Të qenit mbipeshë mund të rrisë ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të demencës në moshë të vonë, paralajmërojnë ekspertë ndërkombëtarë. Një studim i ri, i udhëhequr nga Universiteti i Bristolit, sugjeron se miliona raste demence mund të parandalohen përmes humbjes në peshë dhe menaxhimit të presionit të gjakut.
Studime të mëparshme kanë treguar se obeziteti në moshën e mesme – i përcaktuar nga Indeksi i Masës Trupore (BMI) 30 ose më shumë – lidhet me rrezik më të lartë për zhvillimin e demencës, një sëmundje që dëmton kujtesën dhe funksionet njohëse. Megjithatë, deri tani nuk ishte e qartë nëse ekzistonte një lidhje e drejtpërdrejtë mes obezitetit dhe demencës, apo nëse rreziku nxitej nga faktorë të tjerë jetese, si pirja e duhanit apo tensioni i pakontrolluar i gjakut, të dy faktorë të njohur rreziku për demencën.
Në studimin e ri, të botuar në The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, studiuesit zbuluan një lidhje të drejtpërdrejtë dhe shkakësore mes BMI-së së lartë dhe demencës vaskulare. Kjo formë e demencës shkaktohet nga qarkullimi i reduktuar i gjakut në tru, që dëmton dhe me kalimin e kohës shkatërron qelizat e trurit. Ajo lidhet shpesh me ngushtimin ose bllokimin e enëve të vogla të gjakut në tru, faktorë jetese jo të shëndetshëm ose goditje në tru.
Dr Ruth Frikke-Schmidt, mjeke kryesore dhe eksperte e sëmundjeve të lidhura me moshën, tha:
“Në këtë studim zbuluam se BMI-ja e lartë dhe tensioni i lartë i gjakut janë shkaqe të drejtpërdrejta të demencës. Trajtimi dhe parandalimi i mbipeshës dhe hipertensionit përfaqësojnë një mundësi ende të pashfrytëzuar për parandalimin e demencës.”
Studiuesit analizuan të dhëna nga mbi 500,000 pjesëmarrës në Kopenhagë dhe Mbretërinë e Bashkuar, përfaqësues të popullatës së përgjithshme. Ata përdorën metodën e randomizimit mendelian, e cila shqyrton variante gjenetike të lidhura me BMI-në dhe që nuk ndikohen nga faktorë jetese si duhani. Rezultatet treguan se personat me predispozitë gjenetike për BMI më të lartë kishin më shumë gjasa të zhvillonin demencë vaskulare.
Rreth një e katërta e këtij rreziku shtesë u pa se lidhej me presionin e lartë të gjakut (hipertensionin), duke nënvizuar rëndësinë e trajtimit të tij për uljen e rrezikut të demencës.
“Ky studim tregon se mbipesha dhe tensioni i lartë nuk janë thjesht shenja paralajmëruese, por shkaqe të drejtpërdrejta të demencës. Kjo i bën ato objektiva konkrete dhe të arritshme për parandalim,” shtoi Dr Frikke-Schmidt.
Dr Liv Tybjærg Nordestgaard, eksperte e biokimisë klinike dhe autore kryesore e studimit, theksoi se demenca është një sëmundje shkatërruese që prek rreth 50 milionë njerëz në mbarë botën. “Fatkeqësisht, mundësitë për trajtim dhe parandalim janë të kufizuara. Studimi ynë tregon se ulja e BMI-së dhe/ose kontrolli i tensionit të lartë të gjakut mund të zvogëlojë rrezikun e demencës vaskulare në popullatë,” tha ajo.
Aktualisht, dy në tre britanikë klasifikohen si mbipeshë ose obezë, një prirje që është lidhur tashmë me ndryshime të rëndësishme në tru, veçanërisht në zonat që lidhen me demencën, si dhe me rrezik të shtuar për sëmundjen e Alzheimerit. Kjo tendencë ka nxitur gjithashtu një rritje të rasteve me diabet të tipit 2 dhe tension të lartë të gjakut, edhe te personat nën moshën 40 vjeç.
Ndërkohë, shfaqja e injeksioneve të reja për humbje peshe, si Mounjaro dhe Wegovy, ka transformuar trajtimin e obezitetit, duke ofruar rënie të ndjeshme në peshë dhe përfitime kardiometabolike. Megjithatë, Dr Frikke-Schmidt paralajmëroi se ende nuk dihet nëse këto ilaçe, kur përdoren para shfaqjes së simptomave njohëse, mund të mbrojnë nga demenca. “Medikamentet për humbje peshe janë testuar për ngadalësimin e rënies njohëse në fazat e hershme të Alzheimerit, por pa përfitime të qarta. Studimi ynë mbështet idenë se ndërhyrjet e hershme për humbje peshe mund të parandalojnë demencën, veçanërisht demencën vaskulare,” tha ajo.
Një studim tjetër i publikuar këtë vit sugjeroi se përfitimet e këtyre injeksioneve mund të jenë afatshkurtra pas ndërprerjes së trajtimit, me përmirësimet në presionin e gjakut që zbehen brenda 18 muajsh.
Ndërkohë, ekspertë kryesorë botërorë kanë paraqitur së fundmi 56 rekomandime të bazuara në prova shkencore për uljen e rrezikut të demencës, përfshirë kontrollin e tensionit të lartë dhe përmirësimin e mesazheve të shëndetit publik. Ata theksuan se parandalimi funksionon më mirë kur mesazhet fokusohen te faktorë rreziku mbi të cilët njerëzit mund të veprojnë dhe për të cilët ka prova të forta se ndryshimi ul rrezikun e demencës.
Aktualisht, rreth 900,000 persona jetojnë me demencë në Mbretërinë e Bashkuar, një shifër që pritet të rritet në mbi 1.6 milionë deri në vitin 2040. Demenca vaskulare është forma e dytë më e zakonshme pas Alzheimerit. Demenca është gjithashtu shkaku kryesor i vdekjeve në vend, me mbi 74,000 vdekje në vit.
Në Shtetet e Bashkuara, rreth 6.7 milionë persona mbi 65 vjeç jetojnë me demencë, përfshirë Alzheimerin, dhe kjo shifër parashikohet të arrijë gati 14 milionë deri në vitin 2060, me rreth 120,000 vdekje në vit të lidhura vetëm me Alzheimerin. /GazetaExpress/
