Paga e 13-të dhe kompensimi për përvojën e punës duhet të financohen nga niveli qendror për të mbrojtur komunat dhe shërbimet publike.
Miratimi nga Qeveria i projektligjit për rialokimin e 102 milionë eurove krijon mundësinë për pagesën e pagës së 13-të dhe kompensimin retroaktiv të diferencës për përvojën e punës. Këto detyrime duhet të mbulohen nga niveli qendror. Komunat nuk duhet të detyrohen t’i financojnë me fondet e destinuara për shërbime publike dhe investime.
Financimi qendror mbron të ardhurat e punonjësve, ruan stabilitetin e buxheteve lokale dhe siguron që qytetarët të mos paguajnë koston e vendimeve që tejkalojnë kapacitetet komunale. Efekti i plotë i kësaj mase varet nga miratimi, ndarja e qartë dhe zbatimi në kohë i mjeteve.
Lehtësim i menjëhershëm për buxhetet komunale
Mbulimi qendror i pagës së 13-të do t’u kthejë komunave fondet e përdorura për pagat e rregullta. Gjithashtu, do të ulë rrezikun e mungesës së mjeteve gjatë pjesës së mbetur të vitit.
Kjo do të mbrojë fondet për arsimin, shëndetësinë, mirëmbajtjen, shërbimet sociale dhe investimet kapitale. Pa financim shtesë, pagesat e reja mund të krijojnë hendeqe buxhetore. Si pasojë, projektet dhe shërbimet e planifikuara mund të vonohen ose të zvogëlohen.
Prandaj, bartja e kësaj barre në nivelin qendror është zgjidhja më e drejtë dhe më e qëndrueshme për financat publike.
Kompensimi për përvojën e punës duhet të mbulohet nga niveli qendror
Ligji nr. 08/L-196 përcakton shtesën prej 0,25% për çdo vit të plotë të 15 viteve të para të përvojës dhe 0,5% për vitet mbi këtë periudhë. Diferenca prej 0,25 pikë përqindjeje zbatohet për 15 vitet e para, edhe për punonjësit me më shumë se 15 vite përvojë, për pjesën përkatëse.
Për një punonjës me pagë bazë 600 euro dhe 10 vite përvojë, diferenca është 15 euro bruto në muaj, ose 180 euro për 12 muaj. Me 15 vite përvojë, ajo arrin në 22,50 euro bruto në muaj, ose 270 euro për 12 muaj.
Shuma përfundimtare varet nga paga bazë, përvoja e njohur, periudha e mbuluar dhe pagesat e mëparshme. Meqë ky kompensim buron nga detyrimet ligjore dhe prek një numër të madh punonjësish, financimi i tij duhet të garantohet nga niveli qendror. Kjo do të sigurojë zbatimin e ligjit pa dëmtuar buxhetet komunale.
Mbrojtja e shërbimeve dhe ekonomisë lokale
Financimi qendror shmang krijimin e një barre të re mbi komunat. Ai ruan kapacitetin e tyre për ofrimin e shërbimeve dhe realizimin e investimeve.
Përvoja me detyrimet që rrjedhin nga kontratat kolektive, si dhe me ekzekutimin e tyre gjyqësor e përmbarimor, ka treguar se kostot e pagave mund të kufizojnë projektet, mirëmbajtjen dhe shërbimet. Këto kosto shpesh barten nga një vit në tjetrin.
Nëse komunat detyrohen t’i mbulojnë vetë këto shpenzime, pasojat do të ndihen drejtpërdrejt në cilësinë e shërbimeve dhe në zhvillimin lokal.
Paga e 13-të dhe kompensimi retroaktiv rrisin të ardhurat e familjeve. Ato mund të nxisin edhe konsumin në ekonominë lokale. Në të njëjtën kohë, financimi qendror u siguron komunave më shumë parashikueshmëri në planifikimin financiar.
Kjo u mundëson komunave të përqendrohen në përgjegjësitë e tyre kryesore: shërbimet publike, mirëmbajtjen dhe investimet.
Zbatimi kërkon qartësi dhe përgjegjshmëri
Mbështetja duhet të shoqërohet me ndarje të qartë të mjeteve sipas komunave, udhëzime të sakta për përllogaritjen dhe afate konkrete të zbatimit.
Për Gjilanin, përfitimi real do të varet nga shuma e ndarë për pagën e 13-të dhe kompensimin për përvojën e punës. Një proces i shpejtë dhe transparent do ta lehtësonte planifikimin e fondeve për shërbimet dhe investimet.
Në të kundërtën, mungesa e qartësisë do të krijonte pasiguri dhe rrezik për zbatimin e detyrimeve.
Përfundim: financim qendror për mbrojtjen e komunave
Mbulimi nga niveli qendror i pagës së 13-të dhe kompensimit për përvojën e punës nuk është vetëm një masë financiare. Ai është domosdoshmëri për funksionimin e qëndrueshëm të komunave.
Ky financim mbron punonjësit, shmang presionin mbi buxhetet lokale dhe ruan fondet për shërbime, investime dhe zhvillim ekonomik. Për këtë arsye, ai duhet të shoqërohet me zbatim të drejtë, transparent dhe në kohë.
Vetëm kështu detyrimet ndaj punonjësve mund të përmbushen pa cenuar funksionimin e komunave, cilësinë e shërbimeve publike dhe mirëqenien e qytetarëve.
