjo do t\u00eb varet kryesisht nga gjat\u00ebsia dhe intensiteti i kriz\u00ebs aktuale, po ashtu do t\u00eb ndikohet shum\u00eb nga politik b\u00ebrja e shteteve dhe q\u00ebllimeve t\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb adresuar \u00e7\u00ebshtjen e pandemis\u00eb.
\nKriza e nj\u00eb rreziku p\u00ebr Ballkanin per\u00ebndimor, do t\u00eb varet edhe nga recesioni n\u00eb Bashkimin Evropian. Trajtimi i i shpalosur i krizave ekonomike p\u00ebrve\u00e7 q\u00eb ka kapluar dhe vazhdon t\u00eb mbaj Bashkimin Evropian, kjo t\u00eb ndikoj\u00eb dhe v\u00ebshtir\u00ebsoj\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb bilancin ekonomik n\u00eb rajonin ballkanik, p\u00ebrfshir\u00eb edhe Kosov\u00ebn.<\/p>\n

Banka Bot\u00ebrore ka sugjerua vendet e prekura nga recesioni ekonomik q\u00eb t\u00eb ofrojn\u00eb mb\u00ebshtetje p\u00ebr familjet dhe bizneset e prekur gjat\u00eb urgjencave duke filluar nga 6 deri n\u00eb 11% e buxhetit t\u00eb shtetit.
\nMasat afatshkurtra t\u00eb shpallura jan\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhshm\u00ebri dhe i p\u00ebrgjigjen politikave t\u00eb BE-s\u00eb, por mund t\u00eb mos jen\u00eb adekuate p\u00ebr realitetin e krijuar n\u00eb bizneseve n\u00eb vend. Afarizmi i vendit do t\u00eb arrihet t\u00eb shp\u00ebtohet, n\u00ebse n\u00eb nj\u00eb afat t\u00eb shkurt\u00ebr do t\u00eb njohim nga af\u00ebr humbjet q\u00eb jan\u00eb shkaktuar gjat\u00eb pandemis\u00eb, e k\u00ebtu akoma nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ndonj\u00eb rezyme e plot\u00eb e humbjeve.<\/p>\n

Politik b\u00ebrja t\u00eb ruaj konstant\u00ebn<\/p>\n

Ballkani n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, e Kosova n\u00eb ve\u00e7anti njihen p\u00ebr krijimin e vendit t\u00eb pun\u00ebs duke u bazuar dhe mb\u00ebshtetur n\u00eb vet\u00ebpun\u00ebsim, p\u00ebr t\u00eb krijuar t\u00eb ardhura nga aktivitet joformale. Kjo kategori e t\u00eb b\u00ebrit biznes jan\u00eb grupe t\u00eb ndjeshme ndaj krizave, dhe po ashtu \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb mb\u00ebshteten p\u00ebrmes masave konvencionale.
\nDuke pasur parasysh gjat\u00ebsin\u00eb e pasigurt t\u00eb kriz\u00ebs covid19, politik b\u00ebr\u00ebsit n\u00eb Kosov\u00eb do t\u00eb p\u00ebrballen me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn dilem\u00eb politike q\u00eb tashm\u00eb beh\u00ebt n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.
\nT\u00eb shfryt\u00ebzohet hap\u00ebsira fiskale e disponoheshe p\u00ebr t\u00eb zbutur ndikimin e menj\u00ebhersh\u00ebm q\u00eb mund t\u00eb shkaktoj zjarr n\u00ebse kriza vazhdon dhe mbijeton prej masave t\u00eb nd\u00ebrmarra nga pakot financiare.<\/p>\n

P\u00ebrgjegj\u00ebsit e politik\u00ebs duhet t\u00eb kalibrohen p\u00ebr t\u00eb zbutur efektet e menj\u00ebhershme, p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrshtatur realiteteve t\u00eb reja q\u00eb mund t\u00eb shfaqen, dhe t\u00eb krijojn\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr profesionist t\u00eb fushave t\u00eb caktuara q\u00eb t\u00eb marrin pjes\u00eb duke p\u00ebrgatitur rim\u00ebk\u00ebmbjen ekonomike.<\/p>\n

Pakot p\u00ebr shp\u00ebtimin t\u00eb biznesit nuk po mjaftojn\u00eb, rezultatet jan\u00eb par\u00eb q\u00eb nga fillimi pothuajse. Shkuarja drejt\u00eb kolapsit ekonomik duke p\u00ebrjetuar nj\u00eb recesion galopant do t\u00eb duhej q\u00eb p\u00ebrmes disa masave dhe nj\u00eb seri l\u00ebvizjesh nga fushat specifike t\u00eb intervenohet pa pritur epilogun fatal. Sektor\u00ebt social\u00eb e sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb mbahen n\u00eb monitorim t\u00eb vazhduesh\u00ebm duke kalkuluar vazhdimisht nevojat mbi gjendjen e r\u00ebnduar t\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, fakti pse k\u00ebtu duhet pasur kujdes \u00ebsht\u00eb q\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsia nuk gjeneron t\u00eb hyra t\u00eb vetanake, por akoma financohet nga qeveria dhe buxheti i shtetit.
\nMburoja p\u00ebr bizneset dhe krijimin e kushteve p\u00ebr hapje t\u00eb bizneseve individuale mund t\u00eb beh\u00ebt p\u00ebrmes fondeve p\u00ebr zhvillim q\u00eb jan\u00eb akumuluar tash e disa vite.
\nInvestimet kapitale duhet ndalur plot\u00ebsisht, dhe n\u00eb vend t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb urave, fushave sportive, shtrimit t\u00eb rrug\u00ebve, nd\u00ebrtimit t\u00eb hidrocentraleve, beteja kund\u00ebr e varf\u00ebris\u00eb t\u00eb fokusohet n\u00eb shp\u00ebrndarjen e pakove shp\u00ebtuese p\u00ebr qytetar\u00ebt e vendit p\u00ebrmes pakove t\u00eb ndryshme financiare.<\/p>\n

Duke u bazuar n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e af\u00ebrt, q\u00eb politika Kosovare m\u00eb shum\u00eb udh\u00ebhiqet nga inatet dhe konkurrenca politike, masat nuk do t\u00eb mund t\u00eb jet\u00ebsohen, dhe si t\u00eb tilla do t\u00eb mund t\u00eb mbesin vet\u00ebm ide nga shum\u00eb profesionist q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb mir\u00ebn e vendit.
\nP\u00ebrderisa recesioni ekonomik do t\u00eb vazhdon t\u00eb rritet, dhe si rrjedhoj\u00eb pastaj monedha Euro nuk do t\u00eb mbulon humbjet n\u00eb tregun ton\u00eb financiar, pasi Kosova tashm\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Bashkimit Evropian dhe Bank\u00ebs Qendrore Evropiane.<\/p>\n

____
\nP.S
\n[1.Shprehja \u201crecesion ekonomik\u201d p\u00ebrdoret at\u00ebher\u00eb ku ka nj\u00eb ndryshim negativ t\u00eb PBB-s\u00eb krahasuar me vitin e m\u00ebparsh\u00ebm. N\u00ebse trendi \u00ebsht\u00eb negativ, n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 1% at\u00ebher\u00eb kjo quhet kriz\u00eb ekonomike, q\u00eb gjuha standarde ekonomike sot e njeh me fjal\u00ebn recesion.]
\n[2.Shprehja \u201ctrilema financiare\u201d \u00ebsht\u00eb deklarimi mbi stabilitetin financiar, integrimin financiar dhe politikat financiare komb\u00ebtare t\u00eb cilat si trinom nuk jan\u00eb n\u00eb pajtueshm\u00ebri n\u00eb mes vete, pra dy nga objektivat mund t\u00eb kombinohen, por jo triat! Trilema financiare dhe politikat komb\u00ebtare nuk jan\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhshm\u00ebri ekuiliburuese n\u00eb sistemin financiar.] <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Shkruan: Emrush T.Shkodra Paralajm\u00ebrimet p\u00ebr nj\u00eb r\u00ebnie ekonomike n\u00eb Kosov\u00eb prej 5 deri 6 p\u00ebr qind p\u00ebr vitin 2020-2021 duken t\u00eb q\u00ebndrueshme, n\u00ebse trendi i k\u00ebtill\u00eb vazhdon profesionist\u00ebt mendojn\u00eb se kjo p\u00ebrqindje do rritet edhe m\u00eb. Recesioni dhe r\u00ebnia ekonomike karakterizohen me uljen e eksporteve gjat\u00eb muajve t\u00eb pandemis\u00eb covid19, q\u00eb sipas p\u00ebrllogaritjeve kalojn\u00eb mbi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":61014,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-61013","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61013","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=61013"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61013\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=61013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=61013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=61013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}