Zgjedhjet në Kosovë nuk mjaftojnë më për të vlerësuar cilësinë e demokracisë, nëse nuk ndiqen me qëndrueshmëri institucionale. Bllokimet e shpeshta paszgjedhore kanë ndryshuar mënyrën se si vendi perceptohet ndërkombëtarisht, duke zhvendosur fokusin nga procesi zgjedhor te kapaciteti për qeverisje.
Më 7 qershor, Kosova shkon në zgjedhjet e treta parlamentare brenda 18 muajve – një ritëm që e largon ciklin zgjedhor nga normaliteti demokratik dhe e vendos atë në logjikën e krizës së përsëritur.
Vetëm gjashtë muaj më parë, zgjedhjet prodhuan një fitues të qartë – Lëvizjen Vetëvendosje me mbi 51 për qind të votave – që në kushte normale do të nënkuptonte stabilitet politik. Por, dështimi për të zgjedhur presidentin e ri të shtetit aktivizoi afatet kushtetuese dhe e ktheu vendin sërish në kutitë e votimit.
Fushata është tashmë në lëvizje të plotë – me tubime, takime, fjalime – por përmbajtja e saj mbetet e kufizuar: më shumë akuza dhe kërkim përgjegjësish për atë që ka ndodhur, dhe më pak ide të reja për zgjidhje apo rrugë përpara.
“Ne nuk kemi pasur nevojë edhe për një fitore, por blloku opozitar ka pasur nevojë edhe për një humbje”, ka thënë kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, tani kryeministër në detyrë, para disa mbështetësve të tij.
“Ata që kishin mundësinë dhe përgjegjësinë për të udhëhequr, zgjodhën të mos veprojnë”, sipas një video-mesazhi të publikuar në Facebook nga kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza.
E, “a do ta lëmë Kosovën të lodhet nga përçarjet dhe nga krizat e njëpasnjëshme, siç duan të tjerët?”, ka pyetur bartësja e listës së Lidhjes Demokratike të Kosovës, Vjosa Osmani.
Mbi 2 milionë qytetarë me të drejtë vote do të mund ta japin përgjigjen në fletëvotime, por për vëzhguesit ndërkombëtarë të zhvillimeve në Kosovë pritshmëria shkon përtej pjesëmarrjes në zgjedhje.
Ish-i dërguari i posaçëm i Bashkimit Evropian për Kosovën, Wolfgang Petritsch, thotë se, mes pasigurish të mëdha globale, është koha që votuesit të sillen si qytetarë aktivë dhe kërkues, duke i dërguar mesazh të qartë udhëheqjes politike se bllokimet e zgjatura institucionale nuk janë më të pranueshme dhe se institucionet duhet të funksionojnë.
“Unë nuk dua të përfshihem në politikën e brendshme dhe nuk e di se si do të zhvillohen zgjedhjet e ardhshme, por, në njëfarë mënyre, qytetarët duhet t’i thonë partisë dominuese dhe liderit të saj: Tani është koha të veproni, bëni diçka”, thotë Petritsch për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.
Ish-diplomati austriak shton se zgjedhjet e shpeshta, rivalitetet personale dhe mungesa e kompromisit po e lënë Kosovën jashtë një momenti kyç, teksa po riformësohet arkitektura e sigurisë dhe politikës në Evropë, mes luftës në Ukrainë, tronditjeve në Lindjen e Mesme dhe dobësimit të garancive amerikane.
Sipas tij, në vend që të shfaqet si një demokraci e vogël, por e besueshme, Kosova po perceptohet si një pikë shtesë paqëndrueshmërie në skajin e Evropës.
Ai thotë se 18 muaj pa qëndrueshmëri institucionale janë tepër për një shtet me siguri të brishtë si Kosova dhe paralajmëron se kjo situatë u jep argumente të tjera pesë shteteve të BE-së që nuk e njohin ende pavarësinë e saj, për t’i kthyer rezervat e tyre të mëparshme në një pretendim më bindës se Kosova nuk funksionon dot si shtet i plotë.
“Çfarë të njohim? Që një vit e gjysmë nuk mund të kenë qeveri stabile, nuk mund të zgjedhin president… Pra, bëhet fjalë për një humbje dramatike të besimit se Kosova po përpiqet të jetë dhe të bëhet një shtet serioz”, thotë Petritsch.
