16 shtatori solli një nga ditët më të rëndësishme dhe më të ngarkuara për Kosovën, pas shpalljes së aktgjykimit të shkallës së parë ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Dhomat e Specializuara në Hagë.
Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet, ndërsa Rexhep Selimi me 13 vjet, në një dënim të përbashkët prej 81 vitesh burgim. Prokuroria e Specializuar e cilësoi vendimin si të rëndësishëm për sundimin e ligjit dhe drejtësinë për viktimat, ndërsa theksoi se procesi nuk kishte për qëllim gjykimin e UÇK-së apo të luftës për pavarësinë e Kosovës.
Menjëherë pas shpalljes së aktgjykimit, reagimet në Kosovë ishin të shumta. Kryeministri Albin Kurti e cilësoi vendimin si “padrejtësi të papranueshme” dhe kërkoi që ai të ndryshohet përmes procedurës së apelit. Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, tha se fjala e fundit juridike nuk ishte thënë ende. Glauk Konjufca, i cili ishte në Hagë gjatë shpalljes së vendimit, e quajti atë të padrejtë dhe të pamerituar.
Edhe partitë politike reaguan. PDK-ja e kundërshtoi aktgjykimin dhe tha se beteja për drejtësi do të vazhdojë, ndërsa kryetari i saj, Bedri Hamza, e përshkroi ditën si të rëndë për Kosovën. Lumir Abdixhiku tha se UÇK-ja mbetet pjesë e rëndësishme e historisë së Kosovës, ndërsa Ramush Haradinaj e cilësoi vendimin të papranueshëm dhe të padrejtë, duke kërkuar vazhdimin e betejës ligjore në shkallët e tjera.
Nga Shqipëria, kryeministri Edi Rama reagoi me një fjalë të vetme – “Marre”, ndërsa presidenti Bajram Begaj shprehu “trishtim të thellë”. Ish-kryeministri shqiptar Pandeli Majko, i përlotur, tha se vendimi nuk e ndryshon historinë dhe foli për lidhjen e tij me Thaçin dhe periudhën e luftës së Kosovës. Nga Maqedonia e Veriut, Ali Ahmeti bëri thirrje për maturi dhe unitet, duke theksuar se procesi nuk përfundon me aktgjykimin e shkallës së parë.
Familjarët e ish-krerëve të UÇK-së reaguan gjithashtu. Djali i Hashim Thaçit, Endrit Thaçi, tha se beteja nuk ka përfunduar. Djali i Jakup Krasniqit përcolli mesazhin se ish-krerët janë të fortë dhe me ndërgjegje të pastër, ndërsa vajza e Krasniqit e cilësoi vendimin si, sipas saj, “padrejtësinë më të madhe të këtij shekulli”. Vëllai i Thaçit tha shkurt: “E presim Apelin”, ndërsa familja e Kadri Veselit reagoi me dhimbje pas dënimit prej 18 vitesh.
Mbrojtja e katër të dënuarve paralajmëroi apelimin. Avokatët shprehën pakënaqësi me mënyrën se si, sipas tyre, janë vlerësuar provat dhe dëshmitë. Avokatja e Jakup Krasniqit tha se vendimi do të apelohet, ndërsa mbrojtja e Rexhep Selimit theksoi se bëhet fjalë vetëm për aktgjykim të shkallës së parë. Sipas rregullave të procedurës, njoftimi për apel duhet të dorëzohet brenda 30 ditësh nga shpallja e aktgjykimit.
Në rrugët e Prishtinës, vendimi u pasua me protesta dhe tensione. Qytetarë u mblodhën fillimisht pranë objektit të EULEX-it dhe më pas protesta u zhvendos drejt Qeverisë së Kosovës. Hyrja në Prishtinë u bllokua për një periudhë, ndërsa protestuesit kërkuan të qëndronin në rrugë. Gjatë protestës pati edhe përplasje me Policinë e Kosovës.
Situata u tensionua më tej kur disa protestues hodhën mjete piroteknike dhe gurë në drejtim të objektit të EULEX-it dhe më pas të objektit të Qeverisë, duke u thyer edhe xhama. Në një moment u thye kordoni policor, por situata u qetësua pas ndërhyrjes së Nasim Haradinajt, i cili u kërkoi protestuesve të tërhiqeshin dhe kordoni u rikthye në vend. Policia njoftoi më vonë për shoqërimin e dy personave, ndërsa ndaj njërit u caktua ndalimi prej 48 orësh.
Tensione pati edhe në Hagë, ku pas shpalljes së aktgjykimit pati përplasje mes protestuesve dhe policisë holandeze dhe u raportua për arrestime. Në Kosovë, ndërkohë, qytetarë të shumtë vazhduan të qëndrojnë në sheshin “Skënderbeu” deri në orët e vona të mbrëmjes.
Në reagimet publike u shfaq edhe kërkesa për zhbërjen e Gjykatës Speciale. Deputetja e PDK-së, Sala Jashari, kërkoi nisjen e procedurave institucionale dhe një seancë të jashtëzakonshme të Kuvendit. Time Kadrijaj tha se do ta jepte nënshkrimin për një iniciativë të tillë nëse ajo paraqitet, ndërsa ministri Andin Hoti deklaroi se do ta votonte “me dy duar” zhbërjen e Speciales, duke theksuar se për një nismë të tillë nevojiten edhe votat e shumicës së deputetëve të komunitetit serb.
Nga ana ndërkombëtare, mesazhet ishin të ndryshme në ton, por disa prej tyre theksuan respektimin e procesit gjyqësor dhe nevojën për qetësi. Bashkimi Evropian u bëri thirrje palëve për përmbajtje dhe theksoi rëndësinë e zhvillimit të pavarur të procedurave gjyqësore. Mbretëria e Bashkuar kërkoi që vendimi të mos përdoret për nxitjen e tensioneve dhe bëri thirrje për reagime paqësore.
Franca rikonfirmoi mbështetjen për pavarësinë dhe institucionet e Kosovës, ndërsa Gjermania theksoi se UÇK-ja dhe synimi për një shtet të pavarur nuk ishin objekt i gjykimit dhe se aktgjykimi nuk i shfajëson aktorët jugosllavë për krimet dhe shkeljet masive të të drejtave të njeriut gjatë luftës. Edhe Kroacia deklaroi se aktgjykimi nuk e ndryshon kontekstin historik të luftës dhe se Kosova dhe popullsia e saj ishin viktima të represionit dhe krimeve të rënda të regjimit të Slobodan Millosheviqit.
Në anën tjetër, historiani dhe profesori Daniel Serwer e kritikoi ashpër aktgjykimin dhe vetë mënyrën e funksionimit të Dhomave të Specializuara, ndërsa historiania Iva Vukushiq tha se dënimet prej 13 deri në 25 vjet janë të larta krahasuar me dënimet e gjykatave të mëparshme për krime të ngjashme.
Në fund të ditës, OVL-UÇK njoftoi se do të mblidhet për të shqyrtuar situatën e krijuar pas aktgjykimit, ndërsa në skenën politike dhe publike vazhduan thirrjet për qetësi, unitet dhe ndjekjen e rrugës ligjore përmes apelit.
