{"id":89140,"date":"2021-08-21T12:00:21","date_gmt":"2021-08-21T12:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/?p=89140"},"modified":"2021-08-21T12:00:21","modified_gmt":"2021-08-21T12:00:21","slug":"dual-arsimi-dhe-pergatitja-per-tregun-e-punes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/dual-arsimi-dhe-pergatitja-per-tregun-e-punes\/","title":{"rendered":"Dual arsimi dhe p\u00ebrgatitja p\u00ebr tregun e pun\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p>Shkruan: Emrush T.Shkodra<\/p>\n<p>Bazuar n\u00eb ligjin e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, me 18 vje\u00e7 do llogarit\u00ebsh i gatsh\u00ebm p\u00ebr pun\u00eb, dhe p\u00ebr rrjedhoj\u00eb me k\u00ebt\u00eb mosh\u00eb ju jeni nj\u00eb aset q\u00eb lirisht mund t\u00eb b\u00ebhesh pjes\u00eb e tregut t\u00eb pun\u00ebs.<br \/>\nP\u00ebr tu gjendur i gatsh\u00ebm n\u00eb tregun e pun\u00ebs, do t\u00eb duhej t\u00eb ishe nj\u00eb kuad\u00ebr i p\u00ebrgatitur i ardhur nga shkollat e mesme profesionale, ku p\u00ebr rrjedhoj\u00eb mund\u00ebsia e pun\u00ebsimit dhe e gjetjes s\u00eb nj\u00eb pune t\u00eb nj\u00eb profili t\u00eb caktuar do t\u00eb ishte m\u00eb e madhe.<\/p>\n<p>Mosha e theksuar prej 18 vje\u00e7e do t\u00eb llogaritej i gatsh\u00ebm p\u00ebr pun\u00eb, n\u00ebse ti ke p\u00ebrfunduar nj\u00eb sistem arsimor t\u00eb quajtur dual arsimimi.<br \/>\nKjo n\u00ebnkupton praktikimin i sistemit Evropian t\u00eb p\u00ebrgatitjes s\u00eb t\u00eb rinjve p\u00ebr tregun e pun\u00ebs, ku t\u00eb rinjt\u00eb p\u00ebrgatiten duke u bazuar n\u00eb arsimin paralel t\u00eb fitimit t\u00eb njohurive nga shkollat profesionale dhe aft\u00ebsimit n\u00eb nj\u00eb kompani.<\/p>\n<p>Shkoll\u00eb teori, kompani praktik\u00eb<\/p>\n<p>Sot n\u00eb shkollat profesionale n\u00eb Kosov\u00eb ky trajtim ndaj t\u00eb rinjve tashm\u00eb ekziston, por vet\u00ebm se shteti nuk ka arritur ta jet\u00ebsoj\u00eb dual-arsimin si pasoj\u00eb e mos angazhimit t\u00eb ekspert\u00ebve n\u00eb k\u00ebto fusha. P\u00ebrgatitja dhe shkollimi i t\u00eb rinjve vazhdon nj\u00eb ansh\u00ebm, t\u00eb rinjt\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb marrin njohuri teorike nga shkollat profesionale, porse at\u00eb nuk mund ta zbatojn\u00eb n\u00eb praktik\u00eb, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb marr\u00ebveshjeve me kompani t\u00eb ndryshme qoft\u00eb ato publike apo private.<\/p>\n<p>Sistemi dual do t\u00eb shpinte t\u00eb rinjt\u00eb drejt kryerjes se zanateve, q\u00eb do t\u00eb jet\u00ebsonte \u00ebndrrat e shum\u00eb personave p\u00ebr gjetjen e nj\u00eb vendi t\u00eb pun\u00ebs, duke qen\u00eb i p\u00ebrgatitur si nj\u00eb profil i dal nga shkolla p\u00ebrmes teoris\u00eb n\u00eb kombinim me praktik\u00ebn e fituar nga kompanit\u00eb.<br \/>\nSistemi dual do t\u00eb kishte fokusin kryesor n\u00eb orarin 3 ditor shkoll\u00eb, dhe 2 ditor praktik. Kjo do t\u00eb mund t\u00eb funksiononte p\u00ebrmes bashk\u00ebpunimit t\u00eb shkollave dhe Ministris\u00eb s\u00eb Arsimit Shkenc\u00ebs dhe Teknologjis\u00eb dhe sektorit privat.<\/p>\n<p>Sot nj\u00eb i ri detyrimisht i duhet t\u00eb vrapoj\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb nj\u00eb bachelori, e n\u00eb munges\u00eb pastaj t\u00eb gjetjes s\u00eb nj\u00eb vendi t\u00eb pun\u00ebs, at\u00ebher\u00eb ose do t\u00eb vazhdoj shkollimin e m\u00ebtutjesh\u00ebm superior duke vazhduar n\u00eb gradat master, ose do t\u00eb ik nga vendi.<br \/>\nAi plot\u00ebsisht do t\u00eb del i pap\u00ebrgatitur n\u00eb tregun e pun\u00ebs edhe po q\u00eb do t\u00eb pajiset me diplom\u00ebn master, sepse i mungon korniza baz\u00eb, pra i mungon p\u00ebrvoja dhe praktika.<\/p>\n<p>T\u00eb kesh nj\u00eb profesion\/zanat dhe t\u00eb jesh i p\u00ebrgatitur p\u00ebr tregun e pun\u00ebs, k\u00ebt\u00eb do t\u00eb mund ta arrish me 18 vje\u00e7, kurse po vazhdove p\u00ebr nj\u00eb profesion akademik t\u00eb grad\u00ebs s\u00eb tret\u00eb do t\u00eb duhen 23-25 vjet.<\/p>\n<p>Dual arsimi dhe gjetja e nj\u00eb vendi t\u00eb pun\u00ebs<\/p>\n<p>Kjo form\u00eb e metodologjis\u00eb s\u00eb dual-arsimit p\u00ebrgatit t\u00eb rinjt\u00eb p\u00ebr tregun e pun\u00ebs. Qeveria e Kosov\u00ebs do t\u00eb duhet t\u00eb investoj m\u00eb shum\u00eb, e jo sikur ka ecur deri m\u00eb tani duke proklamuar shkollat profesionale vet\u00ebm gjat\u00eb fushatave elektorale, dhe pastaj duke drejtuar kah k\u00ebto shkolla nj\u00eb shtres\u00eb pothuajse m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt\u00ebn e nivelit t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb mir\u00eb.<br \/>\nAjo duhet t\u00eb investoj m\u00eb shum\u00eb dhe shpejt, duke zgjeruar nj\u00eb bashk\u00ebpunim n\u00eb mes arsimit t\u00eb mes\u00ebm dhe sektorit privat.<br \/>\nPor, k\u00ebt\u00eb kompetenc\u00eb q\u00eb do t\u00eb zhvillonte n\u00eb shkollat profesionale, MAShT dhe qeveria e Kosov\u00ebs do t\u00eb duhet t\u00eb merr nga kompetencat e Drejtorive komunale dhe t\u00eb jet\u00ebsoj\u00eb projektet afatgjate e vetme.<br \/>\nSepse deri m\u00eb tani \u00ebsht\u00eb par\u00eb q\u00eb DKA-t\u00eb nuk e kan\u00eb zhvilluar dual-arsimin, dhe as nuk e kan\u00eb pasur n\u00eb fokusin primar n\u00eb plan programet e tyre, p\u00ebrve\u00e7 zhurmave q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb fushatave.<\/p>\n<p>Orientimi profesional dhe profili i s\u00eb ardhmes<\/p>\n<p>Duhet shmangur d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb prindit q\u00eb f\u00ebmija t\u00eb orienton jet\u00ebn e tij profesionale kundrejt apetiteve t\u00eb prindit, aty ku ai ka afinitete t\u00eb shprehura gjat\u00eb adoleshenc\u00ebs s\u00eb tij.<br \/>\nAty ku prindi synon dhe shpreh ambiciet krejt\u00ebsisht kund\u00ebr vullnetit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, p\u00ebr faktin se f\u00ebmija \u00ebnd\u00ebrron krejt di\u00e7ka tjet\u00ebr kurse i imponohet krejt di\u00e7ka tjet\u00ebr, n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve t\u00eb v\u00ebrtetuara shkenc\u00ebrisht kan\u00eb rezultuar t\u00eb d\u00ebshtuara.<\/p>\n<p>N\u00eb bot\u00ebn reale sot kemi shembuj q\u00eb kund\u00ebrshtojn\u00eb teorin\u00eb q\u00eb vet\u00ebm me bachelor, master do t\u00eb beh\u00ebsh i pasur dhe i suksessh\u00ebm.<\/p>\n<p>Praktika ka treguar q\u00eb pik\u00ebrisht sukseset m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha vijn\u00eb nga zanatgjinj\u00ebt, dhe p\u00ebr rrjedhoj\u00eb sot n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi sektori privat dhe suksesi i tyre vjen si pasoj\u00eb e k\u00ebmb\u00ebnguljes duke u bazuar n\u00eb forcat e tija, e jo n\u00eb dokumente dhe letra t\u00eb p\u00ebrfituara si rrjedhoj\u00eb e shkollimit.<\/p>\n<p>Bill Gates (Microsoft, Xbox, Office), Steve Job (Apple, iPhone, iPad), Mark Zuckerberg (Facebook, Instagram, msn), Ralph Lauren (Disajnator i Mod\u00ebs), James Cameron (Producent, Artist), John D, Rockfeller, Henry Ford, Roman Abramovich etj. Jan\u00eb disa nga emrat q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb namin n\u00eb bot\u00ebn e suksesit, e q\u00eb rrjedhimisht nuk kishin degree (fakultet).<\/p>\n<p>Qeveria p\u00ebrkat\u00ebsisht MASHT-i duhet t\u00eb b\u00ebhen atraktive n\u00eb t\u00ebrheqjen e rinjve n\u00eb shkollimin e njohur n\u00eb Evrop\u00eb si dual-arsimi p\u00ebr faktin se k\u00ebta t\u00eb rinj\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb shfaqnin njohurit\u00eb e tyre k\u00ebtu n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb fituara nga shkollat profesionale, e jo t\u00eb shohin si opsion ikjen nga vendi.<\/p>\n<p>Memorandumet n\u00eb mes MAShT, shkollave t\u00eb mesme dhe sektorit privat do t\u00eb ishte nj\u00eb fuqi e p\u00ebrgatitjes p\u00ebr pun\u00eb, dhe tregu yn\u00eb i pun\u00ebsimit do t\u00eb ishte m\u00eb konkurruesi n\u00eb rajon p\u00ebr shkakun q\u00eb Republika jon\u00eb posedon nj\u00eb rini nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb theksuarat n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo m\u00ebnyr\u00eb e shkollimit do t\u00eb kishte dual efekt po ashtu, sepse nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb do t\u00eb p\u00ebrgatiste nj\u00eb fuqi pun\u00ebtore qysh n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb re t\u00eb dal\u00eb p\u00ebrmes shkollave profesionale, dhe n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr do t\u00eb filtronte dhe inspironte nj\u00eb shtres\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb vazhduar studimet akademike.<\/p>\n<p>[ Scriptum: \u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb arsimi dual dhe cila \u00ebsht\u00eb r\u00ebnd\u00ebsia e tij?<br \/>\nMe fjal\u00eb t\u00eb thjeshta, arsimi dual \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem n\u00eb t\u00eb cilin aft\u00ebsimi n\u00eb nj\u00eb kompani kombinohet me l\u00ebnd\u00eb n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb profesionale. \u00cbsht\u00eb e nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie t\u00eb madhe pasi kontribuon n\u00eb zhvillimin e aft\u00ebsive cil\u00ebsore praktike q\u00eb k\u00ebrkohen nga pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit.<\/p>\n<p>Prandaj ka nj\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb rritjen e pun\u00ebsueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve dhe s\u00eb fundmi n\u00eb leht\u00ebsimin e rrug\u00ebs s\u00eb tyre drejt nj\u00eb pun\u00ebsimi t\u00eb denj\u00eb dhe t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm. Nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb \u2013 kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr arsimin dual, t\u00eb gjith\u00eb syt\u00eb drejtohen drejt Zvicr\u00ebs ose Gjermanis\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, e cila zbaton me sukses k\u00ebt\u00eb model arsimor, e cila ka treguar n\u00eb praktik\u00ebn e gjat\u00eb nj\u00eb sukses t\u00eb theksuar. Ka edhe nj\u00eb emision n\u00eb lidhjen me k\u00ebt\u00eb tem\u00eb te emisioni \u201c7 Dite me Panxhen\u201d. ]\/radiostargjilan.com\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan: Emrush T.Shkodra Bazuar n\u00eb ligjin e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, me 18 vje\u00e7 do llogarit\u00ebsh i gatsh\u00ebm p\u00ebr pun\u00eb, dhe p\u00ebr rrjedhoj\u00eb me k\u00ebt\u00eb mosh\u00eb ju jeni nj\u00eb aset q\u00eb lirisht mund t\u00eb b\u00ebhesh pjes\u00eb e tregut t\u00eb pun\u00ebs. P\u00ebr tu gjendur i gatsh\u00ebm n\u00eb tregun e pun\u00ebs, do t\u00eb duhej t\u00eb ishe nj\u00eb kuad\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":89142,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":{"0":"post-89140","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89140"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89140\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media\/89142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiostargjilan.com\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=89140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}